Ks. Piotr Tomasik — „SŁOWO BLISKO CIEBIE”

Podręcznik do nauki religii dla I klasy gimnazjum


Rozdział
drugi:
POSŁAŁ SŁOWO, ABY ICH ULECZYĆ
Ps 107, 20

19. Niewola i nowy powrót


Okres niewoli babilońskiej, chociaż krótki, bo trwający od 586 do 538 roku przed Chrystusem, jest ważny dla zrozumienia istoty religijności żydowskiej i atmosfery, w jakiej później powstawał Nowy Testament.

Początek niewoli był przede wszystkim wstrząsem dla tych, którzy uważali, że fakt posiadania Arki Przymierza, Świątyni w Jerozolimie, zawarcia Przymierza gwarantuje narodowi pełne polityczne bezpieczeństwo. A oto kraj najeżdżają obce wojska, burzą Świątynię, Arka Przymierza znika (podobno ukrył ją w górach Judei prorok Jeremiasz). Nie ma Świątyni, a miasto, które było chlubą Izraela, święte Jeruzalem, zostało splądrowane. Kto zatem jest silniejszy: Jahwe czy Marduk, główny bóg babilońskiego panteonu? Tak sformułowane pytanie jest w istocie pytaniem, czy istnieje Jahwe.



Przypomnij sobie

Na wygnaniu w Babilonie powstają dzieła zrodzone z chęci udzielenia odpowiedzi na te pytania, jakie zadawali sobie synowie Izraela. Tam powstała tradycja kapłańska Pięcioksięgu, do której należy Hymn o stworzeniu rozpoczynający Księgę Rodzaju. Kapłański autor, z dala od swojej ziemi rodzinnej, chciał przekonaċ swoich rodaków, że mimo wszelkich trudności to Jahwe jest Panem świata, skoro On na początku stworzył niebo i ziemię.

Również w Babilonie powstaje gatunek profetyzmu izraelskiego, który charakteryzuje się tym, że prorocy pocieszają lud, zapewniają, że Bóg wyzwoli wygnańców i przyprowadzi ich z powrotem do Ziemi Obiecanej. W nurcie tego profetyzmu tworzą zwłaszcza Deutero-Izajasz i Ezechiel. W tekstach tych niewola jawi się jako kara, którą Bóg zesłał za niewiernośċ ludu wobec Przymierza.



To w Babilonie powstały utwory tęsknoty za ojczyzną, do których należy zwłaszcza słynny Psalm 137:



Bóg mówi


Nad Babilonu rzekami
siedzieliśmy i płakali,
wspominając o Syjonie.
Na rosnących tam wierzbach
zawiesiliśmy nasze lutnie.
Ci, co zagnali nas w niewolę,
kazali nam śpiewaċ pieśni.
Mówili nasi gnębiciele:
„Zaśpiewajcie nam jaką pieśń syjońską”.

Jakże nam śpiewaċ pieśń Pańską
w ziemi cudzej?
Jeśli zapomnę cię, Jeruzalem,
niech zmartwieje ma prawica.
Niech przyschnie język mój do podniebienia,
jeślibym przestał cię pamiętaċ,
jeśliby Jeruzalem nie było
najwyższą z moich radości.


Ps 137, 1–6
tłum. Leopold Staff



Z Babilonu Żydzi wracają szybko, gdyż państwo babilońskie zostaje pokonane przez Persów. Zwycięski władca, Cyrus, wydaje dekret tolerancyjny i zezwala nie tylko na powrót wygnańców, lecz również na odbudowę Świątyni. Izraelici, pod przewodnictwem Ezdrasza i Nehemiasza, przystępują do odbudowy i odnowienia życia religijnego. Tak oto Księga Nehemiasza ukazuje jedno z nabożeństw czytania Słowa Bożego:



Bóg mówi

Ezdrasz otworzył księgę na oczach całego ludu — stał bowiem na podwyższeniu; kiedy zaś ją otworzył, wszyscy zebrani wstali. Ezdrasz oddał chwałę Jahwe, wielkiemu Bogu, a cały lud, wyciągając ku górze ręce, odpowiedział: Amen, Amen! Potem skłonili się nisko i upadli na twarz przed Jahwe.

Tymczasem lewici wyjaśniali ludowi Prawo, a lud stał na miejscu; czytali oni wyraźnie księgę Prawa Bożego i wyjaśniali znaczenie czytanych słów, tak że wszyscy rozumieli to, co było czytane. Wtedy Nehemiasz, zarządca całej krainy, oraz Ezdrasz, kapłan–pisarz, a także lewici, nauczający lud, powiedzieli: Dzień dzisiejszy jest świętem na cześċ Jahwe; nie wolno wam dziś ani smuciċ się, ani płakaċ. Ludzie bowiem płakali, słysząc słowa Prawa. Nehemiasz zaś powiedział nadto: Idźcie, najedzcie się tłustego mięsa, napijcie się słodkich napojów i poślijcie także coś tym, którzy nie mogli sobie nic przygotowaċ. Jest to bowiem dzień święty na cześċ Pana. I nie poddawajcie się przygnębieniu, bo radośċ w Bogu jest waszą siłą. A lewici uspokajali lud, mówiąc: Uspokójcie się, bo dzień jest święty. Przestańcie się smuciċ! I poszedł cały lud, aby się radowaċ całym sercem. Dobrze bowiem zrozumieli słowa, które im przeczytano.


Ne 8, 5–12




Zastanów się
»Czytanie Słowa Bożego wiąże się z wielką radością ludu. W jaki sposób Izraelici to święto obchodzili?
»Kto miał za zadanie tłumaczyċ i objaśniaċ księgę Prawa Bożego?


Po niewoli babilońskiej, w wyniku reform Ezdrasza i Nehemiasza, religijnośċ izraelska zasadza się na dwóch zasadniczych filarach: kulcie sprawowanym w Świątyni i czytaniu księgi Prawa (czyli Tory, Pięcioksięgu). Reformy te wytworzyły poza grupą kapłańską grupę uczonych w Piśmie, a więc ludzi, którzy znali Prawo, posługiwali się językiem hebrajskim i potrafili w języku aramejskim wyjaśniċ Prawo niewykształconym. Z uczonymi w Piśmie spotykamy się niejednokrotnie na kartach Ewangelii.

Jest jeszcze jedna bardzo ważna przemiana w świadomości Izraelitów, jaka dokonała się w okresie niewoli babilońskiej. Przed niewolą traktowali oni Jahwe jako swego Boga, nie wykluczając (przynajmniej milcząco), że bogowie innych narodów mogą istnieċ i byċ ich opiekunami. W tym układzie Jahwe był rozumiany jako Bóg najpotężniejszy i jedyny, ale tylko dla Izraela. W czasie niewoli wykrystalizowało się pojęcie Jahwe jako Boga Jedynego. I to zarówno dla Izraelitów, jak i wszystkich pozostałych ludów. Jahwe ukazany został, i synowie Izraela to właśnie w Babilonie zrozumieli, jako Jedyny stworzyciel nieba i ziemi.



Zapamiętaj
Okres pobabiloński to czas odbudowy po nowym powrocie z domu niewoli. Lud pragnie zachowywaċ Przymierze i byċ blisko Pana. Religijnośċ izraelska opiera się wówczas na kulcie sprawowanym w Świątyni i czytaniu oraz rozważaniu treści Tory (Pięcioksięgu).



Praca domowa
1.Uczeni w Piśmie występują niejednokrotnie na kartach Ewangelii. Przypomnij, co o nich wiesz?
2.Porównaj opis czytania Słowa Bożego z Księgi Nehemiasza z liturgią Słowa w trakcie Mszy Świętej. Jakie widzisz podobieństwa?



Następna:  Lekcja Nr 20  —   MARNOŚĆ ŚWIATA      | >>>>> |

Poprzednia:  Lekcja Nr 18  —   SŁOWA PRZESTROGI I POCIECHY      | <<<<< |


| powrót do startu |   | powrót do: SPIS TREŚCI |