Ks. Piotr Tomasik — „SŁOWO BLISKO CIEBIE”

Podręcznik do nauki religii dla I klasy gimnazjum


Rozdział
drugi:
POSŁAŁ SŁOWO, ABY ICH ULECZYĆ
Ps 107, 20

14. Bohaterstwo w obronie ludu

Wielu spośród nas zadaje sobie pytanie, jak to jest z wszechmocą Boga, skoro wokół nas tyle zła i niesprawiedliwości. Pisze Wasza koleżanka:



Listy,
opinie

Moja rodzina była zawsze wierząca. Wszyscy nie tylko chodzą do kościoła i modlą się, ale też starają się żyċ po katolicku. Tak jest nie tylko u moich rodziców, ale i ich rodziców, czyli moich dziadków. Ostatnio jednak dotykają nas wielkie nieszczęścia. Mojego tatę zwolniono z pracy, bo nie pasował do towarzystwa nowego dyrektora, który uczył pracowników, jak załatwiaċ interesy „na lewo” Gdyby tata poszedł „na układ”, miałby dalej dobrze płatną pracę. A przy okazji by się obłowił na tych „lewych” interesach. Widzę, że tata jest bardzo przygnębiony, bo to, co robił, naprawdę go pasjonowało. Ja go jeszcze bardziej kocham i szanuję, że jest uczciwy. Ale cały czas Bogu zadaję pytanie, gdzie On jest, jeśli zwyciężają oszuści, jeśli nie ma kary dla złodzieja.



To samo pytanie zadawali sobie Izraelici w czasach sędziów, gdy ich państwo, jeszcze stosunkowo słabe, pozbawione władzy centralnej (Izraelici stanowili federację plemion), stawało się łupem pogańskich sąsiadów. Kto zwycięży: Jahwe czy bogowie pogańscy? — oto prawdziwy dylemat, jaki stanął przed synami Izraela w tamtym okresie.



Komentarz

Od początku II tysiąclecia aż do ok. roku 1200 przed Chrystusem w Kanaanie rządzili Egipcjanie. Po roku 1200 Egipt stopniowo traci swe wpływy. W tym właśnie czasie na arenie międzynarodowej pojawiają się ludy zwane Ludami Morza. Pochodziły one z wysp Morza Egejskiego i Krety. Na skutek naporu plemion z północy musiały opuściċ dotychczasowe siedziby udając się w kierunku m.in. Kanaanu i Egiptu. Ich przemieszczaniu towarzyszyła walka o każdy skrawek ziemi. Egipt bronił się przed Ludami Morza i walkę tę wygrał.

Jednakże na obrzeżach Egiptu, m.in. w Kanaanie pojawiły się dogodne warunki, by ludy te się osiedliły. Jedno z plemion Ludów Morza, Filistyni (ciekawe, że od nazwy tego plemienia powstała Palestyna), zajęli południowe wybrzeże Kanaanu. Na małym skrawku ziemi zamieszkały odtąd trzy narody: Kananejczycy, Izraelici i Filistyni. Nic dziwnego, że wojny były nieuniknione. Głównymi siłami w tym sporze byli Filistyni i Izraelici. Filistyni w dziedzinie militarnej byli lepiej przygotowani, jako że weszli już w epokę żelaza i potrafili z niego wyrabiaċ narzędzia i broń; natomiast Izraelici wciąż jeszcze pozostawali w epoce brązu.



Izraelici, jak to zostało już powiedziane, nie mieli silnej, scentralizowanej władzy państwowej. Dlatego dla obrony przed wrogami z zewnątrz, zwłaszcza Filistynami, Bóg powoływał charyzmatycznych przywódców, zwanych sędziami. W Księdze Sędziów zachowała się pamięċ o sześciu spośród nich: Otnielu, Ehudzie, Deborze (i Baraku), Gedeonie, Jeftem i Samsonie. Warto nadmieniċ, że w grupie tej znajduje się jedna kobieta, Debora, która w czasie, gdy żaden z mężczyzn nie chciał stanąċ na czele wojsk izraelskich, poprowadziła hufce żydowskie do zwycięstwa.


Historia bohaterstwa sędziów: Samson i Gedeon



Przypomnij sobie

Samson był dzieckiem długo wyczekiwanym przez swoich rodziców. Słynął z niepospolitej siły, którą Księga Sędziów wiąże ze ślubem nazireatu (ślub ten polegał na tym, że miał nie ścinaċ włosów, a nadto zachowywaċ odpowiednie posty). Odniósł wiele zwycięstw nad Filistynami, których barwne legendarne opisy przedstawia Księga Sędziów.

Zwiedziony przez Dalilę, kobietę, która pozostawała w zmowie z Filistynami, wyjawił jej sekret swojej siły. Podstępnie uwięziony, okaleczony, został niewolnikiem Filistynów. Jednak na koniec Jahwe pozwolił mu pomściċ swój lud, gdy zburzył w trakcie uczty wielki gmach w stolicy Filistynów.




Komentarz

Dla niefachowca legenda to zazwyczaj tyle, co fikcja. Otóż w nauce zwraca się uwagę na bardzo ścisły związek legendy z historią, i to wcale nie tylko dlatego, że z samej definicji legenda wyrasta najczęściej z jakiegoś faktu historycznego. W przypadku baśni i słuchacz, i opowiadający zdają sobie doskonale sprawę z fantastycznego charakteru opowieści.

Legenda jest natomiast taką opowieścią, w której prawdziwośċ wierzy ten, co ją opowiada. Dla niego należy ona do historii. Słuchacz zaś (lub czytelnik) może ją uznaċ za niezgodną z prawdą, albo przynajmniej niezgodną z nią w wielu szczegółach, i z tego właśnie powodu nazwie ją legendą. Jest to jednak całkiem odmienny gatunek literacki niż baśń czy jakakolwiek inna opowieśċ fikcyjna.


Anna Świderkówna, Rozmowy o Biblii



Warto zadaċ sobie pytanie: Dlaczego Izraelici musieli zmagaċ się z potężnymi wrogami, często zbierając od nich cięgi? Odpowiedźna gruncie religijnym jest jasna: Izrael sprzeniewierzył się Przymierzu. A Bóg zsyłał nań karę, która w istocie była wezwaniem do powrotu.



Komentarz

Dzieje Izraela układają się w tym okresie według dośċ znamiennego schematu: ilekroċ zdarzały się poważne odstępstwa religijne narodu, Bóg zsyłał zasłużoną karę; uginając się pod nałożonym nań brzemieniem Izrael zdobywał się na skruchę i żebrał Boga o przebaczenie; wówczas Bóg, ponieważ nie szuka śmierci grzesznika, lecz pragnie, żeby się grzesznik nawrócił i żył, zsyłał na lud wybawienie (por. np. Sdz 3, 7–10. 12–30; 4, 1–24 itp.).

Historia sędziów, a dokładniej mówiąc ów schemat dziejowy: odstępstwo — kara, pokuta — wybawienie, będzie potem przypominana wielokrotnie jako przykład nieskończonej dobroci Boga, który przebacza tak często, jak często człowiek zdobywa się na skruchę. Dzieje Izraela z epoki sędziów to klasyczny przykład odchodzenia człowieka od Boga w momencie dopuszczenia się grzechu i powrotu, zbliżania się do Boga, w chwili skruchy. Nigdzie może nie okazuje się tak wyraźnie, jak w Księdze Sędziów, symbolika grzechu jako dystansu od Boga, a łaski jako trwania w łączności z Bogiem.

Schemat ten napawał w gruncie rzeczy otuchą i budził w człowieku nowe zasoby optymizmu. Nigdy bowiem nie było powodu do całkowitego zwątpienia, nie mogło byċ za późno na pokutę. Grzechy ludzkie — choċby były jak szkarłat czerwone — zawsze mogły się staċ bielsze od śniegu dzięki niewyczerpanej dobroci Bożej.

Historia sędziów ukazuje nam więc tajemnice Bożej cierpliwości wobec grzesznika. Z uporem godnym najwyższego podziwu Bóg coraz bardziej zbliża się do człowieka.


Bp Kazimierz Romaniuk, Krótki zarys historii zbawienia



Wymownym przykładem takiego podejścia jest historia Gedeona, sędziego, który pokonał Madianitów. Przeczytajcie fragment opisujący powołanie tego człowieka:



Bóg mówi

I znów czynili synowie Izraela to, co złe w oczach Jahwe. Wydał ich tedy Jahwe w ręce Madianitów na siedem lat. I poczuli Izraelici ciężką rękę Madianu. Zaczęli więc chroniċ się przed nimi w rozpadlinach górskich, w jaskiniach i na umocnionych wyżynach. Kiedy Izraelici obsiali swoje pola, wyruszali przeciwko nim Madianici. Rozbiwszy namioty naprzeciw Izraelitów, niszczyli plony ich ziemi, aż po okolice Gazy, nie zostawiając dla Izraelitów nic spośród owiec, ani spośród wołów, ani osłów.

Przyszedł pewnego dnia anioł Jahwe i usiadł pod terebintem w Ofra. Akurat wtedy Gedeon młócił na klepisku zboże, żeby je następnie ukryċ przed Madianitami. Ukazał mu się anioł Jahwe i powiedział: Jahwe jest z tobą, dzielny wojowniku. Na to Gedeon rzekł: Panie mój, jeżeli Jahwe jest z nami, to czemuż dzieje się u nas to wszystko? Gdzież są te cuda, o których opowiadali nam nasi ojcowie, mówiąc: Czyż Jahwe nie wyprowadził nas z Egiptu? A teraz Jahwe nas opuścił i wydał w ręce Madianitów. A Jahwe zwrócił się do niego i powiedział: Idźz całą twoją siłą, jaką posiadasz, i uwolnij Izraela z rąk Madianitów. Oto Ja cię posyłam! Odrzekł na to Gedeon: O Panie, a czymże ja wyzwolę Izraelitów? Widzisz przecież, że moja rodzina jest najuboższa w całym pokoleniu Manassesa, a ja sam — najmniejszy w domu mojego ojca. Jahwe jednak odpowiedział: Ja będę z tobą! Pokonasz Madianitów, tak jakby chodziło tylko o jednego człowieka.


Sdz 6, 1–4. 11–16




Zastanów się
»Jaka była sytuacja Izraelitów przed powołaniem Gedeona?
»Jakie wymówki czyni Gedeon Bogu?
»W jaki sposób Bóg opisuje przyszłe zwycięstwa Gedeona?



Bóg pomaga

Gedeon wraz z całym Izraelem był w rozpaczliwym położeniu. Wrogowie pustoszyli pola i Izraelitom groził głód. Nic dziwnego, że Gedeon był zbuntowany. Nie rozumiał, jak mogło dojśċ do takiej niesprawiedliwości. To prawda, że wielu Izraelitów odstąpiło od Przymierza z Bogiem i oddawało się kultom pogańskim. Ale przecież on starał się zachowaċ Przymierze, byċ wiernym Bogu. I właśnie jego, człowieka wiernego, wybrał Bóg, by okazaċ swoją moc.

Ile razy my jesteśmy zbuntowani, gdy spotykają nas przykrości, czy nawet nieszczęścia. Powtarzamy jak Gedeon: Gdzie są te wielkie cuda, o których opowiada Pismo Święte? Gdzie jest Bóg, gdy my cierpimy? To cierpienie jest szczególnie dotkliwe, gdy jest niesprawiedliwe, gdy naprawdę nie sposób wiązaċ go z naszymi grzechami. Taka sytuacja jest sprawdzianem, czy my wierzymy do końca Bogu, czy ufamy mu, że wyprowadzi nas, tak jak Gedeona, z opresji. Bóg chce nas przekonaċ, tak jak Gedeona, że nas kocha, że nasz los nie jest Mu obojętny.



Samuel

Ostatnim sędzią Izraela był Samuel. Postaċ to niezwykła. Zakończył on czas luźnej federacji i, w imieniu Boga, zgodził się na założenie królestwa.



Komentarz

Dlaczego Izraelici tak długo nie mieli króla? A może inaczej warto spytaċ: Dlaczego ci, którzy przemawiali w imieniu Boga, nie chcieli się tak długo zgodziċ na ustanowienie królestwa? Przyczyna leży w religijnym rozumieniu ustroju ówczesnego Izraela. Sędziowie byli przywódcami powoływanymi na czas zagrożenia, natomiast władcą Izraela, jego królem był Jahwe.

Ponadto istniało wcale niebagatelne zagrożenie, że królowie, wzorem państw ościennych, będą chcieli coś uszczknąċ ze czci oddawanej Bogu. W Egipcie traktowano faraona jako boga i syna bogów, w Mezopotamii król przybierał imię syna bogów. Monoteizm izraelski, o tym wciąż trzeba pamiętaċ, wcale jeszcze nie był tak silny. Dlatego wybór króla mógł wiązaċ się z wpadnięciem w pułapkę politeizmu.

Kiedy więc Samuel, z dużymi oporami, zgodził się, by namaściċ króla, to jednocześnie wskazał, że rzeczywistym władcą pozostaje Jahwe, a król jest Jego sługą. Ryt namaszczenia oznaczał, że król od Jahwe otrzymuje dar Ducha.



Cofnijmy się jednak do początku drogi Samuela. Służył on Bogu pod okiem kapłana Helego. To właśnie w bliskości Arki Przymierza Bóg go powołał do szczególnych zadań:



Bóg mówi

Młody Samuel służył Bogu pod okiem Helego. Słowa Jahwe rzadko dawały się słyszeċ za dni owych i nieczęsto też się zdarzały widzenia.

Pewnego razu Heli spał; jego oczy, bardzo już osłabione, nic prawie nie widziały. Samuel spał w świątyni Jahwe, gdzie znajdowała się arka Boża. Wtedy to właśnie Jahwe przemówił do Samuela. A on odpowiedział: Oto jestem! Potem pobiegł do Helego i powiedział: Oto jestem, skoro mnie wzywałeś. A Heli na to: Nie wzywałem cię, wracaj do siebie i śpij spokojnie. Poszedł więc spaċ dalej. Ale Jahwe znów zawołał Samuela, który wstał natychmiast, poszedł do Helego i powiedział: Oto jestem, skoro mnie wzywałeś. Lecz Heli znów mu odpowiedział: Wcale cię nie wzywałem, mój synu. Wracaj do siebie i śpij dalej. Samuel nie znał jeszcze Jahwe, a także słowo Jahwe nie zostało mu jeszcze objawione. I znów, już po raz trzeci, wezwał Jahwe Samuela. Wstał tedy, przyszedł do Helego i powiedział: Oto jestem, skoro mnie wzywałeś. Wówczas Heli zrozumiał, że to Jahwe wzywał chłopca. Powiedział więc do Samuela: Idź, połóż się i śpij dalej, a jeśli jeszcze raz ktoś będzie cię wzywał, odpowiesz: Mów, o Jahwe, bo sługa Twój słucha.

Odszedł więc Samuel i położył się na swoim miejscu. I znów przybył Jahwe, stanął na tym samym miejscu i jak poprzednio zawołał: Samuelu, Samuelu! A Samuel odpowiedział: Mów [Panie], bo sługa Twój słucha. Wtedy Jahwe rzekł do Samuela: Zamierzam uczyniċ Izraelowi coś takiego, od czego w uszach szumieċ będzie każdemu, kto o tym usłyszy. W tych dniach wypełni się na Helim wszystko, co przepowiadałem jego domowi: ześlę na jego dom karę — nigdy się nie kończącą — z powodu zbrodni, o której on wiedział, a nie skarcił swoich synów, choċ ściągali na siebie oczywiste przekleństwo.

Powtórzył Helemu Samuel wszystko, niczego nie ukrywając. A Heli powiedział: To jest Jahwe! Niech się dzieje Jego wola. Samuel wzrastał, a Jahwe był z nim, sprawiając, że żadne jego słowo nie pozostało nie wypełnione.


1 Sm 3, 1–13. 18–19




Bóg pomaga

Samuel, mieszkając w żydowskim sanktuarium w Szilo, napatrzył się na zło, jakie popełniali synowie Helego. Sam Heli był człowiekiem uczciwym. Świadczy o tym fakt, że to on rozpoznał głos Boga i uprzytomnił Samuelowi, wtedy jeszcze małemu chłopcu, że to Jahwe chce z nim mówiċ. Nie zazdrościł, że Jahwe nie przemawia do niego lub jego synów. Gdy usłyszał wyrok na swój dom, przyjął go z pokorą: tak przecież zawyrokował sam Jahwe.

Samuel żył swoim powołaniem. Wypełnianie tego powołania nie przyniosło mu żadnych korzyści osobistych. Żył w trudnych czasach. Jednakże przykład wierności okazywanej Bogu czyni z Samuela bohatera wiary i wytrwałości w zaufaniu Bogu, tak jak bohaterami byli poprzedni sędziowie — zwycięzcy w wojnach z najeźdźcą.

Bóg daje człowiekowi powołanie. Wyznacza człowieka do pewnych zadań. Historia Samuela pokazuje, że warto te zadania przyjąċ i wypełniċ. Wtedy człowiek widzi, że jego życie ma sens, że jego wysiłki przynoszą owoce.




Zapamiętaj
Sędziowie są bohaterami czasów trudnych. Mają byċ Bożym narzędziem wybawienia Izraela. Jednocześnie sami też cierpią całkiem niesprawiedliwie i niezasłużenie. Ich wielkośċ polega nie tyle na zwycięstwach, jakie odnieśli, ile na zaufaniu Bogu, którego narzędziem się stali.



Praca domowa
1.Biorąc za punkt wyjścia historię sędziów Izraela, postaraj się odpowiedzieċ na wątpliwości, jakie zamieściła Wasza koleżanka w liście z początku niniejszej lekcji.
2.Często mówi się o Chrystusie Królu. Co to znaczy, że Bóg, że Chrystus króluje?



Następna:  Lekcja Nr 15  —   UFNOŚĆ W PANU      | >>>>> |

Poprzednia:  Lekcja Nr 13  —   BÓG WALCZY      | <<<<< |


| powrót do startu |   | powrót do: SPIS TREŚCI |