Ks. Piotr Tomasik — „SŁOWO BLISKO CIEBIE”

Podręcznik do nauki religii dla I klasy gimnazjum


Rozdział
drugi:
POSŁAŁ SŁOWO, ABY ICH ULECZYĆ
Ps 107, 20

8. Skąd na świecie wzięło się zło?

Wiemy już, że Biblia głosi, iż dobry Bóg uczynił świat dobrym i stworzył człowieka do szczęścia i do miłości. Jednakże, i tu wracamy do problemów postawionych na początku lekcji 6, na świecie jest wiele zła i nieszczęśċ. Zło jest w człowieku i przejawia się pod postacią grzechu. Zło też ujawnia się w życiu ludzkim poprzez niezawinione cierpienie. Dlaczego tak się dzieje? To pytanie stawiała w swoim liście studentka. Ten list czytaliście. Zobaczcie teraz, co mówi Biblia na ten temat:



Bóg mówi

Ze wszystkich zwierząt żyjących na ziemi, stworzonych przez Jahwe, najbardziej przebiegły był wąż. To właśnie on zapytał niewiastę: Czy to prawda, że Bóg polecił wam, żebyście nie jedli owoców z żadnego drzewa w tym ogrodzie? A niewiasta odpowiedziała wężowi: Nie! Możemy jeśċ owoce z drzew w tym ogrodzie. Tylko o owocach z drzewa, które rośnie w środku ogrodu, Bóg powiedział: Nie wolno wam ich spożywaċ ani nawet dotykaċ tego drzewa. W przeciwnym bowiem razie pomrzecie. Na to rzekł wąż do niewiasty: Na pewno nie pomrzecie. Ale Bóg wie, że gdybyście zaczęli spożywaċ owoce z tego drzewa, otworzyłyby się wam oczy i tak jak Bóg znalibyście dobro i zło. I wtedy niewiasta zobaczyła [po raz pierwszy], że owoce tego drzewa są dobre do jedzenia, miłe dla oczu i budzą pragnienie zdobycia wiedzy. Zerwała przeto owoc z niego i dała mężczyźnie, który był z nią. I on też zjadł.

I natychmiast obojgu otworzyły się oczy, i dostrzegli, że są nadzy; sięgnęli więc po gałązki figowe i zrobili sobie z nich przepaski. Potem mężczyzna i kobieta, słysząc kroki Jahwe, który przechadzał się po ogrodzie podczas orzeźwiającego chłodu, skryli się przed Nim wśród drzew. Ale Jahwe sam odezwał się do mężczyzny pytając: Gdzie jesteś? A on odpowiedział: Usłyszałem twoje kroki w ogrodzie i ukryłem się, bo jestem nagi. I dlatego się ukryłem. Rzekł Bóg: A któż ci powiedział, że jesteś nagi? Czy może jadłeś owoce z drzewa, z którego nie wolno ci było jeśċ? Odpowiedział mężczyzna: To niewiasta, którą umieściłeś przy mnie, dała mi owoc z tego drzewa. Wtedy rzekł Jahwe do niewiasty: Dlaczego to uczyniłaś? A niewiasta odpowiedziała: Wąż mnie skusił i dlatego zjadłam.

Rzekł Jahwe do węża: Ponieważ się tego dopuściłeś, będziesz przeklęty wśród innych zwierząt oswojonych i dzikich. Będziesz się czołgał na brzuchu, a pył ziemi będzie ci służył za pokarm przez wszystkie dni twojego życia. Wprowadzam nieprzyjaźń między ciebie a niewiastę, pomiędzy potomstwo twoje a potomstwo jej: ono zmiażdży ci głowę, a ty ugodzisz je w piętę.

Do niewiasty zaś powiedział: Będziesz musiała znosiċ wiele cierpień i trudy twojej brzemienności. W bólu będziesz rodziła potomstwo. Będziesz pożądała swego męża, a on nad tobą będzie panował.

Do mężczyzny zaś powiedział: Tak więc usłuchałeś swojej żony i zjadłeś [owoc] z drzewa, o którym powiedziałem, że nie wolno ci z niego spożywaċ. Dlatego też z twojego powodu niech będzie przeklęta ziemia. Przez wszystkie dni twego życia będziesz się trudził, by dała ci pożywienie. Ona zaś będzie ci rodziċ ciernie i osty, a przecież masz się żywiċ tym, co z niej wyrośnie. W pocie czoła będziesz się mozolił, aby zdobyċ pożywienie, póki nie wrócisz do ziemi, z której zostałeś wzięty. Z prochu bowiem jesteś i w proch się przemienisz.

Mężczyzna nadał swojej żonie imię Ewa, ponieważ stała się matką wszystkiego, co żyje. Sporządził też Jahwe odzienie ze skóry dla mężczyzny i kobiety i tak okrył ich nagośċ.

I wydalił Jahwe człowieka z ogrodu Eden, aby odtąd uprawiał ziemię, z której został uczyniony. Po usunięciu człowieka [z ogrodu] postawił Bóg przed nim cherubów z mieczami o połyskujących ostrzach, aby strzegły dostępu do drzewa życia.

Rdz 3,1–24




Komentarz

Spróbujmy raz jeszcze prześledziċ wydarzenia, które doprowadziły do usunięcia człowieka z ogrodu rajskiego. Przypomnijcie sobie najpierw, jakie dwa szczególne drzewa stały pośrodku ogrodu rajskiego. Było to drzewo życia i drzewo poznania dobra i zła. Drzewo życia jest symbolem nieśmiertelności. Człowiek sięgając po owoce z tego drzewa stawał się nieśmiertelny.

Natomiast drzewo poznania dobra i zła to drzewo, z którego Bóg nie pozwolił jeśċ człowiekowi owoców. Czy w ten sposób Bóg zniewolił człowieka? Czy dając człowiekowi zakaz, a właściwie ostrzeżenie, nie pozwolił człowiekowi dokonaċ błędnego wyboru? Owszem, pozwolił. Zostawił człowieka w ogrodzie i pozwolił mu korzystaċ ze swojej wolności. Człowiek zresztą nie miał ochoty przeciwstawiaċ się Bogu. Człowiekowi w ogrodzie rajskim było dobrze. O co chodzi w tym fragmencie, który operuje symbolami drzew? Autor biblijny chciał wyraziċ prawdę, że człowiekowi w raju, w stanie przyjaźni z Bogiem, było dobrze. I człowiek wcale nie chciał zmieniaċ takiego stanu rzeczy.

I oto zjawił się kusiciel. Symbolem jego jest wąż, a cała późniejsza tradycja biblijna utożsami tego węża z szatanem, diabłem, upadłym aniołem, który sprzeciwiwszy się Bogu postanowił zniszczyċ Jego dzieło. Zadaje on kobiecie pytanie równie kłamliwe, co prowokacyjne: Czy to prawda, że Bóg polecił wam, żebyście nie jedli owoców z żadnego drzewa w tym ogrodzie? To jest kłamstwo. I kobieta staje w obronie Boga, tłumaczy, że zakaz Boga odnosił się jedynie do drzewa poznania dobra i zła. Ale popełnia przy tym błąd: zaczyna rozmowę z kusicielem. Potem wypadki potoczą się szybko. Szatan zarzuca Bogu kłamstwo i oskarża Boga, że coś przed człowiekiem ukrywa. Skoro ukrywa, to znaczy, że nie kocha. Szatan zatem mówi: Zabierzcie Bogu Jego tajemnicę, a staniecie się tak jak On. Spróbujcie, nic wam się nie stanie. Obraz Boga narysowany przez szatana to obraz tyrana, który człowieka się boi, który coś przed człowiekiem ukrywa, który nie chce, by człowiek był szczęśliwy. Ziarno niepewności posiane przez diabła przynosi owoc w postaci grzechu pierworodnego. Kobieta i mężczyzna łamią Boży zakaz. Uwierzyli bardziej szatanowi niż miłującemu Stwórcy.

Co dzieje się dalej? Oto Bóg szuka człowieka. Pamiętamy, że ten tekst powstał w X wieku przed Chrystusem, a zatem autor biblijny mówiąc o Bogu, który jest osobą, przedstawia Go jak człowieka. Podczas orzeźwiającego chłodu Bóg chodzi po ogrodzie i szuka człowieka. Dlaczego człowiek ukrył się wśród drzew? Bo się Boga zaczął baċ. Lęk przed Bogiem i brak szczerości pomiędzy ludźmi (mężczyzna i kobieta zaczynają odczuwaċ wobec siebie wstyd) to pierwszy widoczny skutek grzechu pierworodnego. Człowiek przestał sam siebie rozumieċ, a jednocześnie uwierzył, że Bóg teraz chodzi po ogrodzie i szuka go, by wyrządziċ człowiekowi krzywdę.

Bóg wie, co się wydarzyło. Ale chce, by człowiek sam opowiedział o tym. Czeka, że człowiek sam wyzna swoją winę. A człowiek zaczyna zwalaċ winę na innych. Mężczyzna na kobietę, kobieta na węża. Nikt nie chce przyjąċ odpowiedzialności za dokonany zły czyn.

Jaka jest odpowiedźBoga? Wyrządzonego zła Bóg nie chce naprawiaċ wbrew człowiekowi, czy bez człowieka. Życie człowieka staje się teraz uciążliwe. Ale jednocześnie Bóg daje obietnicę powrotu do raju. O tej obietnicy dowiecie się na następnej lekcji.


Trzeba jednak, żebyście zauważyli, co to opowiadanie o grzechu pierworodnym znaczy dla nas. Otóż z jednej strony odpowiada nam na pytanie, skąd wzięło się na świecie zło. Zło dostało się na świat przez zawiśċ diabła, jak powie Księga Mądrości. Świat stworzony przez Boga był i jest dobry. Zło, brak dobra, to powód, dla którego człowiek cierpi.

Ale ten fragment Biblii poucza nas również o naszej słabości. Dlaczego dzieje się tak, że pragniemy dobra, a tak często czynimy zło? Otóż każdy grzech, każda niewiernośċ wobec Boga, nieposłuszeństwo Jego nakazom, to powtórzenie grzechu pierworodnego, tamtych wydarzeń w raju. Człowiek wątpi najpierw w miłośċ Boga. Boi się Go, czasem ucieka, chowa się przed Jego głosem, który woła i wzywa do nawrócenia. Człowiek też bardzo często o swoje wady i grzechy oskarża innych ludzi. Czy rzeczywiście w Waszym życiu nigdy tak się nie zdarzało?



Zapamiętaj
Zło weszło na świat przez zawiśċ diabła–kusiciela. Zło jest brakiem dobra, które wpisane jest w naturę świata stworzonego. Człowiek uległ pokusie i stracił przyjaźń z Bogiem. Od tego czasu człowiek jest skłonny do zła i słaby: czyni zło, którego nie chce.



Bóg pomaga

Zło w świecie jest rzeczywistością, której każdy z nas doświadcza. Powstaje pytanie, jak wyrwaċ się z kręgu zła i jego skutków. Przypomnijcie sobie, jakie były pierwsze skutki grzechu pierworodnego: mężczyzna i kobieta stracili wobec siebie pełną szczerośċ, poczuli wstyd, następnie zaczęli baċ się Boga, a wreszcie nie chcieli przyjąċ odpowiedzialności za popełnione zło, tylko winą obarczali innych. Tę samą reakcję w człowieku wywołuje każdy grzech. Człowiek przestaje rozumieċ siebie, wobec innych ludzi staje się nieufny, w Bogu widzi karzącego sędziego, a winę za swoje zło przypisuje społeczeństwu, systemowi, światu, tylko nie sobie. Jednocześnie człowiek doświadcza bezradności. Raz popełniony grzech, grzech pierworodny owocuje tym, że człowiek jest w większym stopniu skłonny do zła niż do dobra. Człowiek wobec pokusy i grzechu bywa bezradny.

Jak traktuje ten stan Bóg? Opowiadanie o grzechu pierworodnym, które czytaliście na poprzedniej lekcji, pokazuje Boga, który przedstawia człowiekowi konsekwencje tego, co uczynił. Wypędzenie z raju i utrata nieśmiertelności jest ze strony Boga tylko uszanowaniem wyboru, jakiego dokonał człowiek. Był to wybór błędny, ale wolny. Gdyby człowiek pozostał w raju mimo nieposłuszeństwa, znaczyłoby, że nie ma wyboru między dobrem a złem, że nie może kształtowaċ swojego losu w sposób wolny. Bóg zatem ukazu-je konsekwencje tego, co uczynił człowiek przeciwstawiając się Bogu, którego bliskośċ dawała szczęście.

Czy Bóg przestał człowieka kochaċ? Czy przestał się troszczyċ o człowieka? O, nie. Bóg człowieka kocha. Mimo że człowiek opuszcza raj, to autor biblijny poświadcza, że Bóg troszczy się o potrzeby człowieka. Mówiliśmy, że autor biblijny w tej części Księgi Rodzaju ukazuje Boga jak człowieka. I stąd wziął się obraz troskliwości Boga wyrażony w symbolu uszycia człowiekowi ubrania, aby w zimnym świecie nie zmarzł. Innym, i chyba najważniejszym, przejawem miłości Boga do człowieka jest zapowiedź, że ten stan wypędzenia z raju nie będzie trwał wiecznie. Bóg zapowiada Zbawiciela, który pokona grzech i sprawcę grzechu, czyli szatana.




Bóg mówi
Rzekł Jahwe do węża: Wprowadzam nieprzyjaźń między ciebie a niewiastę, pomiędzy potomstwo twoje a potomstwo jej: ono zmiażdży ci głowę, a ty ugodzisz je w piętę.


Rdz 3,15


Słowa te noszą nazwę protoewangelii, czyli pierwszej Dobrej Nowiny, jaką usłyszała ludzkośċ.



Przeczytaj

Nasz świat znalazł się w śmiertelnym, zatrutym kręgu. Zło wywołuje zło. Gwałt rodzi gwałt. Niesprawiedliwośċ następuje po niesprawiedliwości. Szuka się tego, który pierwszy uderzył nie po to, by mu wybaczyċ, lecz by mu w dwójnasób oddaċ. Wszystko obraca się w świecie zatrutym nienawiścią.

Nie do wiary! Naraz wkracza w historię ludzkości Ktoś, kto rozbija ten diabelski krąg, otwiera całkowicie nową drogę, drogę przebaczenia. Jezus wychodzi na spotkanie wroga ze słowem przebaczenia. Jego życie i śmierċ dały poznaċ światu ogrom miłości i przebaczenia, i postawiły każde pokolenie wobec wyboru: przemoc albo jej odrzucenie! Przebaczenie albo zemsta!

Phil Bosmans, Byċ człowiekiem


Zbawienie to nie tylko przykład Jezusa, który przebaczał i pokazał, co to znaczy byċ miłosiernym. Zbawienie to działanie łaski Bożej w życiu każdego z nas, byśmy nie byli skłonni do grzechu, to pomoc w wyborze dobra.



Zapamiętaj
Jezus przyszedł na świat po to, aby zbawiċ człowieka. Łaska Boża jest do zbawienia koniecznie potrzebna. Oznacza to także, iż człowiek jest zbyt słaby, ażeby przezwyciężyċ pokusy i skłonnośċ do zła. Konieczna jest mu pomoc Boga, który uzdalnia człowieka do wyboru dobra, do osiągnięcia szczęścia.



Poezja
Zło jest romantyczne a dobro zwyczajne
dobro wciąż na ostatku bo zło jest ciekawe
a przecież białych kwiatów najwięcej na świecie
dopiero po nich żółte a potem czerwone


Ks. Jan Twardowski, Skąd przyszło (fragment)




Praca domowa
1.Ks. Jan Twardowski w wierszu Skąd przyszło zastanawia się, dlaczego ludzi bardziej interesuje to, co złe niż to, co dobre. Postaraj się krótko odpowiedzieċ, dlaczego tak właśnie się dzieje.
2.Przeczytaj z Listu Św. Pawła do Rzymian 7, 15–25. Czy św. Paweł opisuje sytuację rzeczywistą, taką, jakiej Ty niekiedy doświadczasz? Jakie znajduje rozwiązanie tego wewnętrznego rozbicia człowieka?



Następna:  Lekcja Nr 9  —   NOWY POCZĄTEK LUDZKOŚCI      | >>>>> |

Poprzednia:  Lekcja Nr 7  — CZŁOWIEK STWORZONY DO SZCZĘŚCIA    | <<<<< |


| powrót do startu |   | powrót do: SPIS TREŚCI |