Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

Schizma

— (gr. „podział, rozłam”). Podział na przeciwstawne sobie grupy (J 7, 43; 1 Kor 1, 10–13; 11, 18; 12, 25). Schizma, której obrazem jest odnotowany w Starym Testamencie rozłam między Północnym, a Południowym Królestwem po śmierci Salomona (931, lub byċ może 926 r. przed Chr.), wyrządza szkodę życiu i jedności Kościoła. Nie zawsze da się jasno odróżniċ schizmę od herezji. Można jednak powiedzieċ tak: podczas gdy rzeczywista. herezja oznacza wykroczenie przeciw wierze przez dobrowolne odrzucenie prawdy objawionej, to schizmatycy wykraczają przeciw miłości, zrywając łącznośċ z innymi członkami Kościoła. Powodem schizmy nie są na pierwszym miejscu sprawy doktrynalne, lecz różnica zdań co do autorytetu i ustroju w Kościele. Najpoważniejsza schizma w chrześcijaństwie powstała między katolickim Zachodem a prawosławnym Wschodem. Za datę tego rozłamu przyjęto wprawdzie umownie rok 1054, w rzeczywistości jednak, z jednej strony, poprzedzały ją różne wcześniejsze napięcia, a z drugiej przez dłuższy czas nie odczuwali jej szeregowi chrześcijanie po obu stronach. Pomimo pojednania między Rzymem i Konstantynopolem, wyrażonego w czasie uroczystości 7 grudnia 1965 r., którym przewodniczył Paweł VI (papież w latach 1963–1978) w Watykanie i Atenagoras Konstantynopolitański (patriarcha w latach 1948–1972) w Stambule, do dnia dzisiejszego schizma ta nie została jeszcze w pełni zażegnana. Sobór Watykański II uznaje istnienie podziałów (Ur 3, 13), nigdy jednak nie posługuje się wyrazami „schizma” ani „schizmatyk”, nigdy też zresztą nie mówi o „herezji” ani o „heretykach”.

Scholastyka

— (gr. „czas wolny”, łac. „szkolny”) Akademicka i monastyczna tradycja, która się posługiwała filozofią arystotelesowską i platońską, żeby zrozumieċ, systematycznie wytłumaczyċ i przemyśleċ prawdy wiary. Opierając się na św. Augustynie z Hippony (354–430), Boecjuszu (ok. 480 – ok. 524) i innych, scholastyka zaczęła się naprawdę ze św. Anzelmem z Canterbury (ok. 1033–1109) i jego programowym zdaniem fides quaerens intellectum (łac. „wiara szukająca zrozumienia”). Po Piotrze Abelardzie (1079–1142) i Piotrze Lombardzie (ok. 1100–1160) największymi jej przedstawicielami byli: św. Tomasz z Akwinu (1225–1274), św. Bonawentura (1217–1274) oraz bł. Duns Szkot (1265–1308). Z Williamem Ockhamem (1285–1347) scholastyka przekształciła się w pusty nominalizm.

SCYTOWIE

— koczowniczy lud, który żył na wybrzeżu Morza Czarnego i Kaspijskiego i słynął z hodowli koni. Paweł wspomina o Scytach w Liście do Kolosan. W tych czasach, byċ może, osiedlili się w okolicach Kolosów, zajmując się handlem (Kol 3,11).

SEDECJASZ

— ostatni król Judy (597–586 przed Chr.). Na tron wprowadził go Nabuchodonozor, który jednak wpierw ograbił świątynię i pałac królewski oraz uprowadził do niewoli króla Jojakina, jego dwór, książęta, wojowników, rzemieślników, tak że pozostała jedynie najuboższa ludnośċ. Sedecjasz licząc na pomoc Egiptu, zbuntował się przeciw władzy Babilończyków, mimo ostrzeżeń proroka Jeremiasza. W odpowiedzi król Nabuchodonozor wyruszył z wojskiem przeciw Judzie, zburzył większośċ twierdz judzkich i zaczął oblegaċ Jerozolimę. Sedecjasz bronił się w Jerozolimie przez osiemnaście miesięcy. W lipcu 587 r. wojskom babilońskim udało się zrobiċ wyłom w murach. Wówczas król Sedecjasz wraz z rodziną i wojownikami uciekł nocą z miasta, kierując się do Arabii. Wojownicy Nabuchodonozora dopędzili Sedecjasza na nizinach Jerycha, pojmali go i zaprowadzili do Ribla, w Syrii, przed oblicze Nabuchodonozora, który kazał pozabijaċ synów Sedecjasza, a jego samego wtrąciċ do więzienia w Babilonie, gdzie wkrótce zmarł (2 Krl 24,17–20; 25,1–7).

SEFORA

— córka Jetry, kapłana madianickiego, którą poślubił Mojżesz, gdy uciekając przed gniewem faraona zatrzymał się w ziemi Madian. Sefora urodziła Mojżeszowi dwóch synów, którym nadał imiona: Gerszom, co znaczy: cudzoziemiec, i Eliezer, co znaczy: mój Bóg jest pomocą. Gdy Mojżesz, powołany przez Boga, stanął na czele uciskanego w Egipcie ludu izraelskiego, pozostawił swą żonę i synów pod opieką Jetry. Spotkał się z nimi dopiero po przybyciu pod górę Synaj (Wj 2,16–22; 18,1–12).

SEIR

— górzysta okolica w kraju Edom, którą zamieszkiwali Choryci, a później potomkowie Ezawa (Rdz 14,6; Pwt 2,1–5).

Sekularyzacja

— (łac. „zeświecczenie, przemiana z duchownego na świeckie”). Wyraz ten odnosi się do każdego społecznego lub historycznego procesu, który przynosi ze sobą wyłączenie spod kontroli i spod celów sakralnych czegokolwiek. Na przykład: zniesienie klasztorów w szesnastowiecznej Anglii, wpływ Rewolucji Francuskiej na samą Francję i na politykę Napoleona Bonaparte (1769–1821), czy też w Niemczech, kiedy to majątki i budynki, będące przedtem własnością klasztorów, przywłaszczyli sobie ludzie możni, kupcy i inni dla celów wyłącznie świeckich.

Sekularyzm

— (z łac. „saecularis = pogański, światowy”). Ideologia ateistyczna lub agnostyczna, która przekreśla wierzenia i wartości religijne, a wyjaśnia wszystko, posługując się terminologią z tego świata. Trzeba ją odróżniċ od „świeckości”, czyli od postawy nachylonej ku temu światu i ku jego sprawom, ale niekoniecznie w sposób antyreligijny.

SELA

— słowo to występuje w Biblii w Księdze Psalmów i Księdze Habakuka siedemdziesiąt jeden razy. Uważa się je za jakiś znak muzyczny, który prawdopodobnie miał wskazywaċ śpiewakom, w którym miejscu mają zmieniċ tonację albo zrobiċ pauzę. Byċ może, było także znakiem, który podczas sprawowania liturgii wskazywał zgromadzonym, w którym miejscu należy, okrzykiem okazaċ cześċ Bogu albo podnieśċ ręce (Ps; Ha 3,3).

SELEUCJA

— miasto portowe na wybrzeżu syryjskim u ujścia Orontesu. Paweł i Barnaba, wyznaczeni przez Kościół w Antiochii, udali się do Seleucji, skąd wyruszyli statkiem w pierwszą podróż misyjną (Dz 13,4).

SELOFCHAD

— z pokolenia Manassesa miał pięċ córek, a żadnego syna. Po jego śmierci zwróciły się one do Mojżesza z prośbą, by mogły odziedziczyċ po ojcu posiadłośċ, tak jakby były jego synami. Mojżesz przychylił się do ich prośby. Taki był początek żydowskiego zwyczaju dziedziczenia posiadłości rodowej przez córki w przypadku, gdy zabrakło syna. Córki zaś Selofchada przyrzekły, że poślubią tylko mężczyzn ze swego pokolenia, aby nie pomniejszaċ posiadłości plemiennej – i to również stało się zwyczajem żydowskim (Lb 27,1–11; 36,2–9).

SEM

— najstarszy syn Noego, ojciec ludu wybranego. Tzw. lista lub tablica narodów do potomków Sema, Semitów, zalicza Asyryjczyków, Aramejczyków i Arabów, uznając ich tym samym za pobratymców Izraelitów (Rdz 10,21–31).

Semiarianie

— Nauka biskupa Bazylego z Ancyry (Ankara w Turcji) i innych głoszona po Soborze Nicejskim I (325). Nie szli oni w ślady arian głoszących, że Chrystus jest tylko pierwszym wśród stworzeń, nie popierali jednak prawowiernej nauki o tym, że jest On homoousios (gr. „współistotny”) z Ojcem. Nazywali oni Syna Bożego homo–i–ousios (gr. „podobnej natury”) z Ojcem. Wyraz ten był neologizmem, a różnica jednej tylko litery „i” stworzyła podstawę do dialogu i ułatwiła wielu semiarianom powrót do prawowiemości.

Semipelagianie

— Pogląd wywodzący się od św. Jana Kasjana z Marsylii (ok. 360–435), św. Wincentego z Lerynu (zm. przed 450) i innych mnichów z południowej Francji, według którego ludzie mogą zrobiċ pierwszy krok ku Bogu bez pomocy łaski Bożej. Wprawdzie uważając, że to łaska jest niezbędna do zbawienia, odrzucali oni pelagianizm, mimo to twórcy semipelagianizmu (tak ten ruch nazwano pod koniec XVI wieku) czynili tak przynajmniej częściowo z powodu swego sprzeciwu wobec krańcowej odmiany przeznaczenia głoszonej przez św. Augustyna z Hippony (354–430). Ostatecznie semipelagianizm został potępiony na Drugim Synodzie w Oranges (529); niestety dokumenty tego synodu, przez wieki zapomniane, poznano znowu dopiero pod koniec XVI wieku. Oficjalna nauka Kościoła, chociaż w poglądach na łaskę szła śladami św. Augustyna (zob. DH 370–397, 2004–2005, 2618, 2620; ND 373–378, 396–397, 1989/4–5), nigdy nie poparła jego interpretacji przeznaczenia.

SENNACHERYB

— król Asyrii, który rządził w latach 705–681 przed Chr. Prowadził wojnę przeciw królowi judzkiemu, Ezechiaszowi, który złożył mu bardzo wielki okup za odstąpienie od oblężenia Jerozolimy, gdy zostały już zdobyte wszystkie warowne miasta judzkie. Sennacheryb zrównał z ziemią Babilon, Niniwę zaś rozbudował i uczynił stolicą swego państwa. Sennacheryb zginął z rąk własnych synów, Adrameleka i Saresera, gdy „oddawał pokłon w świątyni swego boga, Nisroka” (2 Krl 18 i 19).

Septuaginta

— (gr. „siedemdziesiąt”). Najważniejszy grecki przekład Starego Testamentu, znany w nauce pod skrótem „LXX” z powodu legendy, według której tłumaczenia dokonało siedemdziesięciu (albo siedemdziesięciu dwóch) uczonych działających niezależnie od siebie. Zgodnie z tradycją żydowską dokonanie tłumaczenia zlecił król Egiptu Ptolemeusz Filadelf (285–246 przed Chr.) dla swej sławnej biblioteki w Aleksandrii. Wprawdzie przekład wydaje się byċ dziełem wielu tłumaczy, ukończony został jednak prawdopodobnie później – chyba około roku 132 przed Chrystusem. Poważnie różni się on od Biblii hebrajskiej. Wprowadzono do niego również księgi, których po prostu nie ma w Biblii hebrajskiej (np. Tobiasza, Judyty, Mądrości, Syracha i Barucha), do niektórych ksiąg dodano dodatkowe fragmenty (np. Estery). Te dodatkowe księgi i uzupełnienia, zwane przez protestantów „apokryficznymi”, katolicy i prawosławni uważają za „deuterokanoniczne”. Autorzy Nowego Testamentu, kiedy przytaczają Stary Testament, często posługują się raczej Septuagintą niż oryginałem hebrajskim. Wielu Ojców Kościoła uważało Septuagintę za wzorcowy przekład Starego Testamentu. Grecki Kościół Prawosławny uznaje Septuagintę za księgę natchnioną. Do czasu uchwalenia konstytucji greckiej z 1978 r., żeby tłumaczyċ Septuagintą na współczesną grekę trzeba było mieċ pozwolenie Świętego Synodu, przy czym nawet wtedy tekst oryginalny musiał byċ wydrukowany na sąsiedniej stronie.

SERAFINY

— (zob. też Cherubiny) – istoty niebieskie, które wraz z cherubinami czuwają przy tronie Bożym. Według widzenia proroka Izajasza istoty te miały sześċ skrzydeł i wielbiły Boga wołając: „ Święty, Święty, Święty jest Pan Zastępów. Cała ziemia pełna jest Jego chwały”. Jeden z serafinów przyleciał do Izajasza trzymając w ręce rozżarzony węgiel, który wziął kleszczami z ołtarza i dotknął nim jego ust, by oczyściċ go i uczyniċ prorokiem Boga (Iz 6,1–7).

SERGIUSZ PAWEŁ

— rzymski prokonsul Cypru w czasie, gdy na wyspę tę przybyli Paweł i Barnaba. Dowiedziawszy się o ich pobycie na wyspie od fałszywego proroka żydowskiego, Bar–Jezusa, prokonsul wezwał apostołów do siebie. Słuchając słów Pawła i Barnaby i będąc świadkiem mocy Ducha Świętego, która się okazała przez Pawła, uwierzył w Jezusa Chrystusa (Dz 13,6–12).

SET

— trzeci syn Adama i Ewy, który urodził się po zabójstwie Abla przez Kaina. Ewa nadała mu takie imię, „gdyż – jak mówiła – dał mi Bóg potomka innego w zamian za Abla”. Samo imię znaczy: odszkodowanie, rekompensata. Potomkami Seta byli Setyci (Rdz 4,25; 5).

SETNIK

— Armia rzymska za czasów cesarzy była podzielona na legiony. Legion liczył 6000 żołnierzy i składał się z dziesięciu kohort, a każda z nich z trzech manipułów. Manipuł dzielił się na dwie centurie (oddział stu ludzi, setka żołnierzy), którymi dowodzili centurioni, czyli setnicy. Sześċ centurii podlegało rozkazom dowódcy kohorty (Mt 8,5; Dz 10,1; 21,32).

 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź