Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

OMRI

— wódz wojska izraelskiego, który przez swych wojowników został obrany królem Izraela; objął rządy nad Izraelem w 884 r. przed Chr. i panował przez dwanaście lat. Za dwa talenty srebra kupił od Szemera górę Szomron i na niej wzniósł miasto, które od imienia właściciela góry nazwał Samarią (1 Krl 16,16–28).

ONEZYFOR

— Paweł w swych listach nigdy nie zapominał pozdrowiċ wszystkich przyjaciół, którzy mu w czymkolwiek pomogli. Jednym z takich przyjaciół był Onezyfor, który mieszkał w Efezie. Przebywając w Rzymie, Onezyfor tak długo poszukiwał więzionego wówczas Pawła, aż go w końcu znalazł. Już dawniej wyświadczył wiele dobra Apostołowi, teraz zaś dodawał mu otuchy; i tak wsławił swe imię, które znaczy: przynoszący korzyśċ (2 Tm 1,16–18).

ONEZYM

— (zob. też List do Filemona). Paweł w liście adresowanym do swego przyjaciela Filemona zajmuje się przede wszystkim sprawą Onezyma. Był on niewolnikiem Filemona. Gdy uciekł od swego pana, udał się do Pawła, który przebywał wówczas w więzieniu w Rzymie. Onezym zapewne przez jakiś czas usługiwał Pawłowi, a gdy uwierzył w Chrystusa, Apostoł w końcu zdecydował się go odesłaċ do Filemona. W liście zaś prosi swego przyjaciela, by już nie traktował Onezyma jak niewolnika, lecz jak brata w Chrystusie. Onezym znaczy: pomocny, użyteczny; imię to nosiło wielu niewolników.

Ontologia

— (gr. „nauka o bycie”). Nauka o koniecznych prawdach bytów pojmowanych jako byty istniejące. Wyraz „ontologia", wprowadzony do powszechnego użytku przez Krystiana Wolffa (1679–1754), często jest synonimem „metafizyki”.

Ontologizm

— (gr. „byt” plus „nauka, słowo”). Dziewiętnastowieczna epistemologia, popierana przez wielu katolickich myślicieli belgijskich, francuskich i włoskich, którzy dowodzili, że mamy bezpośrednią wrodzoną wiedzę o Bogu. Terminu tego użył po raz pierwszy Vincenzo Gioberti (1801–1852) w wydanym w roku 1840 Wstępie do studium filozofii. W jego ślady poszedł Antonio Rosmini–Serbati (1799–1855). Z odrobiną słuszności ontologiści rościli sobie prawo do tego, że nawiązują do Platona (427–347 przed Chr.), św. Augustyna z Hippony (354–430), św. Anzelma z Canterbury (ok. 1033–1109) i św. Bonawentury (1221–1274). Niestety, niedokładnie rozwiązywali oni rolę poznania zmysłowego i ograniczoną naturę naszego poznania Boga w tym życiu (zob. J 1, 18; 1 J 3,2). W roku 1861 Watykan potępił kilka stwierdzeń ontologistów jako mętne (zob. DH 2841–2847). Niektórzy tomiści transcendentalni, np. Bernard Lonergan (1904–1984) i Karl Rahner (1904–1984) zachowali w umiarkowanej postaci pogląd ontologistów dowodząc, że jakaś wcześniejsza obecnośċ Boga w naszej wiedzy jest logicznym warunkiem każdego dalszego poznania.

Ordynariusz

— (łac. „porządkowy”). Biskup diecezjalny (=ordynariusz miejscowy), a w szerszym znaczeniu także jego wikariusz generalny i wikariusz biskupi, których on może wyznaczyċ; wszyscy oni mają zwyczajną jurysdykcję w diecezji i całkowicie odpowiadają za Kościół lokalny (CIC 134). W kleryckich instytutach zakonnych przełożony wyższy, (np. prowincjał lub ktoś stojący na czele prowincji) ma „zwyczajną” jurysdykcję nad tymi, którzy podlegają jego władzy. Zob. biskup, diecezja, duchowieństwo, duchowny, jurysdykcja, Kościół lokalny.

OREB

— książę madianicki, który poległ w walce z Gedeonem i jego dzielnymi wojownikami. Jego imię znaczy: kruk (Sdz 7,25).

ORPA

— (zob. też Noemi) – Moabitka, synowa Noemi. Gdy Orpa straciła swego męża, posłuchała rady Noemi i wróciła do swojej rodziny (Rt 1,15).

Ortodoksja

— (gr. „właściwy sąd, prawowiernośċ”). Wiara i nauka uznana przez Kościół za rzeczywiście opartą na Bożym objawieniu w Jezusie Chrystusie. Stary Testament posługiwał się rozmaitymi kryteriami, żeby odróżniċ prawdziwych i fałszywych proroków (Pwt 13, 1–7; 18, 21–22; Jr 23, 9–40; 28, 9. 15–17; zob. Mt 7, 15–20). Listy św. Pawła wskazują, jak głęboko rozumiał on koniecznośċ utrzymania prawdziwego objawienia i nauki, jaką on sam razem z innymi przekazywał (Rz 16, 17; 1 Kor 11, 2; 15, 1–11; Ga 1, 6–9). W późniejszych księgach Nowego Testamentu odnajdujemy echo podobnego oddania sprawie nauczania tego, co jest zgodne z pierwotnym objawieniem i co jest mu wierne (1 Tm 1, 3–11; 6, 3–5; 2 Tm 1, 13–14; 4, 3–4; Tt 1, 9; 2, 1; Jud 3). Wyraz „ortodoksja1 wszedł do terminologii Kościoła podczas wielkich sporów chrystologicznych i trynitarnych w III, IV i V stuleciu. Na Wschodzie oznaczano nim Kościoły zachowujące łącznośċ z Konstantynopolem i Rzymem w przeciwieństwie do oderwanych Kościołów nestoriańskich i monofizyckich. Kiedy w 842 r. ostatecznie zakończył się kryzys spowodowany obrazoburstwem, ustalono na Wschodzie na pierwszą niedzielę Wielkiego Postu Święto Ortodoksji. W Synodykonie, czyli skrócie postanowień soborowych, jakie czytano tego dnia, litanię prawowiernych nauczycieli i świętych przeciwstawiano wykazowi wyklętych heretyków. Powszechnie przyjęta etymologia wyrazu „ortodoksja” łącząca go z „właściwym oddawaniem czci”, czyli właściwym sprawowaniem kultu, wskazuje, jak bardzo wielki wpływ ma liturgia na prawdę i żywotnośċ nauki w Kościołach wschodnich.

Orygenizm

— Nauka i kierunek filozoficzny, którego natchnieniem był Orygenes z Aleksandrii (ok. 185 – ok. 254). Rozwinął on hermeneutykę biblijną, stosując terminologię uwzględniającą znaczenie literalne, moralne i alegoryczne Pisma Świętego. Jako pierwszy wielki przedstawiciel systematycznej teologii chrześcijańskiej kładł nacisk na obrazy (w widzialny sposób symbolizuje niewidzialny świat duchowy) i na nasze przebóstwienie dzięki łasce. Jego umiłowanie alegorii, a jeszcze bardziej hipoteza o ostatecznym zbawieniu wszystkich stworzeń (apokatastasis), o uprzednim istnieniu dusz ludzkich (łącznie z duszą Chrystusa) i widoczne podporządkowanie Syna Ojcu spotkało się z powtarzającą się krytyką i sprzeciwem. Ostatecznie cesarz Justynian II doprowadził do potępienia orygenizmu na synodzie w roku 543, a potem na Soborze Konstantynopolitańskim II w roku 553 (zob. DH 298, 353, 403–411, 433, 519; ND 401/1, 8; 618/2–3). Niemniej jednak nie jest rzeczą jasną, w jakim stopniu błądził sam Orygenes, w jakim stopniu przeprowadzał on badania nad różnorodnością punktów widzenia i w jakim stopniu fałszywe opinie przypisano mu po śmierci. Trudno w tej sprawie wypowiedzieċ się ostatecznie, ponieważ jego pisma zostały w znacznym stopniu zniszczone. Jeżeli jednak chcemy uczciwie osądzaċ Orygenesa, musimy uwzględniċ tych Ojców Kościoła, którzy byli nim zachwyceni, np. św. Atanazego z Aleksandrii (ok. 296–373), św. Bazylego Wielkiego (ok. 330–379) i św. Grzegorza z Nazjanzu (329–389).

 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź