Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

NEFTALI

— piąty syn Jakuba. Po przybyciu do Ziemi Obiecanej potomkowie Neftalego osiedlili się na terenach położonych na zachód od jeziora Genezaret. Okolicę tę bardzo dobrze znał Jezus. Wędrował przez jej wioski i miasta – przez Betsaidę, Kafarnaum, Korozain. Była to kwitnąca, bogata w wodę kraina, pełna drzew oliwnych, morelowych, figowych i winnic (Mt 4,12–15).

NEGEB

— Stepowo–pustynną krainę palestyńską, graniczącą na południu z górami judzkimi i rozciągającą się aż do ziem egipskich, nazywali Hebrajczycy han negeb, co znaczy: sucha kraina; z określenia tego wywodzi się współczesna nazwa Negeb. Izraelici przeszli tę suchą krainę, gdy wędrowali do Ziemi Obiecanej. Przebyli ją też Józef z Maryją, uciekając z Jezusem przed oprawcami króla Heroda i powracając z Egiptu do ziemi palestyńskiej (1 Sm 27,10).

NEHEMIASZ

— Żyd żyjący około 450 r. przed Chr. w ziemi perskiej wraz z innymi rodakami, których do niewoli uprowadził król Persów. Mimo że Nehemiasz wiernie zachowywał wiarę ojców, był wysokim urzędnikiem na dworze króla perskiego i dzięki temu miał dostęp do wiadomości napływających z Jerozolimy. Gdy pewnego dnia Nehemiasz podawał królowi wino, co należało do jego obowiązków, król zauważył, że Nehemiasza coś trapi. Zapytał go więc, czym się martwi. Nehemiasz odparł, że przygnębiony jest smutnymi wieściami, które posłyszał o Jerozolimie: mury jerozolimskie są bowiem zburzone, bramy spalone, a znaczna częśċ miasta spustoszona. Zwrócił się też z prośbą do króla, by mógł udaċ się do grodu swych ojców i go odbudowaċ. Król przychylił się do prośby Nehemiasza. Gdy Nehemiasz przybył do Jerozolimy i wyjawił swoje zamiary kapłanom, możnym, zwierzchnikom i urzędnikom miejskim, wielu z nich przeciwstawiło się tym planom. Nehemiasz jednak się nie zniechęcił i mimo trudności – drwin nieprzyjaciół, groźby napadu ze strony wrogów, podstępów, wreszcie szemrania ludu – zdołał doprowadziċ do końca zamierzone dzieło. Jerozolima znów była miastem warownym i bezpiecznym. Zaczęła się też stopniowo zaludniaċ repatriantami, powoli odradzało się w niej życie religijne, w końcu odnowiono przymierze z Bogiem. Księga Nehemiasza opisująca te wydarzenia należy, tak jak Księga Ezdrasza, do historycznych ksiąg Biblii.

Neochalcedonizm

— Próba pośredniczenia między uchwałami Soboru Chalcedońskiego (451) nauczającego, że w jednej Osobie Jezusa Chrystusa są dwie natury, a tak zwanymi „monofizytami”, którzy podtrzymywali przedchalcedońską formułę św. Cyryla z Aleksandrii (zm. 444) „o jednej wcielonej naturze Chrystusa”. Spór toczył się wokół wyrazu „physis” (gr. „natura”), którym się wtedy posługiwano zarówno na określenie konkretnego indywidualnego osobnika (czyli osoby), jak i jego natury, lub natur w przypadku Chrystusa. Sprzyjający Cyrylowi teologowie, którzy uważali, że Sobór Chalcedoński zrobił ustępstwo na korzyśċ zwolenników Nestoriusza (winnych, ich zdaniem, podzielenia Chrystusa na dwie osoby), usiłowali na nowo zinterpretowaċ uchwały tego Soboru, stosując terminologię, jakiej użył Cyryl, potępiając Nestoriusza. W „Trzecim Liście do Nestoriusza” (DH 252–263; ND 606/1–12) Cyryl podkreślał istnienie jednej boskiej Osoby w Chrystusie i rzucał klątwę na każdego, kto by nie głosił, że Bóg – w Chrystusie – cierpiał na krzyżu. Podczas obrad Soboru list ten czytano, umieszczono go w aktach, ale go nie przyjęto. Neochalcedonizm, czyli interpretację uchwał Soboru Chalcedońskiego w świetle terminologii stosowanej w teologii Cyryla o cierpieniu Boga, oficjalnie przyjęto na Soborze Konstantynopolitańskim II w roku 553 (DH 421–438; ND 620–623); jego głównym wyrazicielem był Leoncjusz z Jerozolimy, mylony czasem z Leoncjuszem z Bizancjum (obydwaj z VI w.).

Neokatechumenat

— Powstały po Soborze Watykańskim II sposób wprowadzania w tajemnice chrześcijaństwa, zapoczątkowany przez Kiko Arguello (ur. 1939) i Carmen Hemandez; celem jego jest udzielanie chrześcijanom ochrzczonym pomocy w ponownym odkrywaniu tego, co rzeczywiście za sobą pociąga wiara i chrzest. Ta „droga”, prowadząca ochrzczonych w ślad za sposobami stosowanymi przez katechumenat wczesnego Kościoła, ponownie wprowadza wierzących w życie chrześcijańskie, a celem jej jest albo ponowna ewangelizacja krajów tradycyjnie chrześcijańskich albo pomoc w głębszym zakorzenieniu się Ewangelii na terenach świeżo nawróconych. Ludzie świeccy, kapłani i rodziny ukształtowane przez neokatechumenat wyruszaj ą jako wędrowni misjonarze do wszystkich części świata. W roku 1987 otwarto w Rzymie duże seminarium diecezjalne („Redemptoris Mater”) dla członków neokatechumenatu mających powołanie kapłańskie.

Neopalamizm

— Próba podjęta podczas pierwszej Konferencji Ogólnoprawosławnej w Atenach (1936), mająca na celu opracowanie prawosławnej syntezy teologicznej przez powrót do myśli św. Grzegorza Palamasa (1296–1359). Teologia palamistyczna uwydatnia zarówno: przemianę człowieka na obraz Boży; jak rzeczywiste odróżnienie w Bogu między istotą a energiami; Bóg pozostaje zawsze transcendentny względem stworzeń i jest od nich odrębny. Niektórych najsławniejszych teologów prawosławnych tego stulecia można uznaċ za neopalamistów: Jerzy Florowski (1893–1979), Władimir Łosski (1903–1958), Paul Evdokimov (1900–1971) i John Meyendorff (ur. 1925–1992), Dumitru Staniloae (1903–1995), oraz biskup Kallistos (Timothy) Ware (ur. 1934 r.).

Neoplatonizm

— Wznowiona i religijna interpretacja filozofii Platona (ok. 427–347 przed Chr.), która kwitła w okresie od III do VI stulecia po Chrystusie. Najważniejszym przedstawicielem tego ruchu był Plotyn (205–270). Oprócz niego wymieniċ trzeba Porfiriusza (ok. 232 – ok. 303), Jamblicha (ok. 250–330) i Proklusa (410–485). Plotyn wysuwał argumenty za istnieniem duszy, czyli psyche, umysłu albo nous i Jedności albo hen, z czego powstał świat materialny przez swoistego rodzaju emanację. Poza i ponad wszelkim doświadczeniem jest Jednośċ, od której pochodzimy i do której powinniśmy powróciċ przez oczyszczenie, wiedzę i miłośċ. Neoplatonizm często interpretowano panteistycznie, gdy tymczasem jest on głęboko mistyczny. Wywarł on pewien wpływ na św. Augustyna z Hippony (354–430) i na innych Ojców Kościoła.

Neoscholastyka

— Odrodzenie średniowiecznej filozofii i teologii chrześcijańskiej, często rozumiane jako jednoznaczne z neotomizmem, chociaż w rzeczywistości szersze zakresem i metodą. W Kolegium Rzymskim (zwanym później Uniwersytetem Gregoriańskim) tacy jezuici, jak: Aloisius D′Azeglio Tapparelli (1793–1862), Matteo Liberatore (1810–1892) i Joseph Kleutgen (1811–1893) zaczęli odnowę scholastyki. Ruch ten zdecydowanie popierał jeden z uczniów Tapparelliego, Gioacchino Pecci (1810–1903), biskup Perugii, a potem papież Leon XIII. W wydanej w roku 1879 encyklice Aeterni Patris nakazał on nauczanie tomizmu na katolickich wydziałach teologicznych (zob. DH 3135–3140). Neoscholastyka aż do czasów Soboru Watykańskiego II (1962–1965) ułatwiała strukturalną jasnośċ katolickiej myśli teologicznej. Ale postęp w naukach biblijnych, historycznych, liturgicznych i patrystycznych wykazał, że była to czasami tylko jasnośċ formalna, słowna, wykazująca braki co do istoty rzeczy. Ze strony filozoficznej takie nowe prądy, jak egzystencjalizm, analiza lingwistyczna, personalizm i rozwój myśli doprowadziły do powstania pluralizmu.

Neotomizm

— Nowoczesne odnowienie myśli św. Tomasza z Akwinu (ok. 1225–1274), powszechnie uważanego za największego średniowiecznego filozofa i teologa. Najsławniejszymi przedstawicielami neotomizmu byli: Louis Billot (1846–1931), kardynał Desire Joseph Mercier (1851–1926), Ambrose Gardeił (1859–1931), Antonin Gilbert Sertiiianges (1863–1948), Maurice de Wulf (1867–1947), Maurice de la Taille (1872–1933), Reginald Garrigou–Lagrange (1877–1964), Jacques Maritain (1895–1973), Etienne Gilson (1884–1978), Marie–Domimque Chenu (1882–1990) oraz Ives Congar (1904–1995).

Nestorianie

— Herezja potępiona w roku 431 na Soborze Efeskim, a głosząca, że w Chrystusie są dwie różne osoby, boska i ludzka, które są odrębnymi podmiotami połączonymi w jednośċ miłości. Przypisywano ją niesłusznie Nestoriuszowi (zm. ok. 451), mnichowi antiocheńskiemu, który został patriarchą konstantynopolitańskim (428–431). Nestoriusz się sprzeciwił powszechnie stosowanemu tytułowi maryjnemu Theotokos (gr. „Bogurodzica”), najwidoczniej obawiając się, że zagraża pełnemu i odrębnemu bóstwu i człowieczeństwu Chrystusa, był jednak gotów przyjąċ ten tytuł pod warunkiem, że zostanie on poprawnie wytłumaczony.

 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź