Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

LIDIA

— kobieta, która pochodziła z Tiatyry, ale mieszkała w Filippi, gdzie miała dom i zajmowała się sprzedażą purpury. Gdy Paweł podczas swej drugiej podróży misyjnej przebywał w Filippi, Lidia uważnie przysłuchiwała się jego słowom i uwierzyła w Jezusa Chrystusa. Była pierwszą osobą, która na terenie Europy przyjęła chrzest. Często zapraszała też Pawła i jego towarzyszy do swego domu (Dz 16,14–15).

LIKAONIA

— kraina w Azji Mniejszej, przylegająca do gór Taurus. Paweł i Barnaba uciekli do Likaonii z Ikonium, gdy się dowiedzieli, że niektórzy Żydzi i poganie postanowili ich ukamienowaċ. W Likao–nii Paweł głosił Ewangelię w Listrze i Derbe i założył w tych miejscowościach gminy chrześcijańskie (Dz 14,6).

LISTKA

— (zob. też Lois, Tymoteusz) – małe miasteczko na krańcach Likaonii. Paweł i Barnaba przybyli do Listry uchodząc z Ikonium przed Żydami i poganami, którzy chcieli ich ukamienowaċ. Tu Paweł uzdrowił człowieka, który od urodzenia nie mógł chodziċ. Mieszkańcy widząc ten cud, myśleli, że Paweł i Barnaba są bogami, którzy przybrali ludzką postaċ. Chcieli im też oddaċ cześċ, jaką zwykli okazywaċ bogom. Apostołom z trudem udało się ich powstrzymaċ od złożenia im ofiary. Później Żydzi, którzy przybyli do Listry z Ikonium, podburzyli tłum, a ten wywlókł Pawła za miasto i go ukamienował. Apostoł jednak nie umarł i następnego dnia udał się wraz z Barnaba do Derbe. Paweł przybył do Listry jeszcze dwukrotnie, pozyskał w niej wielu uczniów. Jedną z rodzin z Listry, która przyjęła chrzest, była rodzina Tymoteusza, później bliskiego przyjaciela Pawła Apostoła (Dz 14,6–22; 16,1–3).

LITHOSTROTOS

— zob. Gabbata

Liturgia

— (gr. „służba publiczna”). W Nowym Testamencie wyraz ten oznacza działalnośċ kapłańską podczas sprawowania kultu (Łk 1, 23; Hbr 8, 6); w szerszym znaczeniu wyraża on także czynności związane z posługiwaniem chrześcijańskim (Flp 2, 17. 30). W chrześcijaństwie bizantyńskim od wieku IX terminem tym oznaczano wspólnotowe sprawowanie kultu, przede wszystkim podczas Liturgii Eucharystycznej albo Mszy św. W Kościele rzymskim pierwotnie te wszystkie czynności wyrażano określeniem Divina Officia (łac. „zajęcia Boże”), ale od wieku XVI przyjęto termin bizantyński. Pierwszy dokument ogłoszony przez Sobór Watykański II był poświęcony liturgii (zob. SC 5–13). Zob. eucharystia, lex orandi – lex credendi, oddawanie czci Bogu, sakrament.

Liturgia darów uprzednio konsekrowanych

— Obrzęd liturgiczny, w którym nie ma konsekracji chleba i wina, a podczas Komunii św. rozdziela się Hostie konsekrowane w czasie wcześniejszych Mszy św. Stąd właśnie pochodzi niefortunne określenie: missa praesanctificatorum („msza darów uprzednio konsekrowanych”). W obrządku bizantyńskim taką liturgię odprawia się w środy i piątki Wielkiego Postu; normalną Eucharystię sprawuje się w soboty, niedziele i Święto Zwiastowania, czyli w dni świąteczne wolne od postu i wstrzemięźliwości. W obrządku łacińskim liturgię darów uprzednio konsekrowanych odprawia się tylko w Wielki Piątek. Zob. Komunia święta, post, Wielki Piątek, wielki post, wstrzemięźliwośċ.

Liturgia eucharystyczna

— Wyrażenie używane na oznaczenie drugiej części Mszy św. następującej po Liturgii Słowa. Polega ona na ofiarowaniu chleba i wina, które się stają Ciałem i Krwią Chrystusa. Sprawowanie tej liturgii uobecnia śmierċ ofiarną i zmartwychwstanie Chrystusa, a kończy się uczestniczeniem w ofiarnym Posiłku podczas Komunii św. Zob. eucharystia, komunia święta, liturgia słowa, Msza święta, ofiara, przeistoczenie.

Liturgia godzin

— Oficjalne sprawowanie kultu wspólnotowego, który się odbywa w różnych porach dnia lub nocy, a polega na odczytywaniu i słuchaniu fragmentów Pisma Świętego (albo innych źródeł) i wspólnym recytowaniu lub śpiewaniu psalmów albo innych modlitw. Uczestnicy oddają chwałę Bogu, wypełniają kapłańskie obowiązki Chrystusa i wstawiając się za całym światem, wypraszają dla niego zbawienie (CIC 1173–1175; CCEO 377). Wszyscy wschodni duchowni katoliccy są zobowiązani do udziału w Liturgii Godzin zgodnie z prawem swego konkretnego Kościoła. Żydzi wspominali Boże błogosławieństwa przez składanie porannej i wieczornej ofiary w świątyni (zob. Wj 29, 38–42; Lb 28, 3–8), podczas gdy ci, którzy się znajdowali na wygnaniu, w określonych porach dnia odmawiali modlitwy (Dn 6, 10; zob. Ps 55, 17 odnośnie modlitwy rano, wieczorem i w południe). Wspólnoty chrześcijańskie – zarówno świeckie jak zakonne – rozwijały dzienny program wspólnych modlitw. Kiedy się okazało, że duchowni często nie mogą byċ obecni podczas wspólnych modlitw, na Zachodzie upowszechnił się „brewiarz” (łac. „skrót”), czyli skrócona wersja godzin kanonicznych przeznaczona do prywatnego odmawiania. Na Zachodzie godziny kanoniczne Bożego oficjum składały się z „matutinum” (modlitwy rannej lub nocnej), „laudesów”, „prymy” (modlitwy pierwszej), „tercji” (modlitwy o godzinie dziewiątej), „seksty" (modlitwy odmawianej o godzinie dwunastej), nony (modlitwy odmawianej o godzinie trzeciej po południu), nieszporów i komplety (końcowej modlitwy odmawianej w nocy). Zob. brewiarz, jutrznia, nieszpory, życie monastyczne.

Liturgia słowa

— Pierwsza częśċ Mszy św., składająca się z modlitw wstępnych wspólnoty zebranej w celu sprawowania czynności kultowych oraz z czytań Pisma Świętego, przy czym ostatnie czytanie jest zawsze fragmentem Ewangelii i po nim powinna następowaċ homilia; w niektóre dni po Ewangelii lub homilii odmawia się wyznanie wiary i modlitwę wiernych. Zob. epistoła, eucharystia, ewangelia, homilia, kolekta, Msza katechumenów, Słowo Boże, wyznanie wiary.

Locus theologicus

— (łac. „miejsce teologiczne”). Główne tematy będące przedmiotem wiary chrześcijańskiej (=loci communes, czyli „miejsca wspólne, łączące wszystkich, na które się wszyscy zgadzają”), inaczej mówiąc, podstawowe zasady i źródła teologii średniowiecznej, barokowej i neoscholastycznej (a także humanizmu renesansowego), stosowane w systematycznym przedstawianiu doktryny. Melchior Cano (1509–1560) w pośmiertnie wydanym dziele pt. De locis theologids (1563) wykazał naocznie, jak wielki wpływ wywierał nowy humanizm. Wymieniał on siedem loci, które pośrednio lub bezpośrednio zależą od Bożego autorytetu i objawienia: Słowo Boże w Piśmie Świętym; tradycja apostolska; Kościół powszechny; sobory; nauczanie papieskie; Ojcowie Kościoła; teologowie i kanoniści. Jako dodatkowe pomoce Cano wymienił: rozum naturalny; filozofów i prawników; historię i tradycję. Metoda głoszona przez Cano wywarła wielki wpływ, brakuje jej jednak większego uwzględnienia tajemnicy i włączenia do loci theologid historii zbawienia i liturgii.

Logos

— (gr. „słowo”, „orędzie”, „rozum”). W filozofii greckiej wyrazem tym oznaczano rozum, który przenika wszechświat i nim rządzi. W Starym Testamencie była mowa o Logosie jako o mocy stwórczej oraz ojej uosobionym samo–objawieniu (Iz 55, 10–11; Ps 33,6, 9; 107,20). Żydowski filozof, Filon z Aleksandrii (ok. 20 przed Chr. do ok. 50 po Chr.), łączył filozofię grecką z literaturą mądrościową Starego Testamentu, żeby ukazaċ Logos jako Boży wzorzec i cel aktywny w stworzeniu. W myśli św. Jana Logos jest istniejącym odwiecznym Słowem Bożym, przez które „wszystko się stało" i które „stało się Ciałem i zamieszkało między nami” (J 1, 1–14; 1 J 1, 1–2. Ap 19, 11–16)). „Słowny” charakter tego tytułu chrystologicznego podsuwa myśl, w jaki sposób objawienie Boga osiągnęło szczyt w historycznym wcieleniu Słowa. Od starożytności wyrazu „Logos” oraz wyrażenia „Syn Boży” używano wymiennie na oznaczenie drugiej Osoby Trójcy Przenajświętszej.

LOIS

— babcia Tymoteusza, która wywierała wielki wpływ na młodego przyjaciela Pawła (2 Tm 1,5),

LOT

— (zob. też Gomora, Sodoma) był bratankiem Abrahama i wraz z nim udał się z ziemi chaldejskiej do Kanaanu. Gdy między pasterzami trzód Abrahama i Lota zaczęły wybuchaċ sprzeczki z powodu pastwisk, Abraham zaproponował, by się rozłączyli, pozostawiając swemu bratankowi swobodę wyboru terenów. Lot wybrał bogatą w wodę dolinę Jordanu. Wędrując w dół tej doliny, spotkał w końcu mieszkańców Sodomy i Gomory, a swe namioty rozbił aż pod Sodomą. Obydwa miasta uległy wkrótce potem zniszczeniu z powodu występków ich mieszkańców, jednak Lot, jego żona i dwie córki zostali ocaleni przez dwóch aniołów, wysłanników Pana. Mimo wyraźnego ich zakazu żona Lota odwróciła się, by spojrzeċ na zniszczenie Sodomy, i zamieniła się w słup soli (Rdz 12; 13,1–13; 18,16–33; 19,1–26).

Luteranizm

— Odmiana chrześcijaństwa biorąca początek od Marcina Lutra (1483–1546), twórcy reformacji niemieckiej. Po wstąpieniu do augustianów w 1505 r. został profesorem Pisma Świętego w Wittemberdze, gdzie w roku 1517 ogłosił swoje sławne tezy w liczbie 95, w proteście przeciw gorszącemu sprzedawaniu odpustów. W roku 1521 został ekskomunikowany przez papieża Leona X. Luteranizm ogarnął dużą częśċ Niemiec, a także kraje skandynawskie. Razem ze wspólnotami w Stanach Zjednoczonych i gdzie indziej niemal wszystkie te Kościoły tworzą obecnie Światową Federację Luterańską, założoną w 1948 r., której centralne biuro znajduje się w Genewie. W 1998 r. Światowa Federacja Luterańską obejmowała 124 Kościoły członkowskie w 69 krajach, reprezentujące 57,6 miliona z 61 milionów luteranów na świecie. Typowe poglądy luteranizmu można odnaleźċ w pismach luterańskich zawierających wyznania wiary, przede wszystkim w Augsburskim wyznaniu wiary (1530), w Obronie augsburskiego wyznania wiary (1531), w Artykułach szmalkaldzkich (1536), a także w katechizmach Lutra. Naukę tę można ująċ krótko w następujący sposób: sola fides, czyli że usprawiedliwienie otrzymuje się przez samą wiarę (nie przez dobre uczynki); sola gratia, czyli usprawiedliwienie jest wyłącznym dziełem łaski Bożej; sola Scriptura, czyli że Pismo Święte (a nie ludzkie tradycje) jest jedyną pełną powagi zasadą wiary. Luteranizm kładzie bardzo wielki nacisk na Krzyż Chrystusa i na niewolę ludzi w więzach grzechu. Za sakramenty rzeczywiście ustanowione przez Chrystusa luteranie uznają tylko chrzest i Eucharystię.

 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź