Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

Kaddisz lub Qaddis

— (heb. „święty”) Bardzo stara doksologia żydowska, używana w modlitwie codziennej w synagodze. Wysławia Imię Boże za Jego wielkośċ i świętośċ, zanosi prośby analogiczne do dwóch próśb w Modlitwie Pańskiej, oraz wtóruje słowom z Księgi Ezechiela 38, 23: „Tak okażę się wielkim i świętym, tak ukażę się oczom wielu narodów: wtedy poznają, że Ja jestem Pan.”

KADESZ

— najdalej na południe położona miejscowośċ Judy. Gdy Izraelici w czasie wędrówki przez pustynię doszli do Kadesz, rozłożyli się tu obozem, ponieważ okolica była bogata w trawę i wodę. Kadesz leżało na granicy Półwyspu Synajskiego i Ziemi Obiecanej, dlatego też stąd wysłał Mojżesz wywiadowców do Kanaanu, do ziemi, którą mieli wziąċ w posiadanie. Gdy wywiadowcy powrócili i opowiedzieli o jej warownych miastach i licznych rosłych mieszkańcach, Izraelitów ogarnęło przerażenie i podnieśli bunt przeciw Mojżeszowi i Aaronowi, a ostatecznie przeciwko Bogu, którego moc wyprowadziła ich z niewoli i przyprowadziła do tego miejsca. Wstawiennictwo Mojżesza uchroniło lud od strasznej i natychmiastowej kary Bożej; Bóg jednak zapowiedział, że oprócz Kaleba i Jozuego nikt z tych, którzy wyszli z ziemi egipskiej, nie wejdzie do Ziemi Obiecanej, nawet Mojżesz i Aaron (Lb 13–14; Pwt 1,19–40).

KAFARNAUM

— miasto na zachodnim brzegu jeziora Genezaret. Jezus chętnie przebywał w tym mieście. W nim spotkał Mateusza celnika, który wszystko porzucił i został Jego uczniem. W Kafarnaum mieszkał także rzymski setnik, który zwrócił się do Jezusa z prośbą, żeby uzdrowił jego sługę. Gdy Jezus mu odrzekł, że przyjdzie i uzdrowi go, setnik wypowiedział słowa, które nieco zmienione powtarza się podczas każdej Mszy św.: „Panie, nie jestem godzien, abyś wszedł pod dach mój, ale powiedz tylko słowo, a mój sługa odzyska zdrowie”. Jezus zdumiał się wiarą setnika i natychmiast uzdrowił jego sługę. W Kafarnaum mieszkała też teściowa Piotra i Jezus często przychodził do jej domu, gdzie spotykał się z wieloma ludźmi; pewnego dnia i ją uzdrowił z gorączki (Mt 8,5–15; 9).

Kairos

— (gr. „czas właściwy”). Wyraz, którego się używa nie tylko tak, jak wyrazu chronos (gr. „czas”) na oznaczenie serii wydarzeń historycznych (2 Tm 4, 3), ale także na oznaczenie chwili, w której Bóg w szczególny sposób wkracza w momentach zwrotnych dziejów zbawienia (Mk 1, 15). W znaczeniu szczególnym kairos (w liczbie pojedynczej i mnogiej) to chwila ostatecznego sądu Boga nad ludzkim postępowaniem za pośrednictwem Chrystusa w pełni czasów (Ef 1, 10; 1 Tes 5, 1–2; Ap 1, 3; 22, 10).

KAJFASZ

— arcykapłan żyjący w czasach Jezusa. Przewodził tej grupie Żydów, którzy chcieli Go uwięziċ. Był też pierwszym sędzią, przed którym postawiono Jezusa. Podczas przesłuchania Jezusa wobec Wysokiej Rady Kajfasz zadał Mu w końcu prowokujące pytanie, które zadecydowało o dalszym Jego losie: „Czy Ty jesteś Mesjasz, Syn Boży?” Gdy Jezus odpowiedział: „Tak, Ja Nim jestem”, Kajfasz rozdarł swoje szaty na znak, że odpowiedźJezusa jest bluźniercza, a wszyscy zaczęli krzyczeċ: „Winien jest śmierci” (Mt 26,57–66).

Kalwinizm

— Odgałęzienie protestantyzmu wywodzące się od nazwiska szwajcarskiego reformatora, Jana Kalwina (1509–1564). W Kościołach protestanckich jego poglądy teologiczne (znamienne przez głoszenie jedności Starego i Nowego Testamentu, przez położenie nacisku na najwyższe zwierzchnictwo Boga, przez przyjęcie przeznaczenia z góry wybranych do nieba, a odrzuconych do piekła, wreszcie przez położenie nacisku na Kościół jako na dobrze zorganizowaną i solidarną wspólnotę) odgrywają decydujący wpływ, chociaż jego teoria o podwójnym przeznaczeniu została zmodyfikowana.

KANA

— wioska niedaleko Nazaretu, znana z orzeźwiających, zimnych źródeł i cienistych drzew figowych. Jezus, Jego Matka i uczniowie zostali zaproszeni do Kany na uroczystośċ weselną. Gdy zabrakło wina, Jezus kazał sługom napełniċ wodą sześċ dużych stągwi kamiennych i zamienił ją w wino. Był to pierwszy cud, którego dokonał Jezus (J 2,1–11).

KANAAN

— Idźcie i zobaczcie, jaki jest kraj, który nam Bóg obiecał – polecił Mojżesz dwunastu wywiadowcom, którzy jako przedstawiciele dwunastu pokoleń Izraela mieli zbadaċ ziemię Kanaan. Wyruszyli zatem z obozowiska, które lud rozbił w Kadesz, i po przejściu gór judzkich dotarli na równinę nad Morzem Śródziemnym, stanowiącą właściwe obszary Kanaanu. Stwierdzili, że Ziemia Obiecana to kraj warownych miast, uprawnych pól i winnic. Na dowód jej urodzajności zabrali ze sobą gałąźkrzewu winnego wraz z winogronami, trochę jabłek granatu i fig. Gdy stanęli znów przed Mojżeszem i całym ludem, powiedzieli: „Jest to kraj rzeczywiście opływający w mleko i miód” (Lb 13).

Kanonik

— W Kościele łacińskim tytuł nadawany często kapłanom, którzy wspomagaj ą grupę duchownych w katedrze lub w kościele kolegiackim (por. CIC 503–510). Pozostają oni pod bezpośrednią jurysdykcją miejscowego ordynariusza i są zobowiązani do wspólnego sprawowania pewnych obrzędów liturgicznych, a czasami także do wypełniania innych powinności, np. do pomocy w wyborze nowego biskupa, jeżeli stolica jest wolna.

Kardynał

— (łac. „zawias”). Tytuł tych, którzy pełnią funkcję bliskich doradców papieskich w kierowaniu całym Kościołem, tworzą Kolegium Kardynalskie, zbierają się razem z papieżem na zwykłe i nadzwyczajne spotkania zwane „konsystorzami” (z łac. „staċ razem”) oraz wybierają papieża (CIC 49–59). Początkowo kardynałami byli biskupi z siedmiu diecezji w pobliżu Rzymu, proboszczowie z samego Rzymu oraz siedmiu (później czternastu) diakonów, którzy pracowali w rzymskich ośrodkach pomocy dla ubogich i domach dla pielgrzymów. Odpowiedzialnymi za wybór papieża uczynił wyłącznie kardynałów w 1179 r. papież Aleksander. Sykstus V (papież w latach 1575–1580) ustalił liczbę kardynałów na 70; ograniczenie to zniósł Jan XXIII (papież w latach 1958–1963). W 1973 r. papież Paweł VI ograniczył do 120 liczbę kardynałów mogących wybieraċ papieża. Wcześniej napotkał trudności w sprawie podniesienia do godności kardynalskiej kilku patriarchów wschodnich; godnośċ patriarchy jest najwyższą godnością dla chrześcijan wschodnich (CCEO 46 § 1). Kardynałowie czynni zwykle stoją na czele ważnych diecezji lub kierują jednym z watykańskich urzędów, poprzez które zarządzany jest Kościół. Niektórzy wybitni teologowie, jak Yves Congar (1904–1995) i Alois Grillmeier (1910–1998), zostali mianowani kardynałami, gdy mieli ponad 80 lat. W takich okolicznościach zazwyczaj odstępuje się od wymogu święceń biskupich, wprowadzonego przez Jana XXIII. Do wszystkich kardynałów zwraca się tytułem „Eminencjo”.

KARMEL

— (zob. też Elizeusz). Gdy spoglądamy na mapę Palestyny, uwagę naszą zwraca łańcuch górski, biegnący przez dolinę Jizreel i stromo opadający w morze. Całe to pasmo gór, z najwyższym szczytem, również zwanym Karmel, pokrywały gęste, cieniste lasy, które dla mieszkańców równin spieczonych słońcem były miejscem ochłody i ukojenia. Prorocy izraelscy, mówiąc o pięknie stworzenia, często posługiwali się obrazem gór Karmelu (Iz 35,1–2).

Katakumby

— (gr. byċ może „w wąwozie” lub „pod grobami”). Starożytne podziemne miejsca pochówku, zawierające nisze wykute w skale („loculi”). Występują w Azji Mniejszej, Włoszech, na Malcie, w Afryce Północnej, Paryżu i Trier, a nie tylko w Rzymie (gdzie jest ich ok. czterdziestu). Za czasów św. Damazego (papież w latach 366–384) próbowano spisaċ i uporządkowaċ relikwie w rzymskich katakumbach. Katakumby, chociaż zawierały ciała nie tylko chrześcijan, gdyż Żydzi również grzebali zmarłych w katakumbach, służyły chrześcijanom za miejsce pochówku, a po ustaniu prześladowań rzymskich sprawowania liturgii. Zaprzestano ich używaċ, gdy relikwie przeniesiono z nich do kościołów. 10 grudnia 1593 r. Maltańczyk Antonio Bosio (ok. 1575–1627) rozpoczął odkrywanie katakumb, badając katakumby św. Domitylli, w których o mało nie zaginął. Nazywany „Krzysztofem Kolumbem katakumb”, Bosio ostatecznie wydał w 1632 r. książkę Roma sotterranea, dzieło, które ustąpiło miejsca dopiero trzytomowej pracy Gianbattisty de Rossi Roma sotterranea christiana (1864–1877). Zob. męczennik, relikwie. katarzy (gr. „czyści”) Nazwa na oznaczenie kilku sekt (przede wszystkim średniowiecznych sekt we Francji, Niemczech i Włoszech), które do swojego grona przyjmowały tylko ludzi moralnie i doktrynalnie czystych (zob. DH 127; 800–802; ND 1601).

Katedra

— (gr. „siedziba”). Tron biskupa w kościele katedralnym, będący najstarszym znakiem jego urzędu, dawniejszym niż późniejsze emblematy, takie jak pierścień i mitra. Tron biskupi znajdował się za ołtarzem, a otaczały go niższe krzesła przeznaczone dla kapłanów koncelebrujących. Z tego miejsca mówił biskup kazanie i przewodniczył Eucharystii. Wyrażenie ex cathedra stosowane jest na oznaczenie uroczystych wypowiedzi papieskich, jakie papież, wygłasza na mocy swej najwyższej władzy. Główny Kościół diecezjalny, w którym biskup ma swój tron.

Kazuistyka

— (łac. „przypadek”). Zastosowanie ogólnych zasad moralnych w osądzaniu szczegółowych przypadków z uwzględnieniem konkretnych okoliczności, przy poszukiwaniu woli Bożej.

 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź