Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

JÓZEF

— syn Jakuba i Racheli. Jakub kochał go najbardziej ze wszystkich synów (ponieważ urodził mu się w podeszłych latach). Z tego powodu bracia znienawidzili Józefa. Gdy pewnego dnia ojciec wysłał Józefa do nich na pastwisko, postanowili go zgładziċ. Jednakże za namową Rubena, który pragnął go ocaliċ, nie zabili go, a jedynie wrzucili do wyschniętej studni. Później sprzedali Józefa kupcom udającym się do Egiptu, a ci następnie sprzedali go jako niewolnika urzędnikowi faraona, Potifarowi. Józefowi powodziło się dobrze w domu Potifara, który ustanowił go zarządcą majątku. Nie chcąc okazaċ się nieuczciwym wobec swego pana, nie uległ grzesznym namowom żony Potifara, która z zemsty kłamliwie go oskarżyła. Józef został wtrącony do więzienia. Wypuszczono go, by wytłumaczył dziwne sny faraona o siedmiu tłustych i siedmiu chudych krowach oraz o siedmiu dorodnych i siedmiu pustych kłosach. Józef nie tylko dał wyjaśnienie snów, a mianowicie że siedem tłustych krów i siedem pełnych kłosów oznacza siedem urodzajnych lat, po których nastanie siedem lat nieurodzaju, ale nadto podsunął faraonowi roztropną radę, jak uniknąċ klęski głodu w nieurodzajnych latach. Faraonowi spodobały się słowa Józefa i uczynił go swoim namiestnikiem, rządcą całego Egiptu. Gdy nastał czas wielkiego nieurodzaju, coraz dotkliwiej głód zaczął się dawaċ we znaki ludności we wszystkich krajach. Ludzie z bliższych i dalszych krain zaczęli przybywaċ więc do Egiptu, by kupiċ zboże zgromadzone przez Józefa w urodzajnych latach. Przybyli i synowie Jakuba, bracia Józefa, którzy go jednak nie poznali. Józef zaś widząc ich, bardzo się wzruszył, ale zanim dał się im poznaċ, wystawił ich na ciężką próbę, która dowiodła, że jego bracia bardzo się zmienili – we wszystkim okazali się uczciwi, prawdomówni, solidarni, miłujący swego ojca. Po tych wydarzeniach, gdy Jakub dowiedział się, że umiłowany jego syn, Józef, żyje i ma wielką władzę w Egipcie, udał się z całym swym dobytkiem i z całym potomstwem do ziemi egipskiej i osiedlił się w ziemi Goszen, w najbardziej żyznej części Egiptu. Gdy Jakub umarł, Józef – zgodnie z daną mu obietnicą, że nie pogrzebie go w Egipcie – zabrał zabalsamowane ciało ojca i pochował je w ziemi kananejskiej w pieczarze na polu Makpela, w pobliżu Mamre. Potem powrócił do Egiptu, gdzie żył wraz z całą rodziną doczekawszy się prawnuków. Umarł w wieku stu dziesięciu lat. Przed śmiercią zobowiązał przysięgą swych braci, że jeśli kiedyś opuszczą ziemię egipską i udadzą się do ziemi, którą Bóg obiecał daċ Abrahamowi, Izaakowi i Jakubowi, to zabiorą z sobą i jego kości. Izraelici dotrzymali tej przysięgi. Wychodząc z Egiptu, zabrali ze sobą kości Józefa i pochowali w Sychem. Historia Józefa dowodzi, jak bardzo Bóg czuł się związany z rodziną Jakuba, jak wielką i nieustanną otaczał ją troską i jak bardzo zabiegał o jej pomyślnośċ (Rdz 37; 39–50; Wj 13,19; Joz 24,32). Józef – mąż Maryi, Matki Jezusa. Pochodził z pokolenia Dawidowego. Z zawodu był cieślą czy stolarzem. Był troskliwym opiekunem Jezusa. W obawie przed oprawcami Heroda uciekł z Jezusem i Maryją do Egiptu. Po śmierci Heroda powrócił do ziemi ojczystej i osiedlił się w Nazarecie w Galilei. Zgodnie ze zwyczajem żydowskim obrzezał ósmego dnia Jezusa i nadał Mu imię, jakie polecił mu nadaċ anioł we śnie. Wraz z Maryją przyniósł też Jezusa do świątyni, aby przedstawiċ Go Bogu, i znów powrócił do Nazaretu. Co roku udawał się do Jerozolimy na Święto Paschy, zabierając z sobą Maryję i Jezusa. Prawdopodobnie zmarł wcześnie, ponieważ Ewangelie nie wspominają o nim, opisując publiczną działalnośċ Jezusa (Mt 1,18–25; 2,13–15.19–23; Łk 2,1–5; 16,21–24; 27,33,39–52). Józef z Arymatei, zamieszkały w Jerozolimie, gdzie kazał dla siebie wykuċ grób w skale. Był człowiekiem zamożnym, poważanym, dobrym i sprawiedliwym, należał też do Wysokiej Rady. Ewangelia nazywa go również uczniem Jezusa, lecz ukrytym z obawy przed Żydami. W sprawie Jezusa nie zgadzał się z uchwałami i postanowieniami Wysokiej Rady, a po ukrzyżowaniu Jezusa udał się do Piłata, poprosił o Jego ciało i złożył w swoim nowym grobowcu wykutym w skale (Mt 27,57–60; Mk 15,42–46; Łk 23,50–53; J 19,38–41).

Józefinizm

— Działanie mające na celu uzyskanie przewagi państwa w sprawach kościelnych. Było ono owocem Oświecenia, a zastosowane zostało przez Józefa II w Austrii (cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego w latach 1765–1790), któremu nawet – z powodu ingerowania w sprawy kościelne – nadano przydomek „cesarz Zakrystia”. Edyktem Tolerancyjnym z roku 1781 zniósł on zakony kontemplacyjne, pielgrzymki ograniczył, a jurysdykcję nad dobrami kościelnymi z papieża przeniósł na państwo. Chociaż Józef II odwołał na łożu śmierci częśċ swego prawodawstwa, oficjalnie józefinizm został odwołany dopiero w roku 1850.

JUBAL

— zob. Lamek

Jubileusz

— (heb. „trąba z rogu baraniego”). Żydowskie prawo nakazujące świętowanie każdego pięċdziesiątego roku poprzez wyzwalanie niewolników, umarzanie długów hipotecznych oraz pozostawianie ziemi odłogiem (Kpł 25, 8–12); wydaje się iż nigdy tego nie stosowano. Od czasu kiedy Bonifacy VIII (papież w latach 1294–1303) ogłosił rok 1300 rokiem dóbr duchowych dla tych, którzy wybiorą się na pielgrzymkę do Rzymu oraz dopełnią innych czynności religijnych (np. wyspowiadają się i nawiedzą pewne bazyliki), określenie „jubileuszowy” stosuje się w odniesieniu do takich lat świętych. W Boskiej Komedii Dante Alighieri (1265–1321) upamiętnił swój tygodniowy pobyt w Rzymie podczas tego pierwszego roku świętego. Czasami lata jubileuszowe obchodzono co pięċdziesiąt, a nawet co dwadzieścia pięċ lat. W 1987 r. specjalny rok święty upamiętniał narodzenie matki Jezusa. Rok jubileuszowy rozpoczyna się od pierwszych nieszporów w dzień Bożego Narodzenia, kiedy równocześnie zostają otwarte święte drzwi czterech bazylik większych w Rzymie (św. Piotra, św. Pawła za Murami, św. Jana na Lateranie oraz S. Maria Maggiore). Z okazji Wielkiego Jubileuszu roku 2000 Watykan i państwo włoskie ściśle ze sobą współpracowały, by otoczyċ opieką ogromną rzeszę pielgrzymów. Zob. odpusty, pielgrzymka.

JUDA

— czwarty syn Jakuba i ojciec pokolenia Judy, które osiedliło się na południowych terenach Ziemi Obiecanej. Głównym miastem, stolicą, pokolenia Judy był Hebron. Po śmierci Salomona nastąpił podział Izraela na Królestwo Południowe (Judzkie), obejmujące ziemię zamieszkałą przez pokolenie Judy, i Królestwo Północne (Izraelskie), obejmujące ziemie zamieszkałe przez pozostałych jedenaście pokoleń izraelskich. Przez małą ziemię judzką prowadził ważny szlak handlowy, łączący Egipt z obszarami położonymi na północ od Ziemi Obiecanej. Z tego też powodu stawała się ona często celem wypraw wojennych ościennych ludów, które pragnęły nią zawładnąċ. Nabuchodonozor zaś w latach 598–587 przed Chr. uprowadził bardzo wielu jej mieszkańców do Babilonu (Rdz 29,35; Mi 5,1).

Judaizm

— Religia Żydów, narodu wywodzącego się od Abrahama, wyprowadzonego z Egiptu i w szczególny sposób wybranego przez Boga (Rz 9–11). W czasie niewoli babilońskiej (587–539 przed Chr.) stała się ona ściśle i jasno monoteistyczna. Żydzi przeżyli stulecia obcego panowania, zburzenie Jerozolimy w roku 70 po Chrystusie, a w związku z powstaniem Bar–Kochby (132–135) utracili swój kraj i odzyskali go znowu w roku 1948, kiedy to powstało państwo Izrael. Religijną i kulturalną tożsamośċ judaizmu podtrzymywała Biblia hebrajska, zachowywanie szabatu, obrzezanie i wierne zachowywanie Prawa Mojżeszowego oraz tradycyjnego nauczania. Zachęcony pracą kardynała Augustine Bea(1881–1968) i Jana XXIII (papież w latach 1958–1963), Sobór Watykański II podkreślił wspólne religijne dzieje, które łączą Żydów z chrześcijanami i które są zapisane w Starym Testamencie (zob. NA 4, LG 9).

JUDASZ ISKARIOTA

— pochodził ze wsi Kariot, położonej w ziemi pokolenia Judy, niedaleko Hebronu. Należał do ścisłego grona uczniów Jezusa i miał, jak mówi Biblia, pieczę nad ich trzosem, tzn. troszczył się o ich finanse, sprawy materialne. Nie wiadomo ostatecznie, co mogło skłoniċ go do wydania Jezusa władzom żydowskim: czy miłośċ do pieniędzy (za zdradę Jezusa obiecano mu trzydzieści srebrników), czy rozczarowanie Jezusem i Jego nauką. Później Judasz opamiętał się, zwrócił srebrniki, ale arcykapłani i starsi nie przywrócili już wolności Jezusowi. Zrozpaczony Judasz odebrał sobie życie (Mt 26,14–16.47–50; 27,3–5).

JUDEA

— rzymska nazwa, której używano na określenie dawniejszego terenu Królestwa Południowego, Judzkiego. W czasach Jezusa Judea była częścią rzymskiej prowincji Syrii, później obszar Judei został poszerzony o tereny Galilei. Paweł posługuje się nazwą Judea na określenie całej ziemi izraelskiej, a więc całej Palestyny (Łk 5,17; J 4,3; Ga 1,22).



 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź