Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

JABAL

— zob. Lamek

JABBOK

— lewy dopływ Jordanu. Jakub przeprawiwszy się przez bród potoku Jabbok, spotkał Boga i po „walce”, którą z Nim stoczył, otrzymał nowe imię – Izrael (Rdz 32,23).

JABESZ

— miasto, które leżało na lewym brzegu Jordanu, w górach Gileadu. Gdy miastu zagrozili Ammonici, jego mieszkańcy zwrócili się do króla Saula o pomoc. Saul wyruszył przeciw Ammonitom, pokonał ich i ocalił miasto, które nigdy nie zapomniało o jego bohaterskim czynie. Gdy Saul poległ w walce z Filistynami na wzgórzu Gilboa, mężczyźni z Jabesz nocą zabrali jego zwłoki, aby je uroczyście pogrzebaċ (1 Sm 11,1–11; 31,11–13).

JAEL

— żona Chebera Kenity, która zabiła wodza wojsk kananejskich, Siserę, budzącego postrach wśród Izraelitów. Gdy Izraelici pobili wojska Sisery, on sam znalazł schronienie w namiocie Jaeli, która dała mu napiċ się mleka i przygotowała posłanie, by mógł odpocząċ. Ponieważ Kenici nie brali udziału w tej walce, przeto Sisera mógł się czuċ bezpiecznie. Jael jednak, gdy tylko zasnął, podstępnie go zabiła (Sdz 4,17–21).

JAFA

— zob. Jafo

JAFET

— jeden z synów Noego, który wraz z żoną znalazł w czasie potopu schronienie w arce. Jego potomkowie mieli zamieszkiwaċ tereny pomiędzy Morzem Kaspijskim a Morzem Czarnym (Rdz 5,32).

JAFO

— hebrajska nazwa prastarego miasta portowego na wybrzeżu izraelskim; w czasach Jezusa nazywano je Joppe, a współcześnie stanowi przedmieście Tel–Awiwu zwane Jafa. Prorok Jonasz nie chcąc udaċ się, jak polecił mu Bóg, do Niniwy, by jej mieszkańcom głosiċ pokutę, zszedł do Jafo, znalazł okręt i odpłynął w przeciwnym kierunku, na zachód, by uciec jak najdalej od miejsca, do którego posłał go Pan. W Joppe Piotr miał widzenie. Zobaczył wielkie płótno, w którym znajdowały się zwierzęta wszelkiego rodzaju, a głos, który usłyszał podczas tej wizji, pouczył go, że wszelkie życie zostało stworzone przez Boga i dlatego nie wolno pogardzaċ żadnym stworzeniem, tym bardziej nie wolno dzieliċ ludzi na lepszych, wybranych przez Boga, i gorszych, odrzuconych przez Niego (Jon 1,1–3; Dz 9,36–43; 10,5–23).

Jahwe

— (pochodzenie wyrazu niepewne). Imię własne Boga Żydów, równie często określanego jako Elohim (jest to wspólne Semitom imię Boga). Imię „Jahwe” pojawia się w opowiadaniach o stworzeniu i o dziejach patriarchów (zob. Rdz 2, 4; 4, 26; 12, 8; 26, 25). Może to byċ jednak anachronizm, mianowicie może imię Boga zostało wpisane, kiedy pierwotne przekazy i teksty zostały opracowane przez redaktora zwanego jahwistą. Według innego redaktora (zwanego elohistą, ponieważ w tych wierszach używał wyrazu „Elohim” na oznaczenie Boga), Jahwe jako imię Boga zostało po raz pierwszy objawione Mojżeszowi i „wyjaśnione” jako „Jestem, który Jestem” lub „Ja będę. Który będę” (Wj 3, 13–15). Tymczasem Izraelici zamiast otrzymaċ imię Jahwe dzięki szczególnemu objawieniu, mogli je przejąċ od innych. Jeżeli to imię pojmie się przyczynowo, czyli „Ten, który powołuje do bytu", wskazuje się na Boga jako na Stworzyciela i Pana historii. Pod koniec niewoli babilońskiej (587–538 przed Chr.) Żydzi przestali wymawiaċ to imię, które pisano tylko czterema spółgłoskami YHWH (gr. „tetragrammaton = wyraz złożony z czterech liter). Jeżeli się gdzieś pojawił taki tetragrammaton, w jego miejsce wymawiano „Adonai” (hebr. „Pan”). Ten sam szacunek okazywano w różnych przekładach, w których imię „Jahwe” oddawano wyrazem „Pan”.

JAIR

— przełożony synagogi w Kafarnaum. Gdy ciężko zachorowała jego dwunastoletnia córka, pośpieszył do Jezusa i prosił, aby ją uzdrowił. Jezus udał się do domu Jaira, a wielki tłum szedł za Nim. Po drodze zatrzymała go jednak pewna kobieta cierpiąca na krwotok; gdy tylko dotknęła Jego płaszcza, natychmiast została uzdrowiona ze swej dolegliwości. Kiedy Jezus z nią rozmawiał, przyszli słudzy Jaira i donieśli, że jego córka umarła. Jezus usłyszawszy te słowa, rzekł przełożonemu synagogi: „Nie bój się, wierz tylko!” Przyszedłszy do domu Jaira, udał się do pokoju, gdzie leżała jego córka, ujął ją za rękę, a ona natychmiast wstała i chodziła (Mk 5,22–43).

JAKUB

— (zob. też Izrael), Stary Testament: Zgodnie z opowiadaniem Księgi Rodzaju Jakub, gdy się urodził, trzymał za piętę Ezawa, swego brata bliźniaka, który przyszedł na świat pierwszy. Dlatego nadano mu imię Jakub, które znaczy według popularnej etymologii hebrajskiej: trzymający za piętę, chociaż może też znaczyċ: podstępny, chytry. Niewykluczone jednak, że imię to jest skrótem określenia Jakub–El, które znaczy: Bóg chroni. Jakub zazdrościł Ezawowi starszeństwa i gdy tylko nadarzyła się sposobnośċ, odkupił od niego przywilej pierworództwa za potrawę z soczewicy. Podstępnie też, za namową matki, Rebeki, otrzymał błogosławieństwo ojca Izaaka, przeznaczone dla pierworodnego syna, Ezawa. Ezaw znienawidził za to brata i postanowił go zabiċ. Jakub chcąc ocaliċ życie opuścił rodzinny dom. Bóg opiekował się Jakubem w czasie tułaczki i często przemawiał do niego poprzez różne doświadczenia. Pewnego razu podczas snu Jakub ujrzał drabinę sięgającą nieba; wchodzili i schodzili po niej aniołowie, a Bóg stał na jej szczycie i mówił do niego: „Ja jestem Pan, Bóg Abrahama i Bóg Izaaka. Ziemię, na której leżysz, oddaję tobie i twemu potomstwu. A potomstwo twe będzie tak liczne jak proch ziemi...”. Mimo że Jakub popełniał wiele błędów, nie zapominał o czci należnej Bogu. Wzniósł wiele ołtarzy, ustanowił wiele miejsc kultu. Bóg zaś dotrzymał swej obietnicy. Od dwunastu synów Jakuba pochodzi cały lud izraelski. Jego synowie często, tak jak ich ojciec, okazywali nieposłuszeństwo swemu Bogu, ale zawsze do Niego powracali uznając, iż w porównaniu z Nim bogowie innych ludów są niczym (Rdz 25,26.29–33; 27,36.41; 28,11–22). Nowy Testament: Imię Jakub nosi kilka osób. Jednym z nich jest rybak z Galilei, syn Zebedeusza, który ze swym bratem Janem należał do grona dwunastu apostołów; wraz z Janem i Piotrem był bardzo bliskim przyjacielem Jezusa. W 44 r. po Chr. został przed Świętem Paschy stracony na rozkaz Heroda Agryppy I. Nazywa się go też Jakubem Starszym. Imię Jakub nosił jeszcze inny apostoł, syn Alfeusza, zwany też Jakubem Młodszym (zob. List św. Jakuba). Wreszcie Jakubem zwał się przełożony wspólnoty chrześcijańskiej w Jerozolimie, którego Mateusz nazywa bratem Jezusa. Trzydzieści lat po ukrzyżowaniu Jezusa został on ukamienowany przez Żydów, za czasów arcykapłana Ananiasza (Mt 4,21; 10,3; 13,55; Dz 12,2).

Jansenizm

— Ruch teologiczny i duchowy, którego cechą znamienną była surowośċ moralna i pesymistyczny pogląd na stan człowieka. Nazwa pochodzi od nazwiska Kornela Ottona Jansena (1585–1638), który w roku 1636 został wyświęcony na biskupa Ypres w Belgii. Wraz ze swoim przyjacielem, Janem Duvergierem de Hauranne (1581–1643), opatem klasztoru Saint–Cyran, Jansen chciał poprzeċ prawdziwą reformę nauki katolickiej i moralności. Ponieważ protestanci często się odwoływali do św. Augustyna z Hippony (354–430), Jansen sumiennie przestudiował jego pisma, przede wszystkim skierowane przeciw Pelagiuszowi. W swoim pośmiertnym dziele pt. Augustinus (1640) Jansen dowodził między innymi, że łaska Boża w sposób nie do odparcia ogranicza nasze wolne wybory i że bez szczególnej łaski Bożej nie możemy zachowaċ przykazań. Pięċ tez wziętych z dzieła Jan–sena Augustinus zostało oficjalnie potępionych w roku 1653 (DH 2001–2005; ND 1989), następnie w roku 1656 (DH 2010–2013), wreszcie w 1690 (DH 2301–2332; ND 2009/2–3). Mimo nacisku, jaki janseniści kładli na potęgę łaski Bożej, głosili oni i praktykowali surowe zasady moralne oraz skrupulatne podejście do przyjmowania sakramentów świętych. Przyjaźń Błażeja Pascala (1623–1662) z Port–Royal, klasztorem o wyraźnie jansenistycznych sympatiach, miała wpływ na jego ataki skierowane przeciwko Jezuitom w osiemnastu Prowincjafkach.

JAZON

— judeochrześcijanin mieszkający w Tesalonice; w jego domu zatrzymał się Paweł. Gdy niektórzy z Żydów i wielka liczba Greków uwierzyli słowom Pawła o Jezusie Mesjaszu, zazdrośni Żydzi naszli dom Jazona, aby pochwyciċ Pawła. Nie znalazłszy Apostoła, wywlekli z domu Jazona i stawili go przed politarchami, tj. najwyższymi urzędnikami miasta, i oskarżyli o burzenie spokoju. Wkrótce jednak – gdy Jazon obiecał, że zachowa spokój – zwolniono go (Dz 17,5–9).

 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź