Ks. Piotr Tomasik — „DOM NA SKALE”

Podręcznik do nauki religii dla II klasy gimnazjum


Rozdział trzeci:
DROGOWSKAZY DO SZCZĘŚCIA

25. Co to znaczy: jestem Polakiem?

Pytanie postawione w temacie tej lekcji bywa czasem niezrozumiałe dla pewnych ludzi. Pisze chłopak, maturzysta:



Listy,
opinie

Dzisiejsze czasy nie lubią słowa patrio­tyzm, o którym tyle trzeba się uczyċ na lekcjach polskiego i historii. I słu­sznie. To było dobre uczucie na dawne cza­sy. Dziś świat się zmienił, a my powinni­śmy nadążaċ za postępem. Cały świat się dziś jednoczy. Jednoczy się Europa, a my chcemy wejśċ do zjednoczonej Europy. Wielkie koncerny przemysłowe nie są już własnością narodową, ale ponadnarodową. Coraz mniejsze są bariery porozumienia, bo cały świat jest opleciony siecią inte­rnetu. Po co więc mówiċ o ojczyźnie? To było kiedyś może potrzebne. Ja dziś czuję się obywatelem świata.


A jednak słowo Ojczyzna jest dziś dla wielu ludzi, niekoniecznie starszych, isto­tne i ważne. Ojczyzną jest ziemia, na której człowiek się urodził i wychował, lub do której tęsknił jako wygnaniec. Ojczyznę stanowią ludzie, którzy żyli przed nami i żyją teraz, którzy porozumiewają się tym samym językiem, są spadkobiercami tej samej kultury narodowej. Kultura bowiem wytwarza pewne obyczaje, sposoby zachowań, które stają się wspólne dla ludzi tworzących naród.

Czy kochaċ Ojczyznę to przeżytek? A czy kochaċ matkę i ojca to przeżytek? A czy w ogóle kochaċ to przeżytek? Są ludzie, którzy nie potrafią kochaċ Ojczyzny, którzy uważają, że miłośċ do Ojczyzny jest im zbędna. Ci ludzie przez tę swoją nieumie­jętnośċ są ubożsi, nie rozumieją swojego związku z historią ludzi, którzy stanowili i stanowią naród. Są wykorzenieni, w pewnym stopniu bezdomni. Bo ojczyzna jest domem, którego trzeba broniċ i o który trzeba dbaċ. Dlatego nie powinien człowiek wstydziċ się wzruszenia, gdy czyta piękne utwory literackie poświęcone Ojczyźnie. Bo miłości wstydziċ się i wypieraċ nie wolno.



Zastanów się
»Na lekcjach języka polskiego poznaliście wiele utworów mówiących o miłości do Ojczyzny. Należą do nich fragmenty Pana Tadeusza oraz Reduta Ordona Adama Mickiewicza, Rota Marii Konopnickiej, Kamienie na szaniec Aleksandra Kamińskiego i wiele innych. Spróbujcie sobie wspólnie przypomnieċ te utwory i ich sens.
»Na lekcjach historii uczycie się o trudnym czasie, gdy Polska w XIX wieku utraciła niepodległośċ. Czas ten to wielka walka o utrzymanie polskości: o język, ziemię, tożsamośċ narodową. Jakie formy walki o swoją Ojczyznę podejmowali Polacy w tamtych czasach?
»Nauczyliście się wielu pieśni patriotycznych, między innymi po-wstańczych i legionowych. Przypomnijcie je sobie i postarajcie się wspólnie zaśpiewaċ.



Poezja
Jedna jest Polska, jak Bóg jeden w niebie,
Wszystkie me siły jej składam w ofierze
Na całe życie, które wziąłem z Ciebie,
Cały do Ciebie, Ojczyzno, należę.

Twych wielkich mężów przykład doskonały,
Twych bohaterów wielbią święte kości,
Wierzę w Twą przyszłośċ pełną wielkiej chwały,
Potęgi, dobra i sprawiedliwości.

Wiem, że nie ucisk i chciwe podboje,
Lecz wolnośċ ludów szła pod Twoim znakiem,
Że nie ma dziejów piękniejszych niż Twoje
I większej chluby niźli byċ Polakiem.

Jestem jak żołnierz na wszystko gotowy
I jak w Ojczyźnie, tak i w obcym kraju
czuwam i strzegę skarbu polskiej mowy,
Polskiego ducha, polskiego zwyczaju.

Z narodem polskim na zawsze związany
O każdej chwili to samo z nim czuję,
Do wspólnej wielkiej przyszłości wezwany
Wszystkim Polakom braterstwo ślubuję.


Jan Lechoń, Hymn Polaków na obczyźnie




Nota

Jan Lechoń, właściwie: Leszek Serafinowicz (1899-1956) — poeta, współtwórca Skamandra, znanej grupy poetyckiej w dwudziestoleciu międzywojennym. Od roku 1940 na emigracji w USA.




Zastanów się
»Co, zdaniem poety, stanowi chlubę naszej historii?
»Czy te wartości są dziś ważne?
»Niektórzy ludzie utożsamiają patriotyzm z pogardą dla innych naro-dów i ich dążeń. Uzasadnij, że patriotyzm czymś innym niż ciasny nacjonalizm.

Patriotyzm w dzisiejszych czasach, zwłaszcza gdy istnieją takie możliwości komunikacji między ludźmi, jest czymś potrzebnym. Patriotyzm pozwala bowiem człowiekowi zachowaċ tożsamośċ, rozumieċ samego siebie, budowaċ własny dom z ludźmi, którzy, podobnie jak my, zostali wychowani i ukształtowani. Podobny sposób myślenia, podobne tradycje, podobne sposoby świętowania — to wszystko buduje więźpomiędzy ludźmi należącymi do tego samego narodu. Ma to też znaczenie religijne. Miłośċ Ojczyzny jest wypełnieniem Przykazania Miłości: kochaċ Ojczyznę to kochaċ bliźnich, ludzi należących do tego samego narodu. Kochaċ Ojczyznę to troszczyċ się o dobro narodu. O tym wspólnym dziedzictwie, które jest naszym skarbem, przypomniał Jan Paweł II w czasie swojej I pielgrzymki do Polski:




Jan Paweł II naucza

Proszę Was, abyście całe to duchowe dziedzictwo, które­mu na imię Polska, raz jeszcze przyjęli z wiarą, nadzieją i miłością — taką, jaką zaszczepia w nas Chrystus na chrzcie świętym,

— abyście nigdy nie zwątpili i nie znużyli się, i nie zniechęcili,

— abyście nie podcinali sami korzeni, z których wyrastamy.

Proszę Was

— abyście mieli ufnośċ nawet wbrew każdej swojej słabości, abyście szukali zawsze duchowej mocy u Tego, u którego tyle pokoleń ojców naszych i matek ją znajdowało,

— abyście od Niego nigdy nie odstąpili,

— abyście nigdy nie utracili tej wolności ducha, do której On wyzwala człowieka,

— abyście nigdy nie wzgardzili tą Miłością, która jest największa, która się wyraziła przez Krzyż, a bez której życie ludzkie nie ma ani korzenia, ani sensu.

Proszę Was o to przez pamięċ i przez potężne wstawiennictwo Bogarodzicy z Jasnej Góry i wszystkich Jej sanktuariów na ziemi polskiej, przez pamięċ św. Wojciecha, który zginął dla Chrystusa nad Bałtykiem, przez pamięċ św. Stanisława, który legł pod mieczem królewskim na Skałce —
proszę Was o to.

Błonia w Krakowie, 10 VI 1979


Polski patriotyzm zawsze bardzo mocno łączył się z wiarą. Dlatego trzeba, abyśmy jako ludzie wierzący również w wierze szukali uzasadnienia dla naszej miłości Ojczyzny. Przykładem człowieka, który, służąc Ojczyźnie, czerpał swą moc z wiary był ostatni dyktator Powstania Styczniowego:




Poszli za Chrystusem

Romuald Traugutt urodził się w 1826 r. Lata dziecięce i młodzieńcze spędził w swych rodzinnych stronach na pograniczu Podlasia i Polesia. Był zdolny i inteligentny. Po ukończeniu gimnazjum z wyróżnieniem rozpoczął karierę wojskową. Skończył w Żelechowie koło Łukowa szkołę inżynierską, brał udział w wojnie krymskiej. Zasłynął z uczciwości, gdy pełnił funkcję likwidatora Armii Południowej. Dlatego też w drodze awansu przeniesiony został do Petersburga na stanowisko wykładowcy Wyższej Szkoły Inżynierskiej. Jednakże nagła śmierċ ukochanej żony i dwojga dzieci spowodowały, że postanowił opuściċ stolicę ówczesnej Rosji. Powrócił w rodzinne strony i zajął się wychowaniem dwóch córek z pierwszego małżeństwa.

Kiedy w 1963 r. wybuchło Powstanie Styczniowe, Traugutt jako fachowiec w sprawach wojskowych ocenił jego szanse bardzo sceptycznie. Do walki włączył się dopiero po kilku miesiącach i przybył do Warszawy na czele małego oddziału powstańczego. Niedługo potem, wobec coraz większych niepowodzeń militarnych, powierzono Trauguttowi najwyższe dowództwo. Chciał stworzyċ silną i sprawną administrację oraz regularną armię. W chłopach widział ostatnią nadzieję zwycięstwa. Dlatego z całą stanowczością wprowadzał w życie dekret o ich uwłaszczeniu. Nie pozwolił również na stosowanie terroru i okrucieństwa wobec wroga.

Na swoim posterunku pozostał do końca, mimo że widział, iż klęska staje się coraz bardziej nieuchronna. Był świadom, że nie wolno mu uciekaċ i pozostawiaċ na pastwę losu bohaterskich żołnierzy–powstańców. Został aresztowany, osądzony i stracony na stokach warszawskiej Cytadeli 5 VIII 1864 r.

Skąd Romuald Traugutt brał siłę do wiernego trwania na posterunku, do bohaterskiej obrony honoru? Tę siłę dawała mu głęboka wiara w Boga. Na krótko przed aresztowaniem pisał do generała Hauke–Bosaka:


W naszym położeniu dotychczasowym często nie można wielu rzeczy zrobiċ, jak się rozumie i jak potrzeba; w takich razach trzeba robiċ, co tylko można, a resztę śmiało powierzaċ Bogu. Szczerej pracy i poczciwym chęciom prędzej czy późnej Bóg zawsze dopomoże i pobłogosławi.




Poezja


Bogarodzico! Dziewico!
Słuchaj nas Matko Boża,
To ojców naszych śpiew.
Wolności błyszczy zorza,
Wolności bije dzwon
Wolności rośnie krzew.
Bogarodzico!
Wolnego ludu śpiew,
Zanieś przed Boga tron.


Juliusz Słowacki, Bogurodzico Dziewico




Zapamiętaj
IV Przykazanie Boże, które mówi o czci i szacunku dla rodziców, domaga się także, by czciċ i szanowaċ Ojczyznę, jej kulturę, język i historię. Przykazanie to zwraca uwagę na wartośċ, jaką jest dla człowieka wspólnota z ludźmi, którzy są spadkobiercami tego samego dziedzictwa narodowego. Dla nas, Polaków, patriotyzm miał i ma nadal silny rys religijny.



Poezja
Boże, coś Polskę przez tak liczne wieki
Otaczał blaskiem potęgi i chwały,
Coś ją osłaniał tarczą swej opieki
Od nieszczęśċ, które przygnębiċ ją miały.

Przed Twe ołtarze zanosim błaganie:
Ojczyznę wolną pobłogosław, Panie.

Ty, któryś potem, tknięty jej upadkiem,
Wspierał walczących o najświętszą sprawę
I chcąc świat cały mieċ jej męstwa świadkiem
W nieszczęściach samych pomnażał jej sławę.

Przed Twe ołtarze zanosim błaganie:
Ojczyznę wolną pobłogosław, Panie.

Wróċ nowej Polsce świetnośċ starożytną,
Użyźniaj pola, spustoszone łany,
Niech szczęście, pokój na nowo zakwitną,
Przestań nas karciċ, Boże zagniewany!

Przed Twe ołtarze zanosim błaganie:
Ojczyznę wolną pobłogosław, Panie.

Boże, którego ramię sprawiedliwe
Żelazne berła władców świata kruszy,
Skarċ naszych wrogów zamiary szkodliwe,
Obudźnadzieję w każdej polskiej duszy.

Przed Twe ołtarze zanosim błaganie:
Ojczyznę wolną pobłogosław, Panie.

Alojzy Feliński, Boże coś Polskę




Praca domowa
1.Przeczytaj z Ewangelii św. Łukasza 19, 41–44. Co możemy powiedzieċ o miłości Jezusa do Jego ziemskiej ojczyzny?
2.Przeczytaj słowa św. Pawła z Listu do Rzymian 9, 1–5. Co jest przyczyną wielkiego smutku, który nurtuje serce apostoła?
3.Na podstawie podanego w teście lekcji fragmentu homilii Jana Pawła II, a także na podstawie znanych wypowiedzi papieskich, napisz, co znaczy byċ Polakiem dzisiaj. Czy wiara może również dziś byċ dla nas pomocą w zachowywaniu polskości?



Następna:  Lekcja Nr 26
  —   KOŚCIÓŁ POLAKÓW WOBEC WYZWANIA NIEWOLI NARODOWEJ      | >>>>> |

Poprzednia:  Lekcja Nr 24  —   JAKI JESTEM DLA MOICH BLISKICH?      | <<<<< |


| powrót do startu |   | powrót do: SPIS TREŚCI |