Ks. Piotr Tomasik — „DOM NA SKALE”

Podręcznik do nauki religii dla II klasy gimnazjum


Rozdział trzeci:
DROGOWSKAZY DO SZCZĘŚCIA

20. Kościół wobec jedności



Zastanów się
W kl. I mówiliście na lekcjach religii i historii o schizmie wschodniej.
»Jakie doszło do tego rozłamu chrześcijaństwa?
»Jakie znacie główne ośrodki prawosławia?
»Jakie są podobieństwa, a jakie różnice między katolicyzmem i prawosławiem?

Rozbicie chrześcijaństwa, zerwanie z Rzymem, nie było do końca akceptowane ani na Wschodzie, ani na Zachodzie. Dlatego też dochodziło do prób podejmowania zerwanego przez schizmę wschodnią dialogu. Jedną z udanych prób jednoczenia była dokonana na terenie Rzeczpospolitej, pod koniec XVI w., Unia Brzeska, która dala początek Kościołowi greko–katolickiemu. W ten sposób powstał nowy obrządek, czyli częśċ Kościoła katolickiego posiadająca własną liturgię i dyscyplinę kościelną.



Komentarz

Kościół unicki obrządku wschodniego zwany greckokatolickim, powstał w granicach Rzeczpospolitej za zgodą Stolicy Apostolskiej w 1595 r., a oficjalne przyjęcie Unii nastąpiło na synodzie kościelnym w Brześciu nad Bugiem w 1596 r. Wtedy to bowiem wierni prawosławni, zamieszkali w większości we wschodnich częściach Rzeczpospo­litej, wyrazili wolę i chęċ przystąpienie do jedności w wierze z Kościołem rzymskokatolickim, uznając papieża za widzialną głowę Kościoła. Zachowali przy tym liturgię i obrządek wschodni z językiem starosłowiańskim, dotychczasową organizację kościelną, własne prawo i dalsze używanie kalendarza juliańskiego. Unici uznali papieża za głowę Kościoła i przyjęli wszystkie dogmaty katolickie. Z upływem czasu, na skutek zgodnego współistnienia obrządku łacińskiego i greckokatolickiego, unici przyjmowali także łacińskie zwyczaje, obrzędy liturgiczne, modlitwy i nabożeństwa, między innymi: różaniec, godzinki, drogę krzyżową; jak również w wystroju świątyni pojawiły się organy, ławki, konfesjonały, dzwonki i inne. Nie było to upodobnienie się do łacinników, ich liturgia pozostała wschodnia, lecz ubogacenie, gdyż przyjęto jedynie te elementy liturgii rzymskiej, które przemawiały do serc i umysłów unitów, pomagając im głębiej wyznawaċ własną wiarę. Po rozbiorach Rzeczpospolitej w zaborze rosyjskim, carowie będący faktycznie głową cerkwi prawosławnej, realizowali skutecznie drasty­cznymi metodami akcję rusyfikacyjną, a jej ostrze było skierowane ku ograniczeniu i zlikwidowaniu działalności Kościoła unickiego. Wbrew prawu kościelnemu, car Mikołaj I w 1839 r. wydał dekret likwidujący Kościół unicki w Cesarstwie Rosyjskim. Nie obyło się bez prześladowań unitów broniących swej jedności z papieżem.

W całej akcji oczyszczania obrządku carat wykorzystywał prorosy­jskie nastawienie niektórych duchownych. Car Aleksander II mianował w 1871 r. ks. Marcelego Popiela, wbrew prawu i bez zgody Stolicy Aposto­lskiej, administratorem unickiej diecezji chełmskiej. Tenże M. Popiel, zdecydowany przeciwnik Unii, wydał dekret nakazujący bezwzględne oczyszczenie cerkwi unickiej, co miało byċ przygotowaniem do jej likwi­dacji, i w konsekwencji włączeniem unitów do prawosławia. Bezpośre­dnimi wykonawcami tego zarządzenia miały byċ wojsko i policja. Opornych temu dekretowi kapłanów unickich należało uwięziċ, a samych unitów przy pomocy wojska i policji zmusiċ różnymi metodami represji do przejścia na prawosławie.

Rozpoczęło się prześladowanie unitów, którzy nie chcieli zerwaċ swej jedności w wierze z papieżem. Mimo że car Aleksander II skaso­wał w 1875 r. Kościół unicki, narzucając siłą prawosławie, to faktycznie nadal wielu unitów mężnie i bohatersko trwało w swej wierze, znosząc różne formy prześladowania aż do ukazu tolerancyjnego z 1905 r.

Te akty przemocy były przeróżne: bicie, kontrybucje, konfiskata mienia, poniżanie fizyczne i moralne, przymusowe wpisywanie w rejestr prawosławnych, przetrzymywanie ludności po kilka dni na mrozie, zamy­kanie w więzieniach, zsyłki na Sybir, strzelanie do unitów.


Opracował Paweł Stefaniuk na podstawie:
Ks. Józef Szajda, Martyrologium unitów podlaskich


Ks. Józef Pruszkowski, opierając się na relacjach naocznych świadków wydarzeń opisał męczeństwo unitów podlaskich. Tak oto przedstawia to, co zdarzyło się w Drelowie 17 I 1874 r., gdy zażądano od wiernych wydania kluczy do cerkwi unickiej, by wprowadziċ do niej prawosławnych:



Tekst
źródłowy

Lud odrzekł, że nie może oddaċ kluczy do swojej cerkwi i nie odstąpi od swojej świątyni w obronie przed jej widocznym sprofanowaniem. (…) Naczelnik zakomenderował nahajki, a kozactwo piesze i konne wpadło na cmentarz cerkiewny i poczęło rozbijaċ głowy ludu i jego twarze, raniąc grubymi batogami. Katowanie wywołało ogólny płacz pomiędzy ludem. (…) Piechota z kozakami uszykowała się za parkanem cmentarza i o godzinie 12 w południe otworzyła ogień do bezbronnych wiernych. (…) To morderstwo osiągnęło skutek wprost przeciwny temu, jaki chciano wywołaċ. Religijny śpiew „Święty Boże”, „Kto się w opiekę” rozlegał się żałośnie, a lud, padając na kolana, otwierał wojsku swoją pierś do strzału, jakby zazdroszcząc szczęścia męczeństwa poległym sąsiadom i braciom.

Wszyscy unici pozostali na miejscu. Przez całą noc pilnowało ich wojsko. Następnego dnia naczelnik rozkazał siłą wywlec sprzed świątyni zmarzniętych i pobitych unitów i dokończyċ krwawą akcję.

(…) Po wywleczeniu biednego ludu za cmentarz, przywieziono dwie fury rózeg i zaczęto kłaśċ na ziemi i smagaċ wszystkich bez wyjątku. Kobiety i dzieci dostawały od 25 do 100 uderzeń, mężczyźni od 100 do 200 razów. (…) Gdy żołnierze trzymali lud z dala od cerkwi, naczelnik sprowadził popa i posprzątał zabitych. Rannych na furmankach odwieziono do domów, potem kazał Kotow rozpędziċ nahajkami kobiety i dzieci po wsiach. Mężczyzn kazał powiązaċ, młodszych z nich odesłał do więzienia jako buntowników, starszych rozpędził do domów.

Martyrologium czyli męczeństwo Unii Świętej na Podlasiu




Komentarz

W obronie wiary przed świątynią w Drelowie 13 unitów poniosło śmierċ męczeńską: Symenon Pawluk, Wincenty Bazyluk, Teodor Bocian, Andrzej i Trochim Charytoniukowie, Jan i Teodor Kościuczykowie, Paweł Kozak, Andrzej i Jan Kubikowie, Jan Łucik, Jan Romaniuk, Onufry Tomaszuk. Pomordowanych unitów pochowano na miejscowym cmentarzu. Rannych było prawie 200 osób. Po tych wydarzeniach świątynia unicka w Drelowie została zamieniona na cerkiew prawosławną. Podobnie stało się z wszystkimi świątyniami unickimi w diecezji chełmskiej po zlikwidowaniu administracyjnym Kościoła unickiego w 1875 r. Pozbawieni świątyń i kapłanów unici, mimo prześladowań i represji, znajdowali pomoc i opiekę duszpasterską w Kościele rzymskokatolickim, tak na Podlasiu, jak i w Galicji.

Pamięċ o męczeństwie unitów w Drelowie pozostała mimo likwidacji Kościoła unickiego i dalszego prześladowania unitów. Po odzyskaniu niepodległości zaczęto gromadziċ świadectwa o męczeństwie unitów na Podlasiu, a łacińska diecezja podlaska rozpoczęła formalnie w 1939 r. proces informacyjny, jako przygotowanie do beatyfikacji Unitów Podlaskich, aby uwielbiċ Boga poprzez tych, którzy okazali heroizm swojej wiary i przyjęli śmierċ męczeńska jako wyraz swojej jedności w wierze z papieżem.





Jan Paweł II naucza

Zachowujcie gorliwie waszą tradycję jako szczególne dziedzictwo duchowe. Stanowi ona siłę waszego życia i postępowania. Pamiętajcie o wielkim świadectwie wierności Chrystusowi, Kościołowi i Następcy św. Piotra, jakie złożyli wasi współbracia. Woleli oni raczej straciċ swoje życie niż odłączyċ się Stolicy Apostolskiej. Cierpienia i męczeństwo tych ludzi są dla waszego Kościoła niewyczerpanym źródłem łaski na czasy obecne i na te, które nadchodzą. Musicie tego wielkiego dziedzictwa wiary, modlitwy i świadectwa strzec w waszych sercach, aby przekazaċ je następnym pokoleniom.

Odpowiedzialnośċ za Kościół jest nie tylko zadaniem Papieża, biskupów, kapłanów i zakonników. Kościół jest Mistycznym Ciałem Chrystusa, za który jesteśmy odpowiedzialni wszyscy bez wyjątku. (…)

Modlę się do Boga, aby Kościół greckokatolicki rozkwitał autentycznym życiem chrześcijańskim i niósł Dobrą Nowinę wszystkim braciom i siostrom na Ukrainie i w diasporze. By w duchu odpowiedzialności strzegł jedności całego Kościoła i aktywnie popierał tę jednośċ poprzez działalnośċ na polu ekumenicznym.


Do zakonników i wiernych Kościoła greko–katolickiego,
Warszawa, 11 VI 1999


Inną znaną postacią, zasłużoną szczególnie dla Unii Brzeskiej, jest jezuita, św. Andrzej Bobola, patron metropolii warszawskiej. Ku czci św. Andrzeja Boboli odbywa się w połowie maja procesja, w czasie której wierni oddają cześċ relikwiom męczennika i wyrażają swoje przywiązanie do Kościoła.




Poszli za Chrystusem

Św. Andrzej Bobola urodził się w roku 1591 w Małopolsce. Naukę pobierał w wileńskich szkołach jezuickich. Jako 20–letni chłopak zgłosił się do jezuitów. Tam uzupełniał swoje i studia i został księdzem. Jego praca kapłańska związana była z Polską północno–wschodnią, z Kresami. Był przełożonym klasztorów w Nieświeżu, Bobrujsku, Połocku, Łomży i Wilnie. Pracował niestrudzenie jako wędrowny misjonarz. I ta jego praca przynosiła skutki, zwano go wręcz łowcą dusz — duszo­chwatem.

Czasy, w których działał, były bardzo trudne: rodził się i krzepł Kościół unicki. Wywoływało to sprzeciw Rosji i prawosławia. W maju 1657 r. Pińsk zajął oddział kozacki. Andrzej Bobola schronił się do Janowa koło Pińska. Tam został znaleziony przez oprawców: przywiązany do płotu i bity nahajkami, zdzierano mu skórę, obcięto jedną rękę, wykłuto oczy, obcięto nos i wargi, wyrwano język. Oprawcy chcieli św. Andrzeja zmusiċ do wyparcia się wiary katolickiej, lecz na próżno.

Po śmierci męczennika kult jego zaczął rozwijaċ się bardzo szybko. Jednak dopiero tuż przed II wojną światową został on ogłoszony świętym. Jego relikwie złożone zostały w kryształowej trumnie i znajdują się w Warszawie w przepięknym, nowoczesnym sanktuarium ojców jezuitów przy ulicy Rakowieckiej.




Praca domowa
1.Co to jest kalendarz juliański? Kiedy według tego kalendarza obchodzone jest Boże Narodzenie?
2.Znajdźw Encyklopedii (albo internecie), ilu wiernych liczy obrządek bizantyjski w Polsce. Ile jest diecezji tego obrządku na terenie Polski?
3.Uporządkuj określenia (od najszerszego do najwęższego): obrządek, religia, wyznanie. Jakie znasz religie niechrześcijańskie? Jakie znasz wyznania niekatolickie?



Następna:
  Lekcja Nr 21  —   KOŚCIÓŁ WOBEC WYZWANIA OŚWIECENIA      | >>>>> |

Poprzednia:
  Lekcja Nr 19  —   REFORMACJA I REFORMA KATOLICKA W POLSCE      | <<<<< |


| powrót do startu |   | powrót do: SPIS TREŚCI |