Ks. Piotr Tomasik — „DOM NA SKALE”

Podręcznik do nauki religii dla II klasy gimnazjum


Rozdział drugi:
FUNDAMENT DOBRA

6. Co naprawdę jest dobre?

Czym jest prawo naturalne?

Pojęcie powinności moralnej prowadzi nas do konieczności odróżnienia dobra i zła. Pytamy zatem, co naprawdę jest dobre. Czy tylko człowiek wierzący jest w stanie odróżniċ dobro od zła, bo zna Przykazania i stara się je zachowywaċ? Takie ujęcie sprawy byłoby chyba bardzo krzywdzące dla ludzi niewierzących. Wielu spośród nich, mimo że nie posiada łaski wiary, postępuje uczciwie, etycznie, moralnie. Czym owi ludzie się kierują?

Etyka (nauka o dobru i złu) odpowiada, że istnieje prawo naturalne, czyli prawo natury, które każdemu człowiekowi pozwala odróżniċ dobro od zła. A oto, co na temat prawa naturalnego pisał kard. Karol Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II, w swojej książce Elementarz etyczny:



Przeczytaj

Człowiek najczęściej odwołuje się do natury jako do czegoś, co tłumaczy i rozgrzesza, a nie jako do czegoś, co wymaga i co zobowiązuje. Wygląda to tak, jakby natura była dlań źródłem samych złych skłonności, tak że trzeba wręcz postawiċ pytanie: skąd w takim razie biorą się dobre? (...)

Prawo natury człowiek poznaje rozumem, jest ono proste, wręcz narzucające się, stanowi zaś podstawę całej moralności. Rozeznaje je każdy normalny człowiek, choċby skądinąd najprymitywniejszy.(...) Przede wszystkim pozwala ono człowiekowi choċby najprymitywniejszemu, choċby nie znającemu ani jednej litery Ewangelii, uczestniczyċ w myśli Boga — Stwórcy i Prawodawcy.

Kard. Karol Wojtyła, Elementarz etyczny




Zastanów się
»Czy natura jest źródłem tylko złych zachcianek?
»W jaki sposób człowiek odkrywa prawo natury?
»W jaki sposób prawo natury łączy człowieka (nawet niewierzącego) z Bogiem?

Pismo św. o prawie naturalnym

Pismo Święte, zarówno Stary, jak i Nowy Testament, uznaje również istnienie prawa naturalnego. Mojżesz zwracając się do Izraelitów powiada w Księdze Powtórzonego Prawa:



Bóg mówi

Przykazanie, które wam dziś daję, nie przekracza waszych możliwości i bynajmniej nie jest dla ciebie niedostępne. Nie jest w niebiosach, żebyście musieli mówiċ: Któż pójdzie dla nas do nieba, aby go tam szukaċ i usłyszeċ je, byśmy potem mogli je wypełniċ? Nie znajduje się też ono za morzami, żebyś musiał pytaċ: Któż uda się dla nas za morza, aby go tam szukaċ i usłyszeċ je, byśmy potem mogli je wypełniċ? Tymczasem słowo to jest tuż koło ciebie, jest na twoich wargach i w twoim sercu po to, byś mógł je wypełniaċ.


Pwt 30, 11–14


Podobnie Św. Paweł w Liście do Rzymian pisze o poganach, a więc ludziach, którzy nie znają Jedynego Boga i Przykazań (czyli Prawa):



Bóg mówi

Kiedy bowiem poganie, którzy nie mają Prawa, idąc za naturą czynią właśnie to, co nakazuje Prawo, to ludzie ci, nie posiadając Prawa, sami dla siebie są Prawem. Dają dowód, że treśċ Prawa wypisana jest w ich sercach, przy czym sumienie ich jest niczym świadek, który w myślach oskarża ich i bierze w obronę, co też ujawni się w ów dzień, kiedy to Bóg pocznie sądziċ przez Jezusa Chrystusa ukryte czyny ludzkie według mojej Ewangelii.


Rz 2, 14–16




Zastanów się
»Gdzie, według tekstu z Księgi Powtórzonego Prawa, człowiek może szukaċ Przykazań?
»Gdzie to Prawo Przykazań jest wypisane, zdaniem Św. Pawła?

Czy prawo naturalne istnieje?

Istnienie prawa naturalnego nie zawsze było uznawane. Niektórzy filozofowie twierdzili, że jedyne prawo, z którym człowiek się spotyka, to prawo pozytywne, czyli ogłoszone w postaci jakiejś ustawy lub kodeksu. Zauważcie, że takim prawem jest Dziesięċ Przykazań (Dekalog), czyli nie tylko prawa ludzkie, ale także Boże. Jednakże w praktyce życia to prawo naturalne zostało potwierdzone po zakończeniu II wojny światowej. Zapewne słyszeliście o tym, choċ nie uczyliście się jeszcze na historii, że w 1946 r. trybunał międzynarodowy w Norymberdze skazał zbrodniarzy hitlerowskich odpowiedzialnych za śmierċ milionów istnień ludzkich. Sędziowie tego trybunału musieli się odwołaċ do prawa, jakie ci zbrodniarze złamali. Niestety, nie można było odwołaċ się do prawa Niemiec hitlerowskich, ponieważ oskarżeni działali zgodnie z tym prawem, prawem zbrodniczym. Dlatego osądzono tych ludzi na podstawie kodeksu nie pisanego, czyli kodeksu prawa naturalnego. Wszystkim bowiem wydawało się, że właśnie to prawo w sposób jawny hitlerowcy przekroczyli. I nikt dziś słuszności tego wyroku nie kwestionuje. To jeden z przykładów uznania w praktyce prawa naturalnego.



Przeczytaj

Jeśli istnieje prawda, jest ona oczywiście taka sama dla wszystkich. Zatem, mimo różnorodności kultur i twarzy, istnieje wszędzie jedna i ta sama natura ludzka (…). Istnienie jednej natury ludzkiej jest tak oczywiste, że nawet plemiona najbardziej prymitywne były tego świadome: ludożerca z Karaibów doskonale to wiedział, kiedy malował twarz przed pójściem na polowanie. Chciał w ten sposób daċ do zrozumienia wszystkim, że na moment opuszcza rodzaj ludzki.

Przypomnijmy sobie wydarzenia na placu Tien–An–men , kiedy pewien młodzieniec stanął bezbronny na wprost czołgu, a ten nie odważył się go zmiażdżyċ. Młody człowiek nie okazał strachu, wiedział bowiem, że naprzeciw niego, pod ciężkim pancerzem znajduje się czyjeś sumienie, mające takie samo pojęcie dobra i zła. Obraz ten obiegł cały świat, wzniecając wszędzie, niezależnie od różnicy kultur i długości geograficznej, takie same odczucia.


André Frossard, Bronię Papieża


Prawo naturalne a prawo pozytywne

Pozostaje jeszcze jeden problem, a mianowicie, jaki jest związek między prawem pozytywnym ludzkim (czyli ustanowionym przez człowieka) a pra­wem naturalnym. Dawcą prawa naturalnego jest Stwórca natury ludzkiej, czyli Bóg. Prawo ludzkie przeciwne prawu naturalnemu sprzeciwia się jednocześnie temu, że człowiek został stworzony na obraz Boga, że jego powołaniem jest dążenie do dobra. Dlatego też prawo ludzkie sprzeczne z prawem naturalnym prowadzi do zła, a więc nie obowiązuje w sumieniu. Prawo ludzkie obowiązuje o tyle, o ile nie stoi w sprzeczności z prawem naturalnym. Żaden autorytet ludzki ani trybunał nie może zabroniċ człowiekowi wypełniania praw, które słusznie należą się mu z prawa natu­ralnego. Do takich praw należy prawo do głoszenia prawdy i wyznawania religii. Kiedy apostołowie Piotr i Jan głosili prawdę o zmartwychwstaniu Chrystusa, zostali postawieni przed Sanhedrynem, który zakazał im nauczaċ w imię Jezusa. Wtedy apostołowie ci wypowiedzieli bardzo ważne słowa:



Bóg mówi

Zastanówcie się sami wobec Boga: Czy należy słuchaċ was, czy raczej Boga? Nie możemy bowiem przemilczeċ tego, cośmy widzieli i słyszeli.


Dz 4,19–20




Zapamiętaj
Prawo naturalne poznaje każdy człowiek za pomocą swojego rozumu. Dotyczy ono odróżnienia dobra od zła. Odczytuje je człowiek we własnej naturze stworzonej przez Boga. Twórcą prawa naturalnego jest Bóg. Dlatego prawo naturalne powinno byċ respektowane przez wszystkie prawa, które ustanawiają ludzie. Prawo ustanowione przez człowieka, a niezgodne z prawem naturalnym, nie obowiązuje w sumieniu.



Praca domowa
1.Przeczytaj z Listu do Rzymian 1, 28–32. Tekst ten mówi znów o poganach. Jakie złe uczynki wymienia i piętnuje? Dlaczego, zdaniem Św. Pawła, poganie powinni wiedzieċ, że są to czyny złe i dlatego należy ich unikaċ?
2.Wypisz kilka praw, jakie przysługują ludziom na mocy jakichś ludzkich ustaw. Wskaż, jaki związek ma dane prawo z prawem naturalnym.



Następna:  Lekcja Nr 7  —   JAK POZNAĆ, CO JEST DOBRE?      | >>>>> |

Poprzednia:  Lekcja Nr 5  —   CO POWINIENEM CZYNIĆ?      | <<<<< |


| powrót do startu |   | powrót do: SPIS TREŚCI |