Ks. Piotr Tomasik — „SŁOWO BLISKO CIEBIE”

Podręcznik do nauki religii dla I klasy gimnazjum


Rozdział czwarty:
SŁOWO BOŻE ROZSZERZAŁO SIĘ
Dz 6, 7

37. Starożytne spory o Jezusa


Bóstwo Jezus Chrystusa, w które wierzymy, bo zostało objawione przez Niego samego, było przedmiotem zaciekłych dyskusji teologów pierwszych wieków. Trzeba pamiętaċ, że sformułowanie nauki o Jezusie, prawdziwym Bogu i prawdziwym człowieku, nowym językiem kultury grecko–rzymskiej wcale nie było sprawą prostą. Dlatego liczni błądzili, chcąc zbytnio uprościċ sobie wyrażenie tak głębokiej i tajemniczej prawdy wiary. Ucząc się o tych błędach, zwanych herezjami, pamiętajcie, że niekoniecznie wynikały one ze zlej woli, zwykle były wynikiem trudności, jakie wielu z nas spotykają, gdy chcemy przekazaċ jakąś trudną prawdę. Niestety, zwykle te herezje prowadziły do rozłamu w Kościele, czyli do schizmy.



Zastanów się
»Przypomnijcie sobie, czego uczyliście się o bóstwie Chrystusa. Jakie argumenty wówczas zostały wysunięte? Jakie fragmenty Ewangelii potwierdzają tę prawdę? (lekcja 28)
»W jaki sposób przedstawiają Jezusa poszczególne Ewangelie? Co jest przyczyną tej różnicy? (lekcja 26)


Poznanie najważniejszych herezji i sporów o Chrystusa w starożytności ukazaċ nam może, jak ważna była i droga Chrześcijanom postaċ Założyciela chrześcijaństwa.


Gnoza


W II w. gnoza spowodowała w łonie chrześcijaństwa bardzo niebezpieczny kryzys. Jej wyznawcy próbowali rozwiązaċ zagadnienia, które zajmują ludzki umysł, takie jak stworzenie świata, początki i przyczyny zła, szczęście człowieka. Gnoza przybierała rozmaite postaci. Jednakże dla wszystkich wyznawców gnozy wspólne były następujące przekonania:


»Zbawienia dostępuje człowiek nie dzięki wierze, ale dzięki wiedzy zawartej w księgach gnostyckich.
»Świat jest areną dwóch równoważnych sił: dobra i zła. Po stronie dobra stoi Bóg, a miejscem dokonywania się dobra w człowieku jest dusza. Po stronie zła stoi szatan, który działa przez ciało i materię. Taki pogląd nosi nazwę dualizmu.



Komentarz

Gnoza w sposób oczywisty jest przeciwna chrześcijaństwu. Najpierw dlatego, że objawienie jest powszechne. Jest ono skierowane do wszystkich ludzi. Księgi objawione nie są dostępne dla wybranych, lecz dla wszystkich ludzi.

Dualizm gnozy sugeruje, jakby świat stworzony przez Boga był zły. A przecież o stworzonej materii powiada Księga Rodzaju, że była dobra. Ponadto dualizm ukazuje szatana jako siłę równoważną Bogu. Tak nie jest. Szatan jest stworzeniem, upadłym aniołem, który zbuntował się przeciw kochającemu Stwórcy i dlatego został potępiony. Owszem, szatan kusi człowieka, ale Biblia i całe objawienie proklamują ostateczne zwycięstwo Boga.



Arianizm


Ariusz (zm. w r. 336), kapłan z Aleksandrii w Egipcie, twierdził, że Syn Boży i Duch Święty nie są równi Ojcu, ale Jemu podporządkowani. Jego nauka szybko się rozprzestrzeniała. Zwołany w roku 325 do Nicei I Sobór Powszechny potępił nauczanie Ariusza określając, że Jezus Chrystus jest współistotny Ojcu. To na tym soborze zaczęto opracowywaċ, a w roku 381 ostatecznie dokończono Wyznanie wiary, jakie składamy w czasie każdej Mszy św. w niedziele i uroczystości:



 
Kościół
naucza

Wierzę w jednego Boga, Ojca wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi, wszystkich rzeczy widzialnych i niewidzialnych.

I w jednego Pana Jezusa Chrystusa, Syna Bożego Jednorodzonego, który z Ojca jest zrodzony przed wszystkimi wiekami. Bóg z Boga, światłośċ ze światłości, Bóg prawdziwy z Boga prawdziwego. Zrodzony, a nie stworzony, współistotny Ojcu, a przez Niego wszystko się stało. On to dla nas, ludzi, i dla naszego zbawienia zstąpił z nieba. I za sprawą Ducha Świętego przyjął ciało z Maryi Dziewicy i stał się człowiekiem. Ukrzyżowany również za nas pod Poncjuszem Piłatem, został umęczony i pogrzebany. I zmartwychwstał dnia trzeciego, jak oznajmia Pismo. I wstąpił do nieba, siedzi po prawicy Ojca. I powtórnie przyjdzie w chwale sądziċ żywych i umarłych: a Królestwu Jego nie będzie końca.

Wierzę w Ducha Świętego, Pana i Ożywiciela, który od Ojca (i Syna) pochodzi. Który z Ojcem i Synem wspólnie odbiera uwielbienie i chwałę; który mówił przez Proroków.

Wierzę w jeden, święty, powszechny i apostolski Kościół. Wyznaję jeden chrzest na odpuszczenie grzechów. I oczekuję wskrzeszenia umarłych, i życia wiecznego w przyszłym świecie. Amen.


Tekst ułożono na Soborze w Nicei (325)
i uzupełniono na Soborze w Konstantynopolu (381)
Słowa i Syna wprowadzone na Synodzie w Toledo (589)



Kryzys ariański był bardzo głęboki. Uchwała Soboru Nicejskiego wcale go nie zlikwidowała. Arianizm cieszył się niekiedy poparciem władz świeckich. Znamienny jest tu przykład św. Atanazego (295–373), biskupa Aleksandrii, który w ciągu 45 lat swego posługiwania, aż 20 lat spędził na wygnaniu. Po Soborze w Konstantynopolu arianizm zanikł na terenie Cesarstwa, ale rozwijał się poza jego granicami. Przyjęły go m.in. osiadłe nad Morzem Czarnym ludy germańskie (z wyjątkiem Franków).


Nestorianizm


Z kolei patriarcha Konstantynopola, Nestoriusz (zm. w. r. 451) podkreślał w swoim nauczaniu człowieczeństwo Chrystusa tak dalece, iż doprowadziło to do zaprzeczenia boskiego macierzyństwa Maryi. Twierdził on mianowicie, że Maryja jest matką Jezusa–człowieka. Na Soborze Efeskim w roku 431 jego nauka została odrzucona. W kościele bowiem czci się Maryję jako Świętą Bożą Rodzicielkę.



  
Kościół
naucza

Idąc za świętymi Ojcami wszyscy jednogłośnie uczymy wyznawaċ, że jest jeden i ten sam Syn, Pan nasz Jezus Chrystus, doskonały w Bóstwie doskonały w człowieczeństwie, prawdziwy Bóg i prawdziwy człowiek, złożony z rozumnej duszy i ciała, współistotny Ojcu co do Bóstwa, współistotny nam co do człowieczeństwa, „we wszystkim nam podobny oprócz grzechu”.

Przed wiekami z Ojca zrodzony jako Bóg, w ostatnich zaś czasach dla nas, dla naszego zbawienia, narodził się jako człowiek z Maryi Dziewicy, Bożej Rodzicielki; jeden i ten sam Chrystus Pan, Syn Jednorodzony, ma byċ uznany w dwóch naturach bez pomieszania, bez zamiany, bez podziału i bez rozłączenia. Nigdy nie została usunięta różnica natur przez ich zjednoczenie w jednej osobie, w jednym współistnieniu. Nie można Go dzieliċ na dwie osoby ani ich w Nim rozróżniaċ, ponieważ jest jeden i ten sam Syn Jednorodzony, Słowo Boże, Pan Jezus Chrystus, jak przedtem prorocy nauczali o Nim, jak sam Jezus Chrystus o tym nas pouczył i jak nam przekazał „Symbol Ojców”.

Przeto z wielką troską i pilnością rozporządził i określił święty Sobór Powszechny, że innej wiary nikomu nie wolno głosiċ, pisaċ, układaċ, myśleċ lub innych nauczaċ.


Uchwała Soboru w Chalcedonie (451)



Monofizytyzm


Monofizyci zaprzeczali istnieniu w Jezusie Chrystusie dwóch natur: Boskiej i ludzkiej. Sobór w Chalcedonie w roku 451 orzekł, że Jezus jako Osoba Boska posiada dwie natury Boską i ludzką. Nie jest zatem pozornym Bogiem, czy pozornym człowiekiem, ale zarówno prawdziwym Bogiem, jak i prawdziwym człowiekiem.


Monofizytyzm rozpowszechnił się zwłaszcza w Egipcie oraz Arabii i Syrii, dotykając skażeniem rozłamu Kościoły dotychczas bardzo silne.




Poszli za Chrystusem

Św. Augustyn urodził się w Tagaście w Afryce Północnej w roku 354. Jego matka, Monika, była chrześcijanką, ojciec natomiast poganinem. Augustyn był człowiekiem zdolnym, kolegom imponował niezwykłą pamięcią. Nie lubił co prawda matematyki, jako że jego nauczyciel go bił, natomiast uwielbiał lekcje literatury łacińskiej. Po przeprowadzeniu się do Kartaginy i podjęciu tam studiów zaczął żyċ w sposób mało odpowiedzialny. Związał się z kobietą, z którą miał syna i mieszkał z nią bez ślubu przez 15 lat. Uczęszczał do teatru, cyrku, na walki gladiatorów. Mimo prowadzenia dośċ bezmyślnego trybu życia, wciąż zastanawiał się, czym jest prawda. Odpowiedzi na to pytanie szukał wszędzie. W ten sposób trafił do sekty manichejczyków uznających gnostycki dualizm. Jednocześnie prowadził słynne szkoły retoryki (sztuki wymowy) w rodzinnej Tagaście, Kartaginie, Rzymie i wreszcie w Mediolanie. Mediolan był wówczas rzeczywistą stolicą Cesarstwa Zachodniego.

Na młodym, liczącym 30 lat, Augustynie wielkie wrażenie zrobiły wydarzenia, jakie wówczas dokonywały się w mieście. Otóż biskup Mediolanu, św. Ambroży, wszedł w konflikt z cesarzem, który wyraźnie faworyzował arian. Nie dopuścił do zajęcia przez wyznawców tej herezji katedry mediolańskiej. Urządził też wielkie uroczystości kościelne ku czci świętych męczenników zamordowanych za czasów Dioklecjana. Wielka manifestacja religijności była dla Augustyna wstrząsem. Dlatego zainteresował się postacią uczonego biskupa, który dodatkowo imponował mu pięknem wymowy. Zaczął chodziċ na jego kazania. W ten sposób doszedł do poznania prawdy, którą jest Chrystus.

W roku 387, na Wielkanoc, Augustyn przyjął chrzest z rąk św. Ambrożego i postanowił porzuciċ retorykę i oddaċ się wyłącznej służbie Bożej. Wielka to była radośċ dla jego matki, św. Moniki, która tyle lat modliła się o nawrócenie syna. Doczekawszy jego chrztu, zmarła w Ostii niedaleko Rzymu. Zaś Augustyn powrócił do rodzinnej Afryki zamierzając założyċ własny klasztor. Został jednak księdzem, a potem biskupem Hippony. Poświęcił cale swoje zdolności obronie wiary przed herezją. Do jego największych dzieł należy autobiografia pt. Wyznania, a także wykład O państwie Bożym. Jest też autorem ogromnej ilości kazań i komentarzy do Pisma Świętego. Wniósł ogromny wkład w budowę filozofii chrześcijańskiej. Zmarł w Hipponie, w czasie oblężenia miasta przez Wandalów, w roku 430.




Przeczytaj

O Prawdo wieczna, Miłości prawdziwa, umiłowana Wieczności! Ty jesteś moim Bogiem. Do Ciebie wzdycham dniem i nocą. Skoro tylko poznałem Cię, uniosłeś mnie, bym zobaczył to, co należy zobaczyċ, ale ja nie byłem jeszcze do tego zdolny. Pokonałeś słabośċ mego wzroku potęgą Twoich promieni, zadrżałem z miłości i lęku. Poznałem, że znajduję się daleko od Ciebie, w krainie obcej, i usłyszałem jakby głos Twój z wysoka: „Jam jest pokarmem mocarzy; wzrastaj, a będziesz Mnie pożywał. I nie ty zamienisz Mnie w siebie na podobieństwo doczesnego pokarmu, ale Ja zamienię cię w siebie”.

Późno Cię ukochałem, Piękności dawna i zawsze nowa! Późno Cię ukochałem! We mnie byłeś, ja zaś byłem na zewnątrz i na zewnątrz Cię poszukiwałem. Sam pełen brzydoty, biegłem za pięknem, które stworzyłeś. Byłeś ze mną, ale ja nie byłem z Tobą. Z dala od Ciebie trzymały mnie stworzenia, które nie istniałyby w ogóle, gdyby nie istniały w Tobie. Przemówiłeś, zawołałeś i pokonałeś moją głuchotę. Zajaśniałeś, Twoje światło usunęło moją ślepotę. Zapachniałeś wokoło, poczułem i chłonę Ciebie. Raz zakosztowałem, a oto łaknę i pragnę; dotknąłeś, a oto płonę pragnieniem Twojego pokoju.

Św. Augustyn, Wyznania




Zapamiętaj
Spory o to, kim jest Jezus, miały duże znaczenie dla wyrażenia nauki katolickiej za pomocą języka kultury grecko–rzymskiej. Próby te jednak niekiedy prowadziły do rozłamów, co było raną na ciele Kościoła.



Praca domowa
1.W Wyznaniu wiary wyodrębnij częśċ, która mówi o historycznym bytowaniu Jezusa.
2.W Wyznaniu wiary wyodrębnij części mówiące o poszczególnych Osobach Trójcy Świętej.
3.Jakie cechy Kościoła wymienia Wyznanie wiary? Postaraj się opisaċ dokładniej te cechy.



Następna:  Lekcja Nr 38  —   WOBEC WYZWANIA BARBARZYŃCÓW      | >>>>> |

Poprzednia:  Lekcja Nr 36  —   EKSPLOZJA EWANGELIZACJI      | <<<<< |


| powrót do startu |   | powrót do: SPIS TREŚCI |