Ks. Piotr Tomasik — „SŁOWO BLISKO CIEBIE”

Podręcznik do nauki religii dla I klasy gimnazjum


Rozdział
drugi:
POSŁAŁ SŁOWO, ABY ICH ULECZYĆ
Ps 107, 20

18. Słowa przestrogi i pociechy

Ale nie tylko przez Eliasza Bóg przekazywał swoje słowo przestrogi przed grzechem. Przez cały okres Starego Testamentu prorocy pełnili wielką rolę tych, którzy ukazywali bezsens łamania Przymierza, a jednocześnie dodawali otuchy w chwilach trudnych. Istnieje nawet cała kategoria ksiąg w Starym Testamencie noszących nazwę prorockich. Na księgi te składają się 4 obszerniejsze dzieła (tzw. prorocy więksi) i kilkanaście utworów mniejszych objętościowo (prorocy mniejsi). Do proroków większych zaliczamy Izajasza, Jeremiasza, Ezechiela i Daniela.

Warto, byśmy się przyjrzeli tym największym księgom prorockim. Ten przegląd poprzedziċ trzeba przypomnieniem, że prorocy byli ludźmi słowa mówionego. Dlatego związanie jakiejś księgi z imieniem proroka nie musi bynajmniej oznaczaċ, że ów prorok był jej autorem, albo też że ostateczna redakcja księgi powstała za jego czasów. Pamiętaċ również trzeba o powszechnym w starożytności zwyczaju tytułowania dzieł nazwiskami znanych osób. Oczywiście, w wypadku ksiąg biblijnych niejasnośċ dotycząca tego, kto jest autorem danej księgi, nie oznacza, że nie jest to księga natchniona przez Boga. Tak działo się przecież w wypadku psalmów, których autorem niekoniecznie był Dawid, ale które przecież są natchnione przez samego Boga.


Księga Izajasza

Izajasz działał w II połowie VIII wieku przed Chrystusem w Królestwie Judy. Był człowiekiem wykształconym, odważnym i stanowczym. Z powodu bardzo wielu tekstów mesjańskich występujących w księdze Izajasza św. Hieronim nazwał proroka Ewangelistą Starego Testamentu. Od samego proroka pochodzi częśċ pierwsza księgi (rozdziały 1–39). Izajasz piętnuje w niej grzechy społeczeństwa judzkiego, zwłaszcza pychę i zbytek bogaczy, wyzyskiwanie biednych, praktyki wróżbiarskie, sformalizowanie kultu Bożego. Za zło, ostrzega Izajasz, przyjdzie kara:



Bóg mówi


Śpiewaċ pragnę przyjacielowi mojemu,
pieśń o tym, jak kocha on swoją winnicę.
Miał bowiem mój przyjaciel
winnicę na urodzajnym zboczu górskim.
Okopał ją dokoła, usunął z niej kamienie,
a potem zasadził winne krzewy.
W samym środku zbudował wieżę,
a w skale wydrążył tłocznię.
Był pewien, że zbierze winogrona,
lecz oto zebrał kwaśne jagody.
Teraz więc mieszkańcy Jeruzalem
i wy wszyscy, co żyjecie w Judzie,
proszę was, bądźcie sędziami
w tym sporze z moją winnicą.
Co jeszcze mam uczyniċ winnicy,
czego jej nie uczyniłem dotąd?
Byłem bowiem pewny, że zbiorę winogrona.
Czemuż więc zebrałem tylko kwaśne jagody?
Skoro tak, powiem wam, co zamierzam z winnicą zrobiċ:
każę rozebraċ jej ogrodzenie, niech ją całą rozgrabią,
mur rozwalę dokoła, niech ją całą stratują.
Niech ją całą spustoszą, niech nie będzie podcinana
ani oczyszczana z chwastów.
Niech ją pokryją osty i ciernie.
Powiem chmurom,
by już nie spuszczały na nią więcej deszczu.
Otóż winnicą Pana Zastępów jest dom Izraela,
zaś mieszkańcy Judy to Jego krzew wybrany.
Spodziewał się po nich niewinności, a znalazł krew;
oczekiwał sprawiedliwości, a usłyszał krzyk przerażenia.


Iz 5, 1–7




Zastanów się
»W Poemacie o winnicy prorok przedstawia Izraela jako Winnicę Pana. Kiedy, w której przypowieści Jezus również ukazuje Izraela jako Winnicę Pana. Poszukaj tej Ewangelii w Biblii.
»Skoro Izrael jest Winnicą Pana, to co znaczą kwaśne jagody, które zbiera gospodarz?


Izajasz przepowiadając klęskę jednocześnie obiecuje ocalenie małej cząstki narodu, z której odrodzi się nowy naród.

Inne jest tło powstania drugiej części Księgi Izajasza (rozdziały 40–55). Dokonało się to w II połowie VI wieku, w czasie niewoli babilońskiej. Autorem tej części jest nieznany prorok, którego bibliści nazwali umownie Deutero–Izajaszem. Głosił on swoim rodakom rychłe wyzwolenie:



Bóg mówi

Pocieszcie, pocieszcie mój lud, mówi wasz Bóg! Przemówcie do serca Jerozolimie, wołajcie do niej na głos cały: Oto skończył się już czas jej zniewolenia, zostały już odpokutowane jej winy, otrzymała już także z rąk Pana podwójną karę za wszystkie swe grzechy. Oto głos wołający: Przygotujcie dla Pana waszego drogę szeroką na pustkowiu! Wytyczajcie poprzez pustynię drogę prostą dla [Pana] i Boga naszego. Niech będą wypełnione wszystkie doliny, niech będą zrównane wszystkie wzgórza i szczyty. Niech wszelka przepaśċ stanie się równiną, a gwałtowne urwiska tylko dolinami.


Iz 40, 1–4



Powodem wyzwolenia jest miłośċ Boga do człowieka:



Bóg mówi

Mówił Syjon: Pan mnie opuścił,
Pan o mnie zapomniał.
Czyż może niewiasta zapomnieċ o swym niemowlęciu,
ta, która kocha syna swego łona?
A nawet gdyby ona zapomniała,
Ja nie zapomnę o tobie


Iz 49, 14–15
tłum. Biblii Tysiąclecia




Zastanów się
»Cytowany tekst opowiada o miłości Boga do człowieka. Jakie znasz inne teksty biblijne, które mówią o tym, że Bóg kocha człowieka?
»W jaki sposób miłośċ Boga do człowieka objawiła się w tym, co zrobił Jezus?


W części tej znajdują się cztery poematy zwane Pieśniami o Słudze Pańskim. Nowy Testament w tajemniczej postaci Sługi Pańskiego widzi Chrystusa. Szczególnie przejmująca jest Czwarta Pieśń o Słudze Pańskim (Iz 52, 13 – 53, 12), w której prorok w szczegółach opisuje mękę Mesjasza. Utwór ten czyta Kościół w trakcie liturgii Męki Pańskiej w Wielki Piątek.

Trzecia częśċ Księgi Izajasza (rozdziały 56–66) powstała już po powrocie z niewoli babilońskiej. Prorok, umownie zwany Tryto–Izajaszem, pociesza i umacnia na duchu lud żyjący w cieniu odrodzonej Świątyni w Jerozolimie. Księga ta tętni entuzjazmem, że Bóg zlitował się i ocalił swoich wybranych.



Bóg mówi


Powstań! Świeċ, Jeruzalem,
bo przyszło twe światło
i chwała Pańska rozbłyska na tobą.
Bo oto ciemnośċ okrywa ziemię
i gęsty mrok spowija ludy,
a ponad tobą jaśnieje Pan,
i Jego chwała jawi się nad tobą.
I pójdą narody do twojego światła,
królowie do blasku twojego wschodu.
Podnieś oczy wokoło i popatrz:
Ci wszyscy zebrani zdążają do ciebie.
Twoi synowie przychodzą z daleka,
na rękach niesione twe córki.
Wtedy zobaczysz i promienieċ będziesz,
a serce twe zadrży i rozszerzy się,
bo do ciebie napłyną bogactwa zamorskie,
zasoby narodów przyjdą ku tobie.
Zaleje cię mnogośċ wielbłądów —
dromadery z Madianu i Efy.
Wszyscy oni przybędą z Saby,
ofiarują złoto i kadzidło,
nucąc radośnie hymny na cześċ Pana.


Iz 60, 1–6
tłum. Biblii Tysiąclecia




Zastanów się
»Ten fragment czytany jest w kościołach w uroczystośċ Objawienia Pańskiego, zwaną świętem Trzech Króli. Dlaczego liturgia Kościoła łączy go z tym właśnie świętem?
»Pod koniec cytowanego fragmentu mówi się o Nowej Jerozolimie, która zapowiada Niebo. Jakie szczególne cechy tej Nowej Jerozolimy wymienia prorok?


Prorok Jeremiasz

O życiu tego proroka wiemy stosunkowo dużo ze względu na liczne wzmianki autobiograficzne. Urodził się on ok. roku 645 przed Chrystusem w Anatot, niedaleko Jerozolimy. Na urząd proroka został powołany jako młody człowiek. To właśnie było przyczyną, że wzbraniał się przed przyjęciem misji:



Bóg mówi

Pan przemówił do mnie w te słowa: Poznałem cię, zanim cię ukształtowałem w łonie matki, poświęciłem cię, nim z wnętrzności matki wyszedłeś, i ustanowiłem cię prorokiem narodów. A wtedy odpowiedziałem: Ależ, Panie mój i Boże, wcale nie umiem przemawiaċ, jestem jeszcze bardzo młody. Lecz Pan rzekł mi na to: Nie mów, że jesteś jeszcze młody. Masz pójśċ tam, dokąd cię poślę, i będziesz głosił to, co ci nakażę. Nie bój się nikogo. Ja zawsze będę przy tobie, by śpieszyċ ci z pomocą. — Tak powiedział mi Pan.


Jr 1, 4–8



W czasie swojej działalności prorok spotykał się z oporem swoich rodaków. Żądali oni od niego wieści pomyślnych, on zaś musiał (bo chciał pozostaċ wierny Bogu, który przez niego przemawiał) obwieszczaċ wieści złowieszcze. Nie znajdował w ten sposób radości w codziennym życiu. Sprzecznośċ miedzy oczekiwaniami ludzi a głoszonym Słowem Bożym stała się przyczyną smutku proroka. Po latach skarży się:



Bóg mówi

Uwiodłeś mnie, Panie, a ja dałem się uwieśċ, siłę mi swą okazałeś i mnie przemogłeś. Stałem się pośmiewiskiem dla wszystkich na dzień każdy, i opowiadają o mnie rzeczy niestworzone. Ilekroċ mam coś powiedzieċ, powinienem krzyczeċ, wołaċ muszę głośno, że przemoc i ucisk! I tak stało mi się słowo Pana przyczyną pohańbienia i pośmiewiskiem na co dzień. Nie raz postanawiałem sobie więcej o Nim nie mówiċ i w Jego imieniu nie chodziċ już nigdzie. Lecz w moim sercu żar potężny płonął i przenikał wszystkie moje kości. Starałem się go jakoś ugasiċ, lecz nie potrafiłem.


Jr 20, 7–9




Zastanów się
»Co stanowiło istotę powołania proroka?
»Czy Jeremiasz pozostał temu powołaniu wierny?
»Do czego porównuje Jeremiasz Słowo Boże, które ma głosiċ?



Poezja
Płacze prorok nad Tyrem, że czasu nie stanie
matkom do lat dorosłych wychowaċ panien,
bowiem groza już we drzwiach. Na miejskie uśpienie
spadną kopyta koni jak twarde kamienie
i w popiół się rozsypie ulic wschodnich bajka,
cytry, lutnie, wiole, bęben i piszczałka,
jak ziarno szczerozłote na rozwianych szalach.
Wyjdą śmiałe okręty, drżą grzbiety zjeżone,
uzdy pianą rozkwitłe, grzywy uskrzydlone,
wiatr rzuca ponad wojsko szaleńcze, uparte,
szczepy malogranatów z cyprysem i nardem,
a żołnierz konający do drugiego rzecze:
lepiej wpaśċ w ręce Pańskie niż w szpony człowiecze.

Błądzę po Starym Mieście, jakże mnie rozrzewniasz,
proroku mej Warszawy. Jeremiasz… Jeremiasz…


Ks. Jan Twardowski, Jeremiada




Komentarz

Ks. Jan Twardowski świadomie nawiązuje w tytule swojego wiersza do postaci Jeremiasza, a także do innej Księgi Starego Testamentu, która w zbiorze biblijnym umieszczona jest tuż za Księgą Jeremiasza. Bowiem prorokowi Jeremiaszowi przypisywano również autorstwo Księgi Lamentacji, czyli Trenów. Byċ może któryś z uczniów proroka jest autorem tego pięknego i przejmującego poematu o zagładzie Świętego Miasta przez wrogów. Natomiast autorstwo samego Jeremiasza jest obecnie powszechnie podawane w wątpliwośċ.

Smutek po zburzeniu Jerozolimy poeta porównuje do smutku po zburzeniu Warszawy w czasie Powstania Warszawskiego. W ten sposób starotestamentalna Księga staje się inspiracją do odczytania sensu historii współczesnej. Literatura piękna bardzo często po takie inspiracje sięga.



Na czasy Jeremiasza przypada początek niewoli babilońskiej. Przepowiadający zagładę prorok jest prześladowany, później uprowadzony do Egiptu, skąd pochodzą prawdopodobnie jego ostatnie proroctwa. Prorok ukazuje w nich Resztę Izraela jako cząstkę, która przetrwa okres zagłady i stanie się zaczątkiem nowego Izraela. Nowy Izrael zawrze z Bogiem Nowe Przymierze (po łacinie Nowe Przymierze znaczy Novum Testamentum), ponieważ stare zostało złamane przez niewiernośċ ludu:



Bóg mówi

Oto nadchodzą dni — mówi Pan — kiedy to zawrę z Domem Izraela ( i z Domem Judy) Nowe Przymierze. Nie będzie to już Przymierze jak to, które zawarłem z ich ojcami, kiedy to uchwyciłem ich za rękę i wyprowadziłem z ziemi egipskiej. Tamto Przymierze — moje Przymierze — oni złamali. Wtedy dałem im poznaċ, że Ja posiadam władzę — mówi Pan. A oto teraz zawieram Nowe Przymierze: Moje prawo umieszczę w ich wnętrzu i wypiszę w ich sercach. I wtedy (znów) stanę się ich Bogiem, a oni będą moim ludem.


Jr 31, 31–33




Zastanów się
»Jakie Przymierze, złamane przez lud, wspomina prorok w imieniu Boga?
»Do tej zapowiedzi nawiązał Jezus w czasie Ostatniej Wieczerzy mówiąc o kielichu krwi, która jest Nowym Przymierzem. Gdzie i przez kogo to Nowe Przymierze zostało zawarte?


Jeremiasz w swojej Księdze zajmuje się nie tylko całym narodem, ale poszczególnymi jednostkami stanowiącymi naród. Podkreśla wartośċ odpowiedzialności indywidualnej za popełniane czyny.


Księga Ezechiela

Nie wiadomo nic o dacie urodzin i śmierci proroka. Był kapłanem. Uprowadzono go jeszcze przed niewolą babilońską do Babilonii. Po zburzeniu Świątyni spełniał wobec wygnańców rolę wielkiego pocieszyciela. Zapowiadał, że czas udręki się skończy, a lud znów wróci do swojej ojczyzny, by odbudowaċ Świątynię.

Swoją wiarę w Boga, który wyzwoli, opierał Ezechiel na przekonaniu, że Bóg kocha Izraela, a czas wygnania to czas kary i próby, po którym musi nastąpiċ szczęśliwy powrót.



Bóg mówi

Tak mówi Pan Bóg: Sam zatroszczę się o moją trzodę, sam będę jej pilnował. Jak pasterz pilnuje swojej trzody przebywając wśród owiec rozproszonych, tak i Ja będę pilnował owiec moich. Sprowadzę je ze wszystkich miejsc rozproszenia, na których znalazły się za dni mglistych i ciemnych. Sprawię też, że opuszczą narody, u których przebywały, i wrócą na własną ziemię. I będą się pasły na wzgórzach izraelskich i w dolinach. Będą się paśċ na dobrych pastwiskach, na wysokich wzgórzach izraelskich będą mieċ wiele pożywienia. Odpoczną sobie tam, na pastwiskach tłustych paśċ się będą, na wzgórzach izraelskich.

Sam będę pasł moje owce i Ja sam zapewnię im bezpieczny odpoczynek. Taki jest wyrok Pana i Boga. Sam będę szukał każdej zaginionej, Sam sprowadzę do siebie każdą zbłąkaną, Ja opatrzę rany pokaleczonym i zatroszczę się o zdrowie chorych.


Ez 34, 11–16a




Zastanów się
»Czy przypominasz sobie w Ewangelii fragment, gdy mowa jest o Dobrym Pasterzu? Postaraj się go odnaleźċ.
»Kogo nazywamy Dobrym Pasterzem? A kogo nazywamy owcami?


Księga Daniela

Tytuł Księgi łączy się z żydowskim bohaterem okresu niewoli babilońskiej. Wydarzenia, o których mowa w Księdze Daniela, nawiązują do tamtej sytuacji. Jednakże powszechnie uważa się, że Księga powstawała przez stulecia, przy czym każda jej kolejna redakcja była obszerniejsza, wzbogacona nowymi wypowiedziami. O długotrwałym procesie powstawania Księgi świadczy fakt, że została zredagowana we wszystkich trzech językach biblijnych.

W Księdze Daniela przeważa gatunek apokaliptyczny, charakterystyczny dla schyłkowego okresu Starego Testamentu. Bóg Księgi Daniela jest Panem wszechświata i wszystkich ludzi, nie tylko Izraelitów. Księga ta, jako jedna z nielicznych w Starym Testamencie, wprost mówi o powszechnym zmartwychwstaniu umarłych:



Bóg mówi

Za dni owych pojawi się Michał, wielki książę, opiekun synów twojego ludu. Będzie to czas ucisku, jakiego dotąd jeszcze nigdy nie było, odkąd istnieje ten naród. Ale synowie narodu twego ocaleją w dniach owych: ci wszyscy, którzy są zapisani w księdze. Obudzi się wtedy wielu spośród tych, którzy spoczywają w prochu ziemi: jedni pójdą na życie wieczne, inni zaś na pohańbienie i wieczną zagładę. Wtedy mądrzy zajaśnieją jak blask firmamentu, a ci, co wielu nauczali sprawiedliwości, już po wszystkie czasy błyszczeċ będą jak gwiazdy.


Dn 12, 1–3




Zastanów się
»Kim jest Michał? Co o nim wiesz?
»Czy zmartwychwstaną tylko ci, którzy zasługują na szczęście wieczne?
»Jakiej przenośni używa prorok, by ukazaċ chwałę zbawionych?



Zapamiętaj
Prorocy Starego Testamentu ukazywali Boga, jako Tego, który opiekuje się swoim ludem. Zapowiadali także przyjście Zbawiciela. Głoszone przez nich Słowo Boże było często przyczyną, iż prześladowano ich. Prawdziwi prorocy pozostali wierni powołaniu, które im zlecił Bóg.



Praca domowa
1.Opierając się na historii proroków, postaraj się wykazaċ, że wypełnienie powołania było przejawem ich wielkiej odwagi.
2.Biorąc za punkt wyjścia opis powołania Jeremiasza, zastanów się, jakim argumentem Bóg przełamuje lęk proroka.



Następna:  Lekcja Nr 19  —   NIEWOLA I NOWY POWRÓT      | >>>>> |

Poprzednia:  Lekcja Nr 17  —   PROROK JAK OGIEŃ      | <<<<< |


| powrót do startu |   | powrót do: SPIS TREŚCI |