Ks. Piotr Tomasik — „SŁOWO BLISKO CIEBIE”

Podręcznik do nauki religii dla I klasy gimnazjum


Rozdział
drugi:
POSŁAŁ SŁOWO, ABY ICH ULECZYĆ
Ps 107, 20

13. Bóg walczy

Podbój Kanaanu, wojny, jakie toczono w imię Boga Jahwe, to wszystko budzi zastanowienie dzisiejszego człowieka. Pisze maturzysta, Wasz starszy kolega:



Listy,
opinie

Kiedy czyta się Stary Testament, zwłaszcza to wszystko, co wiąże się z osiedlaniem się Żydów w tzw. Ziemi Obiecanej, przypomina to eksterminację, jakiej na Żydach i innych narodach dokonywali hitlerowcy w czasie II wojny światowej. Narody mieszkały na swoich ziemiach, a oto przychodzą intruzi, którzy nie dośċ, że się osiedlają na cudzej ziemi, to jeszcze „tubylców” wycinają w pień. Bardzo to podejrzana i nieświęta historia opowiedziana przez Biblię, którą nazywa się Pismem Świętym.


Do pytania Waszego starszego kolegi wrócimy pod koniec tego tematu. Trzeba najpierw jednak zastanowiċ się, jak przebiegał podbój Kanaanu i kim byli główni aktorzy tego procesu.


Jozue, syn Nuna

Jozue to postaċ zasadniczo nieznana. Ginie on w cieniu swego wielkiego poprzednika, Mojżesza. Niemniej jednak to właśnie on, z polecenia Boga, dokonał podboju Kanaanu, przydzielił każdemu pokoleniu jego terytorium. To były wielkie dzieła, o których zapominaċ nie wolno.

Jozue żył w czasach Mojżesza. I tak jak cały naród na pustyni dojrzewał do tego, by pozbyċ się mentalności niewolników, którzy żałują, że nie pozostali w Egipcie, tak Jozue przygotowywał się do roli przywódcy. Księga Wyjścia i Księga Liczb wielokrotnie wspominają o Jozuem jako o zaufanym człowieku Mojżesza. Gdy Mojżesz umarł, Jozue był już dobrze przygotowany do swojej misji.

<

Czas Jozuego to czas przełomu w historii Izraela. Dotychczas Izraelici byli pasterzami nie mającymi własnej ojczyzny, wędrującymi z miejsca na miejsce, poszukującymi pastwisk. W czasach Jozuego Izraelici osiedlają w miastach i wsiach, zaczynają trudniċ się uprawą roli, doglądaniem sadów, hodowlą zwierząt. Za czasów Jozuego Izraelici poczuli się narodem w pełnym słowa znaczeniu, bo otrzymali własną ziemię.

Zdobycie Ziemi Obiecanej nie nastąpiło tak szybko, jak opisuje to Księga Jozuego. Trzeba koniecznie pamiętaċ o specyfice pisarstwa historyków starożytnych. Często nie wchodzili oni w detale, nie usiłowali odtwarzaċ żmudnych relacji chronologicznych. Opowiadali historię organizując ją wokół jakiejś wybitnej postaci danego okresu. Taką postacią był bez wątpienia Jozue. Z drugiej natomiast strony warto pamiętaċ, że archeologia potwierdza fakt wojny i zburzenia wielu miast w Palestynie w XIII w. przed Chrystusem, a więc w czasie, kiedy żył i działał Jozue.


Zdobycie Jerycha

Historia zdobycia Jerycha jest bardzo znamienna dla pisania przez autorów biblijnych na temat działania Boga. Miasto to zostało zdobyte w wyniku nie przewagi militarnej, lecz interwencji Jahwe.



Bóg mówi

Jerycho było umocnione, a jego bramy zamknięte przed synami Izraela. Nikt nie mógł z miasta wyjśċ ani do niego wejśċ. I powiedział Jahwe do Jozuego: Oto wydaję dziś w twoje ręce Jerycho razem z jego królem i wojownikami. Wszyscy wy, mężczyźni zdolni do walki, okrążcie miasto. Przez sześċ dni codziennie będziecie jeden raz okrążaċ miasto. Siedmiu kapłanów niech idzie przed arką i niech dmą w siedem trąb. Siódmego dnia okrążycie miasto siedem razy. Kapłani będą przy tym graċ na trąbach. Kiedy zabrzmią rogi i kiedy usłyszycie głos trąb, niech cały lud zacznie krzyczeċ donośnym głosem. Wtedy rozsypią się mury miasta, a ludzie ruszą naprzód, każdy przed siebie. Jozue, syn Nuna, wezwał do siebie kapłanów i powiedział im [to].

[Uczynili tak. Ostatniego dnia] ludzie zaczęli wznosiċ okrzyki, a kapłani zadęli w trąby. Kiedy ludzie usłyszeli głos trąb, zaczęli wykrzykiwaċ bardzo głośno. Wtedy rozsypały się mury, a ludzie ruszyli, każdy prosto przed siebie. Synowie Izraela spalili całe miasto i wszystko, co się w nim znajdowało, wyjąwszy srebro, złoto, przedmioty z brązu i z żelaza, które zostały złożone w skarbcu domu Jahwe.


Joz 6, 1–5. 20. 24




Komentarz

Klątwa rzucona na miasto oznaczała, że wszystko, co znajdowało się w mieście, miało byċ zniszczone lub przekazane do skarbca świątynnego. Chodziło tu zwłaszcza o przedmioty kosztowne, ze złota i srebra. Przedmioty te zwykle były amuletami pogańskimi. Ponieważ monoteizm żydowski nie był jeszcze okrzepły, trzeba było przedmioty te przekazaċ do skarbca, a nie zatrzymywaċ w domu. Pokusa bałwochwalstwa była bowiem wówczas bardzo silna.



Jest jednak jeszcze jedno bardzo ważne zagadnienie, które podejmuje Księga Jozuego, gdy opisuje zburzenie Jerycha. Chodzi mianowicie o pojęcie cudu. Pisze o tym Wasz kolega:



Listy,
opinie

W Biblii wiele mówi się o cudach. Wiele z nich można wytłumaczyċ w sposób całkiem racjonalny i niecudowny. Zburzenie Jerycha, jak słyszałem, wiąże się z tym, że Izraelici w czasie grania trąb robili podkop. Żeby nikt nie słyszał, dmuchali w trąby. A może to w ogóle była wojna psychologiczna.

Tak samo było z Mojżeszem, kiedy przechodził przez Morze Czerwone. Naukowcy opracowali wyjaśnienia, że to mogły byċ rzadkie, ale całkiem naturalne zjawiska.

To samo z „gorejącym krzewem”. Podobno zapalanie się olejków eterycznych wokół niektórych roślin pustynnych przy dużej temperaturze nie jest rzadkością.

Jak to jest z tymi cudami? Czy rzeczywiście można nazwaċ cudem coś, co jest całkiem naturalne?



W rzeczywistości Wasz kolega pyta o pojęcie cudu. Według niego cud jest to zjawisko łamiące prawa natury. Warto zatem sięgnąċ do wyjaśnień naukowych, co Biblia uznawała za cud.



Komentarz

W znaczeniu biblijnym cud nie jest uważany za zjawisko nadzwyczajne, tzn. za coś, czego nie da się wyjaśniċ prawami natury, lecz za znak, akt potęgi Boga. Biblia przestrzega wierzących, by nie dawali się zbyt łatwo olśniċ wydarzeniom nadzwyczajnym. Jednak warto też zobaczyċ, że Stary Testament pomija często tzw. przyczyny wtórne i wszystko, co się dzieje, przypisuje bezpośredniej interwencji Boga, niezależnie, czy wydarzenie jest zgodne z prawami natury, czy też nie.

Podobnie w Nowym Testamencie Jezus dokonuje cudów, które towarzyszą nauce o Królestwie Bożym. Nauka ta jest czymś zasadniczym. Jezus nie chce, by cuda były przez Jego słuchaczy postrzegane jako jakieś nadzwyczajności. Dlatego nie chciał dokonaċ cudu na prośbę lub polecenie Heroda Wielkiego.

Jeśli chcemy prawidłowo odczytaċ relację o jakimś cudzie w perspektywie religijnej, zadawajmy przede wszystkim pytanie, jaki sens dany opis ma dla prawdy o zbawieniu i opiece Boga.




Zastanów się
»Dlaczego w opisie zdobycia Jerycha bardzo wyraźnie zaznaczone jest wykluczenie aktywności militarnej ze strony Izraelitów?
»Kto w rzeczywistości zdobył miasto?



Bóg pomaga

Historia zdobycia Jerycha jest historią na wskroś religijną. Bóg ukazany jest jako opiekun swego narodu, a jednocześnie zwycięzca, który ma moc pokonaċ przeciwników. Izraelici są zbyt słabi, by sami zatriumfowali. Bóg wprowadza ich do nowej ziemi, tak jak prowadził ich poprzednio zawiłymi drogami przez pustynię.

W wielu sytuacjach człowiek czuje swoją znikomośċ i słabośċ. Wtedy właśnie Bóg przychodzi z pomocą, by wesprzeċ i podtrzymaċ. Ta pomoc ze strony Boga okazuje się skuteczna, kiedy ją przyjmiemy. Tak jak Jozue pod Jerychem, który wcale nie chciał sam byċ triumfatorem, ale pozwolił prowadziċ się Bogu. Tak właśnie my powinniśmy daċ prowadziċ się Bogu. On nam pomoże, bo nas kocha.



Trzeba jeszcze w tym miejscu wróciċ do problemu, jaki podjęty został w liście zamieszczonym na początku niniejszej lekcji. Otóż jego autor sugerował niewyobrażalne ludobójstwo, jakie dokonało się w związku z podbojem Kanaanu. A jak było naprawdę? Trzeba uwzględniċ kilka faktów, o których już była mowa na dzisiejszej lekcji:


»Autor biblijny nie dba do końca o wszystkie szczegóły relacji. Jego historia jest historią religijną: chce on ukazaċ Boga, który działa. Pytanie zasadnicze brzmi: Kto ma rację, Izrael i jego Bóg, czy też Kananejczycy.
»Ziemia Kanaan była darowana Hebrajczykom przez Boga. Musieli oni jednak też włożyċ nieco wysiłku, aby ziemię tę zdobyċ. Warto pamiętaċ, że Kananejczycy splamili tę ziemię złem. Rozwiązłe kulty, ofiary z ludzi — to wszystko sprawiało, że niemożliwe było pokojowe współzamieszkanie Izraelitów i Kananejczyków. Ich odrębnośċ kulturowa i barbarzyństwo powodowały, że doszło do konfrontacji militarnej. Wiara w Jahwe, jedynego Boga, to byċ albo nie byċ Izraela. Izrael, tracąc wiarę w Jahwe, oddając się kultom pogańskim, stałby się niepotrzebny. O tym nie wolno zapomnieċ!
»Pamiętajmy, że mamy do czynienia z historią odległą od nas o ponad 3000 lat. Nieuzwzględnianie faktu, że ówcześni ludzie mieli inną mentalnośċ niż dzisiejsi, niezauważanie, że w tym długim okresie nastąpił jednak rozwój pojęċ etycznych, jest poważnym błędem historycznym. Pamiętajcie, to ważne, by zrozumieċ historię: Mentalnośċ człowieka rozwijała się. Nie wszystko i nie do końca da się zmierzyċ miarą XX czy XXI wieku. Tak jest zwłaszcza, gdy chodzi o czasy od nas odległe.
»Fakt ukazywania okrucieństwa wojny nie musi oznaczaċ pełnej akceptacji, a raczej realizm. Warto jednak rozumieċ, że wojna o Kanaan była dla Izraelitów wojną o przeżycie.


Bitwa pod Gibeonem

Z imieniem Jozuego związana jest jeszcze jedna potyczka militarna, mianowicie bitwa pod Gibeonem. Jej opis kazał wielu czytelnikom Biblii dostrzec w Jozuem człowieka, który miał moc niezwykłą, skoro, jak powiada Księga Jozuego, zatrzymał słońce, aby przedłużyċ dzień pomsty Izraelitów nad ich wrogami. Słowa te posłużyły zresztą Marcinowi Lutrowi do zakwestionowania teorii Kopernika.



Zastanów się
Przeczytajcie uważnie poniższy tekst z księgi Jozuego. Następnie postarajcie się:
»podzieliċ tekst na mniejsze fragmenty, jednorodne, jeśli chodzi o formę literacką,
»określiċ w przybliżeniu gatunek literacki tych fragmentów,
»znaleźċ całkiem naturalne przyczyny zwycięstwa Izraelitów nad ich przeciwnikami.



Bóg mówi

Wówczas Gibeonici wysłali swoich ludzi do Jozuego, który miał obóz w Gilgal, i tak go prosili: Nie odmawiaj swojego wsparcia twoim sługom i pośpiesz ku nam, uwolnij nas, przyjdźnam z pomocą, bo wszyscy królowie amoryccy z okolic górskich sprzymierzyli się przeciwko nam. Wyruszył tedy Jozue z Gilgal, on sam w otoczeniu wszystkich swoich wojowników. A Jahwe powiedział do Jozuego: Nie lękaj się ich. Wszystkich ich już wydałem w twoje ręce; ani jeden z nich nie ostoi się przed tobą. I natychmiast ruszył przeciwko nim Jozue. Maszerowali z Gilgal przez całą noc. A Jahwe napełnił ich [królów amoryckich] bojaźnią na wieśċ o Izraelitach. Zadali im Izraelici dotkliwą klęskę pod Gibeonem, po czym ruszyli za nimi w pościg. Kiedy [pobici] uciekali przed Izraelitami, Jahwe sprawił, że leciały na nich z nieba kamienie i raziły ich śmiertelnie. Tych, co padli od gradu kamieni, było więcej niż tych, którzy zginęli od mieczów synów Izraela. Wtedy Jozue przemówił do Jahwe, w tym właśnie dniu, kiedy Jahwe wydał Amorytów w ręce synów Izraela.

W obecności całego Izraela powiedział tak:
Słońce, zatrzymaj się nad Gibeonem,
a ty, księżycu — nad doliną Ajjalonu.
I zatrzymało się słońce,
i znieruchomiał księżyc,
aż dokonał lud zemsty
nad swoimi wrogami.

Joz 10, 6–13a




Komentarz

Raz jeszcze trzeba zauważyċ, a do tej kwestii będzie-my wracaċ nieustannie, że określenie gatunku literackiego jest czymś koniecznym i podstawowym, aby znaleźċ prawdę wypowiedzi autora biblijnego. W omawianym fragmencie oddzielenie opisu historycznego, bardzo realistycznie podają-cego przyczyny zwycięstwa, od hymnu triumfu, który posłu-guje się metaforą o zatrzymaniu Słońca, powoduje, że rozu-miemy, iż w wyniku bitwy pod Gibeonem prawa natury wca-le nie zostały złamane.



Przymierze Jozuego

Nie sposób nie wspomnieċ, że Jozue był nie tylko przywódcą militarnym i politycznym, ale również przewodnikiem duchowym swego narodu. To on jasno postawił przed narodem, który otrzymał od Boga ziemię, sprawę wierności Przymierzu:



Bóg mówi

Dałem wam ziemię, której przedtem nie uprawialiście, miasta, których nie budowaliście, ale zamieszkaliście w nich, oraz winnice i gaje oliwne, których nie uprawialiście, ale żywicie się ich owocami. Bójcie się tedy Jahwe i służcie Mu w szczerości i prawdzie. Pozbądźcie się bogów, którym służyli wasi ojcowie, gdy żyli po drugiej stronie Rzeki i w Egipcie. Służcie Jahwe. Jeżeli zaś nie chcecie służyċ Jahwe, to zdecydujcie się już dziś, komu chcecie służyċ: czy bogom, którym służyli wasi ojcowie, czy też bogom Amorytów, w których kraju wy teraz mieszkacie? Ja i mój cały dom — my będziemy służyċ Jahwe.

A lud odpowiedział: Niech będzie od nas jak najdalej myśl, żebyśmy mieli opuściċ Jahwe i służyċ obcym bogom. To przecież Jahwe, nasz Bóg, wyprowadził nas i naszych ojców z ziemi egipskiej, z domu niewoli; to na naszych oczach dokonywał On tych wielkich cudów i strzegł nas przez cały czas owej długiej drogi, którą przebyliśmy, i bronił nas przed narodami, przez których ziemie wypadło nam przechodziċ. Jahwe usuwał z naszej drogi wszystkie narody, a także usunął Amorytów, którzy zamieszkiwali ten kraj. My też będziemy służyċ Jahwe, bo On jest naszym Bogiem.


Joz 24, 13–18




Bóg pomaga

Raz jeszcze Bóg przedstawiony jest jako Ten, który zbawia i Ten, który szanuje wolnośċ swojego ludu. Jozue wspomina o wielkich dobrodziejstwach Boga i, w imieniu Boga, pyta, czy Izraelici chcą Bogu służyċ.

Ta prawda o Bogu zbawiającym i szanującym wolnośċ jest ważna dla naszej wiary. Bóg wiele razy nam poma-ga, wspiera w naszych słabościach. I dalej pozwala nam, byśmy grzeszyli, bo szanuje naszą wolnośċ. Możemy Go odrzuciċ, niebaczni na jego dobrodziejstwa. Ale czy warto?




Zapamiętaj
W Księdze Jozuego Bóg przedstawiony jest jako Ten, który wciąż opiekuje się swoim narodem. Jednocześnie Bóg czeka, by człowiek na jego miłośċ udzielił wolnej odpowiedzi własnej, ludzkiej miłości.



Praca domowa
1.Postaraj się odpowiedzieċ na list zamieszczony na początku lekcji.
2.Czy w Twoim życiu, albo też w życiu Twoich bliskich, dokonały się wydarzenia, które można określiċ jako znak opieki Boga? Jeśli tak, opisz je krótko.



Następna:  Lekcja Nr 14  —   BOHATERSTWO W OBRONIE LUDU      | >>>>> |

Poprzednia:  Lekcja Nr 12  —   BÓG WYZWALA      | <<<<< |


| powrót do startu |   | powrót do: SPIS TREŚCI |