Ks. Piotr Tomasik — „SŁOWO BLISKO CIEBIE”

Podręcznik do nauki religii dla I klasy gimnazjum


Rozdział
drugi:
POSŁAŁ SŁOWO, ABY ICH ULECZYĆ
Ps 107, 20

5. Czym jest Biblia?



Poezja
Bądźpozdrowiona
I pochwalona,
I błogosławiona Biblio,
Stworzona przed Stworzeniem,
Gdy nic jeszcze nie było stworzone,
Przed czasem,
Gdy czasu nie było,
Przed przestrzenią,
Gdy przestrzeni nie było,
A Duch Boży unosił się
Nad szaleństwem i zamętem pustki.

Powstałaś z gorącego oddechu Pana,
Z Jego rozpalonego tchnienia,
Z Jego Głosu,
Będącego istotą,
Zalążkiem i kiełkiem Wszechbytu.
Biblio,
Ziemio wiecznych wulkanów,
Gorących źródeł
I kipiących gejzerów
Bijących z głębi Wiekuistego,
Księgo,
Potężny lądzie
Wyrzucony na powierzchnię niewidzialnych wód
Wybuchem wrzącej lawy,
Zastygłej w niebotyczne góry,
Księgo,
Do której codziennie wracam
Coraz uboższy o świat
I coraz bogatszy
O ciebie,
O ciebie,
O ciebie
Kosmiczny monologu Boga.

Roman Brandstaetter, Hymn do Biblii (fragment)




Nota
Roman Brandstaetter [czytaj: Brandszteter] (1906–1987) był wybitnym polskim poetą i pisarzem religijnym. Z pochodzenia Żyd wspaniale łączył swój gorliwy katolicyzm z właściwym dla synów Izraela szacunkiem dla Biblii Starego Testamentu. Do najważniejszych jego utworów należy zbiór wierszy Pieśń o moim Chrystusie, wielotomowa powieśċ Jezus z Nazarethu oraz autobiograficzny cykl wspomnień i wyznań pt. Krąg biblijny. Przetłumaczył na język polski wiele ksiąg Starego Testamentu i cały Nowy Testament.

Wiele jest religii, które rodziły się ze szlachetnych pragnień ludzkiego ducha. Łączy je zapał zmierzający do stworzenia więzi między człowiekiem a bóstwem. Wiele religii ma swoje własne święte księgi. Księgi te są pomocą dla ludzi, mają im dopomóc żyċ.

Biblia — księga o zbawieniu

   Biblia jest jednakże księgą szczególną, ponieważ nie tylko uczy, jak żyċ, ale także ukazuje, jak Bóg działał w świecie, w konkretnych momentach historii narodu wybranego. Związek Biblii z objawieniem historycznym jest bardzo ścisły.

Inną, zasadniczą cechą odróżniającą wiele ksiąg religijnych od Biblii jest oryginalny, jak na owe czasy, monoteizm. Biblia przekazuje nam czystą wiarę w jednego Boga. To, co dotychczas ludzkośċ uważała za bóstwa lub źródło siły magicznej, okazuje się tylko częścią materii stworzonej przez Boga. Bóg jest jeden, odrębny od świata, choċ obecny w nim poprzez dzieło, jakie stworzył i jakie podtrzymuje w istnieniu.

Nie można pominąċ również pojęcia natchnienia. Jest ono wpływem Boga na autora biblijnego (zwykle tych autorów jest wielu), mający na celu przekazanie nieskażonego orędzia i uniknięcie błędu odnośnie do zbawienia. I to jest bardzo istotne: Biblia przekazuje prawdę o zbawieniu. Czasem autorzy biblijni — ludzie wolni, którzy nie pisali w żadnym amoku, którzy normalnie i po swojemu rozumowali — przekazują nam współczesny im stan wiedzy. To nie należy do orędzia biblijnego. Kiedy chcemy dotrzeċ do prawdy biblijnej musimy postawiċ pytanie podstawowe: Co Bóg chce nam powiedzieċ o zbawieniu przez autora biblijnego?



Przeczytaj

Mój dziadek na kilka dni przed śmiercią pozostawił mi w spadku testament: — Będziesz Biblię nieustannie czytał — powiedział do mnie. Będziesz ją kochał więcej niż rodziców. Więcej niż mnie. Nigdy się z nią nie rozstaniesz. A gdy się zestarzejesz, dojdziesz do przekonania, że wszystkie książki, jakie przeczytałeś w życiu, są tylko nieudolnym komentarzem do tej jedynej Księgi.


Roman Brandstaetter, Krąg biblijny


Powstawanie ksiąg biblijnych

  Powstanie Biblii to etap długiego procesu historycznego. Każda księga, wręcz każdy fragment przechodził zasadnicze trzy etapy:

1.Tradycja ustna — Na tym etapie przekazywano ustnie, niekiedy przez długi okres, informacje o zdarzeniach lub też prawdę mądrościową.
2.Formowanie się źródeł — Źródła te miały najczęściej charakter zapisków historycznych, zbiorów mów wybitnych postaci, aktów prawnych.
3.Ostateczna redakcja tekstu, z uwzględnieniem zamierzeń redaktora i potrzeb adresatów — Tzw. redaktor nadawał księdze ostateczny kształt układając w odpowiedniej kolejności fragmenty źródeł. W wypadku Ewangelii najlepiej widaċ, jak potrzeby adresatów, często różnych, wychowanych w całkiem innych kręgach kulturowych, wpływają na sposób opowiadania przez poszczególnych Ewangelistów Dobrej Nowiny o Chrystusie. Tym zagadnieniem zajmiemy się w dalszej części naszych spotkań w klasie I.

Języki biblijne

   Biblia była pisana w różnych językach. Językami tymi są:

»język hebrajski, w którym spisana została większośċ ksiąg Starego Testamentu,
»język aramejski, w którym zachowane są fragmenty kilku ksiąg Starego Testamentu,
»język grecki, w którym spisane są niektóre księgi Starego Testamentu i cały Nowy Testament. Można zastanawiaċ się, skąd taka różnorodnośċ. Przyczyną jest fakt, że księgi biblijne powstawały w różnych okresach historycznych.



Przypomnij sobie

Najstarszą literaturę stworzyli Sumerowie, którzy zamieszkiwali w IV tysiącleciu przed Chrystusem południową częśċ Mezopotamii. Utrwalali słowa na miękkiej glinie, którą później suszono na słońcu lub wypalano w piecu. Dośċ prymitywne znaki obrazkowe przekształcono w krzyżujące się kreski pionowe i poziome, oznaczające znaki fonetyczne. Pismo to nazywa się klinowym. W alfabecie klinowym powstawały wspaniałe dzieła literatury. Pismo klinowe Sumerów przejęli późniejsi zdobywcy Mezopotamii, Akkadowie, Babilończycy i Asyryjczycy. Przejęli też eposy bohaterskie Sumerów.

Pismo klinowe miało wielkie znaczenie dla rozwoju pisma. Początkowo znaki klinowe oznaczały sylaby. Dopiero w Syrii, w mieście Ugarit (dzisiejsze syryjskie Ras–Szamra), zastosowano 30 znaków klinowych do zapisania spółgłosek.

W rozwoju pisma wyróżniċ trzeba wreszcie alfabet fenicki liczący 22 spółgłoski, który dał początek wszystkim późniejszym alfabetom Europy i Bliskiego Wschodu. Grecy ok. roku 1000 udoskonalili ten alfabet przez dodanie samogłosek. Z alfabetu greckiego powstał również alfabet łaciński, z którego korzystają wszystkie języki zachodnioeuropejskie, w tym język polski.


Żydzi początkowo używali języka hebrajskiego, opartego na spółgłoskowym alfabecie fenickim. Od VI wieku przed Chrystusem, a więc po powrocie z niewoli babilońskiej, zaczęto używaċ innego typu znaków, spółgłoskowego aramejskiego pisma kwadratowego. Jednakże z biegiem czasu język hebrajski stawał się językiem martwym. Wypierał go język aramejski, urzędowy język Imperium Perskiego, które obaliło władzę Babilończyków. W czasach Chrystusa to właśnie tym językiem posługiwano się powszechnie w Palestynie. Z kolei język grecki, po zhellenizowaniu (przyjęciu kultury greckiej w wyniku podbojów Aleksandra Macedońskiego) znacznej części basenu Morza Śródziemnego, stał się nieco później międzynarodowym językiem ludów Cesarstwa Rzymskiego. Kiedy w I wieku po Chrystusie powstawał Nowy Testament, spisano go w języku powszechnie zrozumiałym, czyli po grecku.


Autentycznośċ tekstu biblijnego

Teksty, którymi się posługujemy, są wynikiem tłumaczenia tekstu, który został uznany za najbardziej autentyczny. Ze starożytności bowiem pochodzi bardzo wiele rękopisów, który zawierają nie zawsze dokładnie ten sam tekst. Przy przepisywaniu ręcznym kopiści niekiedy mylili się, a czasem świadomie, z różnych powodów, zmieniali tekst.

Jednakże możemy postawiċ pytanie: Czy rzeczywiście tekst krytyczny Biblii, ten który stanowi podstawę tłumaczeń, jest tekstem autentycznym? Oparty jest on bowiem na zbiorach zwanych kodeksami (spięte na podobieństwo naszych książek zbiory kart, najczęściej pergaminowych). Chodzi tu zwłaszcza o pochodzące z IV wieku kodeksy: Kodeks watykański i Kodeks synajski oraz spisany w wieku V Kodeks aleksandryjski. Starsze od wymienionych kodeksów pergaminowych są papirusy zawierające fragmenty Nowego Testamentu. Teksty na pergaminach nie różnią się zasadniczo od tekstów zawartych w kodeksach. Nie ma zatem poważnych argumentów, które mogłyby podważaċ autentycznośċ tekstu biblijnego, jaki dotrwał do naszych czasów. Biorąc do ręki Biblię możemy byċ przekonani, że jest to tekst autentyczny.



Nota
W 1947, na północno–zachodnim wybrzeżu Morza Martwego, w pobliżu miejsca zwanego Qumran [czytaj: Kumran], znaleziono w grotach rękopisy. W czasie prac archeologicznych odkryto budowle, łaźnie, cysterny, warsztaty garncarskie i skryptorium wspólnoty qumrańskiej, wzniesione w połowie albo pod koniec II w. przed Chrystusem, a w roku 68 po Chrystusie całkowicie zniszczone. Mieszkańcy ukryli rękopisy w grotach w czasie powstania przeciw Rzymianom (66–70 po Chrystusie), aby uchroniċ je przed zniszczeniem. Odkryte rękopisy zawierają całe księgi biblijne, jak np. Księgę Izajasza, i fragmenty wszystkich ksiąg Biblii hebrajskiej (z wyjątkiem Księgi Estery), a także rękopisy właściwe esseńczykom. Po zerwaniu z kapłanami Jerozolimy, esseńczycy utworzyli jedno z ugrupowań żydowskich, odrębne od faryzeuszów i saduceuszów. Esseńczyków charakteryzowała troska o czystośċ obrzędową, życie wspólnotowe w odosobnieniu od innych, przywiązanie do tradycji, gorliwośċ w dążeniu do zapewnienia zwycięstwa Boga nad bezbożnymi. Odkrycie rękopisów z Qumran ma wielkie znaczenie dla wiedzy o literaturze i o środowiskach judaistycznych z czasów Jezusa. Wśród rękopisów znajdują się księgi biblijne, starsze o tysiąc lat od najdawniejszych znanych kompletnych rękopisów ksiąg Starego Testamentu.

Przekłady Biblii

Z problemem języków związane są przekłady Biblii na różne języki. Do najważniejszych starożytnych przekładów należą:

»Septuaginta (w skrócie LXX), czyli przekład siedemdziesięciu, a dokładnie siedemdziesięciu dwóch mędrców, którzy mieli, według legendy, w egipskiej, zhellenizowanej Aleksandrii przetłumaczyċ na język grecki całą Biblię hebrajską. Ilu tych mędrców było, nie wiadomo. Z całą pewnością wiadomo, że przekładu dokonano w latach 250-150 przed Chrystusem dla aleksandryjskiej diaspory, która nie rozumiała już języka hebrajskiego. Septuaginta jest nie tylko tłumaczeniem. Kiedy autorzy Nowego Testamentu cytowali Stary Testament (a takich cytatów jest naprawdę wiele), to korzystali zwykle z tekstu Septuaginty. Można zatem powiedzieċ, że Septuaginta jest naszą Biblią, przyswojoną w Nowym Testamencie przez chrześcijan.
»Wulgata (od łacińskiego słowa oznaczającego rozpowszechniona) to łacińskie tłumaczenie Biblii dokonane przez św. Hieronima, ukończone w roku 405. Św. Hieronim, mieszkając w Betlejem, przetłumaczył cały Stary Testament oraz poprawił istniejące wersje tłumaczeń Nowego Testamentu. Wulgata stanowiła przez długie wieki oficjalny przekład kościelny Biblii na język łaciński.

Biblia była tłumaczona na język polski. Z najstarszych przekładów znane są tylko nieliczne fragmenty Ewangelii zawarte w kazaniach łacińsko–polskich. Z ksiąg Starego Testamentu zachowały się psałterze. Najstarszy z nich to trójjęzyczny (pisany po polsku, niemiecku i łacinie) Psałterz floriański pochodzący z I poł. XV w. Najstarszy natomiast przekład całej Biblii na język polski pochodzi z XV w. i nazwę Biblii Królowej Zofii.

Wiek XVI można nazwaċ złotym wiekiem Biblii polskiej, jako że wówczas ukazało się wiele tłumaczeń Pisma świętego. Największą sławę uzyskał Psałterz Dawidów Jana Kochanowskiego oraz pięċ pełnych przekładów Biblii: ewangelicka Biblia gdańska (1632), katolicka Biblia Leopolity (1561), kalwińska Biblia brzeska (1563), ariańska Biblia Budnego (ok. 1570) oraz przyjęta na 400 lat w polskim Kościele katolickim Biblia w tłumaczeniu z Wulgaty dokonanym przez księdza Jakuba Wujka (1599).

Obecnie korzysta się z wielu polskich przekładów Biblii. W użyciu liturgicznym Kościoła katolickiego w Polsce jest Biblia Tysiąclecia, której tłumaczenia dokonano w roku 1965 z inicjatywy znanego biblisty polskiego, benedyktyna z Tyńca, ojca Augustyna Jankowskiego. Bardzo przydatne dla celów samodzielnego poznawania Pisma świętego jest tłumaczenie z początku lat 70–tych zwane Biblią poznańską. Zawiera ono obszerne przypisy, zrozumiałe również dla osób, które chcą zrozumieċ Biblię, a nie mają przygotowania naukowego. Warto wreszcie wspomnieċ o pełnym przekładzie Biblii dokonanym przez biskupa warszawsko–praskiego Kazimierza Romaniuka. Tłumaczenie to nazywa się Biblią warszawsko–praską. Z tego właśnie tłumaczenia przeważnie korzystamy w tym podręczniku i w następnych, do kolejnych klas gimnazjum.


Rodzaje literackie w Biblii

Biblia jest nie tylko prawdziwym słowem Bożym, ale również prawdziwym słowem ludzkim. Jest zatem zbiorem tekstów literackich, które zajmują poczesne miejsce w literaturze światowej. Teksty te powstawały od XIII wieku przed Chrystusem do I wieku po Chrystusie. Pisane są w różnych gatunkach literackich.

W literaturze biblijnej można wyróżniċ siedem większych modeli rodzajowych: historiografia, prawo, teksty prorockie, liryka, literatura mądrościowa, apokaliptyka, list. Poza tym można wyróżniċ wiele pomniejszych form literackich, takich jak: rodowody, kroniki, sagi, opowiadania, spisy, epopeje, relacje, napomnienia, przypowieści, alegorie, modlitwy, hymny, psalmy, pieśni, lamentacje. Przy omawianiu poszczególnych fragmentów Biblii przyjrzymy się, w miarę potrzeby, tym gatunkom. Teraz warto zauważyċ, że każdy z tych gatunków chce przekazaċ w nieco inny sposób tę samą prawdę: Bóg nas kocha i pragnie nas zbawiċ.


Kanon ksiąg biblijnych

Powiedzieliśmy, że księgi natchnione stanowią pewien zbiór. Nazywa się on kanonem. Kanon żydowski obejmuje 39 hebrajskich ksiąg Starego Testamentu. Dzieli się on na trzy części: Prawo (Tora), Prorocy (Nebiim) i Pisma (Ketubim). Poza tym kanonem znalazły się tzw. księgi deuterokanoniczne Starego Testamentu (czyli włączone do kanonu później, gdyż przedrostek deutero– znaczy wtórny) oraz, co oczywiste, cały Nowy Testament.

Natomiast kanon protestancki przejął z kanonu żydowskiego księgi Starego Testamentu w liczbie 39 oraz cały Nowy Testament, czyli 27 ksiąg.

Katolicki kanon Pisma św. został ostatecznie ustalony na Soborze Trydenckim w XVI w. W skład tego kanonu wchodzi 46 ksiąg Starego i 27 ksiąg Nowego Testamentu. Różnica między kanonem protestanckim a katolickim polega na tym, że w kanonie katolickim znalazły się księgi deutero–kanoniczne Starego Testamentu, czyli księgi Tobiasza, Judyty, Barucha, Mądrości, Syracydesa, obie Księgi Machabejskie, a także greckie dodatki do ksiąg Daniela i Estery. Kanon katolicki dzieli księgi biblijne na trzy kategorie: historyczne, dydaktyczne (pouczające, mądrościowe) i prorockie.



Zapamiętaj
Biblia jest dziełem Boga i natchnionego człowieka, czyli autora biblijnego. Przekazuje prawdę o zbawieniu za pomocą różnorakich form literackich. Została spisana w trzech językach (hebrajskim, aramejskim i greckim). Składa się z 46 ksiąg Starego Testamentu i 27 Nowego Testamentu.



Praca domowa
1.Naucz się skrótów ksiąg Pisma świętego zamieszczonych na końcu podręcznika.
2.Postaraj się w tabelce umieściċ księgi historyczne, mądrościowe i prorockie Starego i Nowego Testamentu. Swoją pracę skonsultuj z wynikami, jakie osiągnęli Twoi koledzy.



Następna:
  Lekcja Nr 6  —   ŚWIAT STWORZONY PRZEZ BOGA JEST DOBRY      | >>>>> |

Poprzednia:  Lekcja Nr 4  —   ŚWIAT BIBLII      | <<<<< |


| powrót do startu |   | powrót do: SPIS TREŚCI |