Ks. Piotr Tomasik — „SŁOWO BLISKO CIEBIE”

Podręcznik do nauki religii dla I klasy gimnazjum


Rozdział
drugi:
POSŁAŁ SŁOWO, ABY ICH ULECZYĆ
Ps 107, 20

4. Świat Biblii

Czy łatwo jest czytaċ Biblię, zwłaszcza Stary Testament? Chyba nie. Świadczy o tym list Waszego rówieśnika:



Listy,
opinie

Kilka razy chciałem przeczytaċ Biblię od początku do końca. Właściwie kilka razy próbowałem to zrobiċ, ale nigdy mi się to nie udało. Potem otwierałem ją „na chybił trafił” i wciąż otwierały mi się historie niezrozumiałe, zupełnie nieistotne dla dzisiejszego człowieka. Nie rozumiem, dlaczego dla wielu ludzi Biblia jest taka ważna. Co w niej widzą? Zwykła stara księga, która się całkiem zdezaktualizowała.




Zastanów się

Biblia powstała wiele wieków temu (ile, w jaki sposób, o tym się dowiecie jeszcze w tym roku). Żeby zrozumieċ tak starą księgę, trzeba koniecznie wejśċ w tok myślenia ludzi, którzy ją napisali. Inaczej nie będzie wiadomo, o co chodzi.


»Czy Wasz kolega ma zatem rację, gdy mówi, że Biblia się zdezaktualizowała, nie wiedząc jednocześnie, o co w niej tak naprawdę chodzi?
»W tym roku zaczynacie poznawaċ literaturę staropolską. Wiele wysiłku włożycie, by wszystko zrozumieċ w dziełach pisanych po polsku zaledwie 400–500 lat temu. A co powiedzieċ o Starym Testamencie, który powstał kilkadziesiąt wieków temu, w innym od naszego kręgu kulturowym.

Biblię można zrozumieċ, gdy pozna się świat, w której powstała. I gdy pozna się, co różni nasz, współczesny świat, od tamtego, sprzed kilkudziesięciu wieków, gdy Bóg objawił się Abrahamowi, Izaakowi, Jakubowi i ich potomkom.


Różnice historyczne

  Stary Testament to zbiór ksiąg, które powstały nie tylko wiele wieków temu. Trzeba uzmysłowiċ sobie fakt, że w okresie tym następowały znaczące i gwałtowne przeobrażenia w dziedzinie kultury i cywilizacji.


Lata przed Chrystusem Epoka historycznaOkres historycznyPostacie i wydarzenia biblijne
3100–2100brązwczesny brąz 
2100–1600 średni brązPowołanie Abrahama
(1800–1750)
1600–1200 późny brązWyjście z Egiptu
(1250–1230)
1200–600żelazo Dawid
(1010–970)



Zastanów się
»Co wiemy o kulturze ludzi żyjących w okresie brązu i żelaza?
»Czym tamta kultura różniła się od naszej?
»Jak wpływało to na mentalnośċ ówczesnych ludzi?

Różnice geograficzne

  Pisma Starego Testamentu zostały spisane na starożytnym Bliskim Wschodzie przez ludzi żyjących w bardzo ciepłym klimacie, koczujących na pograniczu ziem żyznych i pustyni. Fakt ten miał zasadnicze znaczenie dla kształtu literatury biblijnej. Opowiadania biblijne rozgrywają często na nieurodzajnej, bezludnej pustyni, w trakcie wędrówek i poszukiwania miejsc nadających się do osiedlenia. O wodopoje i miejsca wypasu toczono zacięte walki. To była sprawa życia i śmierci tamtych ludzi. Dlatego woda, ilekroċ o niej się wspomina, jest przede wszystkim symbolem życia.



Kraje biblijne układają się w kształt półksiężyca, dlatego nazywa się je Żyznym Półksiężycem. Na jednym krańcu znajduje się Mezopotamia, co na polski przekłada się jako Międzyrzecze albo Kraj Dwóch Rzek. Istotnie kraina ta znajdowała się pomiędzy dwiema wielkim rzekami: Eufratem i Tygrysem. To na terenie Mezopotamii powstało pierwsze wielkie centrum kultury starożytnej, państwo Sumerów. Z Ur pochodził Abraham, powołany przez Boga na ojca narodu wybranego. Na tamtym terenie rozwinęły się także imperia babilońskie i asyryjskie, tak mocno zapisane w dziejach Izraela. Od IX wieku przed Chrystusem większośċ najazdów, jakie rujnowały osiadłych w Ziemi Świętej Izraelitów, pochodziło z tego bogatego rejonu. Warto pamiętaċ, że bogactwo tych ziem wzięło się z korzystnych warunków hydrologicznych i umiejętności ich wykorzystania przez ludzi. Tygrys i Eufrat, dwie potężne rzeki, w okolicach dzisiejszego Bagdadu zbliżają się do siebie na odległośċ 30 km i stąd płyną niemal równolegle. W maju i czerwcu obie rzeki wylewają powodując nawodnienie pól pomiędzy nimi. Sumerowie już ok. 3000 lat przed Chrystusem potrafili to wykorzystaċ, budując kanały łączące Tygrys z Eufratem i umożliwiając w ten sposób dotarcie życiodajnej wody do każdego pola.

Na drugim krańcu Żyznego Półksiężyca znajduje się Egipt. To również, znane Wam zapewne z lekcji historii, centrum cywilizacyjne świata starożytnego. Egipt wiąże się w historii synów Izraela z okresem uratowania przed śmiercią głodową i późniejszą niewolą, z której Bóg przez Mojżesza wyprowadził swój lud. Mimo tych wspomnień niewoli Egipt był dla Żydów miejscem uważanym raczej za miejsce przyjazne, do którego warto się schroniċ w czasach klęsk. To właśnie dlatego w mieście egipskim, Aleksandrii, powstaje pierwsze żydowskie centrum kultury poza Palestyną (określa się to diasporą, czyli w rozproszeniu). Tam, w Aleksandrii, w III-II wieku przed Chrystusem, dokonano pierwszego tłumaczenia Biblii hebrajskiej na język międzynarodowy, którym była wówczas greka.

Cywilizacja egipska związana jest z Nilem, rzeką długości 6650 km. Górny Egipt to dolina szerokości 10 km; na odcinku 660 km Nil płynie taką doliną. Później rozlewa się w deltę długości 170 km i szerokości do 240 km. Delta Nilu nazywana jest Dolnym Egiptem. Ze wschodu i zachodu dolinę Nilu otacza pustynia.

W samym centrum Żyznego Półksiężyca znajduje się Ziemia Kanaan, zwana również Palestyną czy Ziemią Świętą. Jest to wąski pas ziemi uprawnej między Morzem Śródziemnym a pustynią szerokości ok. 100 km. Przez Żydów uważana jest za Ziemię Obiecaną przez Boga, prawdziwą ojczyznę Izraela. W położonej centralnie w Żyznym Półksiężycu Palestynie znajdowało się skrzyżowanie wielu starożytnych szlaków komunikacyjnych. Stąd liczne prądy kulturowe mogły oddziaływaċ na ludzi żyjących w tym miejscu. Jednocześnie Palestyna jest otoczona przez góry, co pozwalało na pewne odseparowanie, zachowanie odrębności religijnej. A kwestia to niebłaha, ponieważ musimy zdaċ sobie sprawę, że tylko synowie Izraela byli ludem wierzącym w jednego Boga, podczas gdy pozostali, poganie, wyznawali wielobóstwo. Potrzebne było zatem zachowanie tej odrębności, jako że izraelski monoteizm nie od razu był ukształtowany i silny.

Palestyna to kraj kontrastów geograficznych. Góry pokryte wiecznym śniegiem łączą się z największą w świecie depresją, łagodny klimat równiny nadmorskiej jest oddzielony górami Samarii i Judei od tropikalnego klimatu doliny Jordanu, ziemia, która trzy razy w ciągu roku wydaje plon, graniczy ze spaloną słońcem pustynią, potężne cedry libańskie rosną obok karłowatych krzewów.

Różnice mentalności

  W tym innym historycznie i geograficznie świecie powstawała inna od naszej literatura. Ludzie ci myśleli konkretami, bardziej obrazowo niż współcześni. Ponadto głębiej analizowali informacje, jakie do nich dochodziły. Nie byli tak zaganiani jak my. Ich życie związane było z przyrodą i dlatego zbyt mocno nie ufali własnym umiejętnościom, nie popadali w pychę cechującą człowieka przełomu II i III tysiąclecia.

Biblia adresowana była do innych ludzi, miała przekazaċ konkretnym ludziom prawdę o Bogu. Dlatego nie znajdziemy w niej naszych współczesnych dyskusji, jakie toczą się środkach przekazu. Niemniej jednak, co jest ważne i bardzo zastanawiające, w tych innych czasach i innym kręgu kulturowym Biblia szuka odpowiedzi na te same pytania, które my wciąż sobie zadajemy. Chce powiedzieċ, co jest szczęściem i sensem życia człowieka. Chce nade wszystko opowiedzieċ o miłości Boga do człowieka. Innym językiem, wśród innych rekwizytów historycznych, mówi nam wciąż to samo, co mówiła synom Izraela żyjącym w świetnym państwie Dawida i Salomona czy płaczących nad rzekami Babilonu wygnańcom: Nie lękajcie się, Bóg was kocha, on przyjdzie, aby was uczyniċ szczęśliwymi.



Zapamiętaj
Jeśli chcemy pojąċ Biblię, odczytaċ prawdę, którą nam mówi, trzeba zrozumieċ sposób myślenia ludzi, którzy ją tworzyli i sposób myślenia tych, dla których była pisana.



Praca domowa
Przekalkuj do zeszytu schematyczną mapkę Ziemi Świętej (na przykład z Biblii Tysiąclecia). Zaznacz na tej mapce Judeę, Morze Martwe, Jordan, Moab, równinę nadmorską.



Następna:  Lekcja Nr 5  —   CZYM JEST BIBLIA?      | >>>>> |

Poprzednia:  Lekcja Nr 3  —   ŚWIAT MÓWI O BOGU      | <<<<< |


| powrót do startu |   | powrót do: SPIS TREŚCI |