Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

Waldensi

— Członkowie ruchu odnowy, który początkami sięga dwunastego stulecia, a ostatecznie się wyłonił jako Kościół z kalwińskim wyznaniem wiary. W roku 1174 bogaty kupiec z Lyonu, [Piotr] Valdes (zm. przed 1219), usłyszawszy zaproszenie Chrystusa skierowane do bogatego młodzieńca (Mt 19, 21), rozdał własny majątek ubogim i zaczął głosiċ Ewangelię w południowej Francji. On sam i jego zwolennicy wywoływali nieustanne napięcia, ponieważ często atakowali zaangażowanie Kościoła w sprawy ziemskie. Kiedy na Soborze Laterańskim III (1179) nie udało się ich skierowaċ na właściwą drogę, synod w Weronie (1184) obłożył ich klątwą. Fakt, że odrzucali oni posługiwanie się jakąkolwiek przemocą, odmawiali składania przysięgi (DH 913) i głosili kazania bez oficjalnego zatwierdzenia ze strony Kościoła (zob. DH 809) sprawił, że zażegnanie rozłamu stało się niemożliwe. W roku 1207 Innocenty III zorganizował krucjatę przeciw albigensom, która dotknęła także placówki waldensów w południowej Francji. Wielu waldensów wyemigrowało wtedy do Hiszpanii, Niemiec, Czech, Polski, Sabaudii i Piemontu. Od waldensów, którzy w roku 1207 powrócili na łono Kościoła katolickiego, domagano się wyznania wiary w prawdy przez nich podważane (zob. DH 790–797; ND 403, 640, 1301, 1411, 1504, 1703, 1802). Waldensi włoscy zetknęli się z reformacją protestancką na synodzie w Chanforans (1532) i przyjęli kalwińskie wyznanie wiary. Po masakrze waldensów w roku 1655, którą opłakuje John Milton w sonecie Na ostatnią rzeźw Piemoncie, nieliczne ich wspólnoty górskie otrzymały zgodę na swobodne praktykowanie własnej religii. Po roku 1848 uzyskali oni rzeczywistą wolnośċ polityczną i religijną. W roku 1922 waldensi otwarli szkołę teologiczną w Rzymie bardzo blisko Watykanu. Jest ich we Włoszech około 30.000 i stanowią tam najliczniejszą grupę protestancką.

Walentynianie

— Zwolennicy Walentyna, który założył jedną z najważniejszych sekt gnostyckich w drugim stuleciu. Prawdopodobnie urodził się w Egipcie i przewodził gnostykom w Aleksandrii, zanim ok. roku 135 udał się do Rzymu. Przebywał tu około dwudziestu lat i na pewnym etapie najwyraźniej liczył, że zostanie biskupem Rzymu. Głosił skomplikowany system eonów, które pierwotnie tworzyły pleromę (gr. „pełnia”). Później wskutek syzigies (syr. „połączenie, małżeństwo”) Sofia, bóstwo żeńskie, oraz jeden z niższych eonów zrodzili Demiurga albo stwórcę wszechświata, którego utożsamiano ze (złym) Bogiem Starego Testamentu. Temu systemowi gwałtownie się sprzeciwił św. Ireneusz z Lyonu (ok. 130 – ok. 200) (zob. też DH 1341).

WASZTI

— żona króla perskiego Kserksesa. Kserkses wydał pewnego razu ucztę na zamku w Suzie, na którą zostali zaproszeni wszyscy książęta, wielmoże i władcy państw. Po siedmiu dniach kazał przywołaċ królowę Waszti, która także wydała ucztę dla kobiet. Chciał, by wszyscy podziwiali jej pięknośċ, ale ona nie przyszła. Król wpadł w gniew i dekretem królewskim pozbawił Waszti godności królowej. Jej miejsce zajęła Estera (Est 1,1–2,17).

Ważnośċ

— Wyraz, który wszedł do zwyczajnego słownictwa kościelnego od czasów Soboru Trydenckiego (DH 1809) i papieża Benedykta XIV (1675–1858); odnosi się on do warunków, jakie trzeba spełniċ, żeby pewne czynności były ważne – również wprawie kanonicznym (zob. CIC 124; CCEO 931). Na przykład sakramenty, oprócz tego, że są one przede wszystkim znakami Chrystusowej miłości wynikającej z przymierza, składają się z istotnych elementów i wskutek tego mogą byċ ważne albo nieważne. Warunkiem do ważnego przyjęcia innych sakramentów jest uprzednie przyjęcie sakramentu chrztu (CIC 842). Nieważnośċ oznacza, że nic nie było, a o czynności nieważnej można powiedzieċ, że jest pusta i żadna. Ważne przyjęcie sakramentu oznacza, że on się liczy; owocne przyjęcie sakramentu oznacza, że łaska została udzielona albo zwiększona. Chrześcijanin, który zawiera małżeństwo po spełnieniu warunków wymaganych przez Kościół, ale w stanie grzechu śmiertelnego, zawiera je ważnie, nie otrzymuje jednak (jeszcze) łaski sakramentu.

Wiara i uczynki

— Zagadnienie to podniesione już zostało w Nowym Testamencie (np. Jk 2, 14–26), bardzo burzliwie rozprawiano o nim w czasach reformacji. Św. Paweł podkreśla, że usprawiedliwienie wynika z łaski przez wiarę, a nie z uczynków Prawa (Rz 3, 20–26; Ga 2, 16; 3, 2. 5. 10). Mimo to Bóg sprawia (Flp 2, 12–13), że wierzący wydają owoce wiary (Ga 5,22–23), której wynikiem jest miłośċ (Ga 5, 6).

Wiara i ustrój

— Organizacja ekumeniczna, której celem jest studium problemów teologicznych leżących u podstaw podziałów między chrześcijanami; urządziła ona światowe konferencje w Lozannie (1927), Edynburgu (1937), Lund (1952), Montrealu (1963) i Santiago de Compostela (1993). Obecnie jest podporządkowana Światowej Radzie Kościołów.

Wiara

— W pojęciu wiary teologia odróżnia aspekt obiektywny, czyli prawdę objawioną podaną do wierzenia (fides quae), i aspekt subiektywny, czyli osobiste zawierzenie Bogu (fides quo). Wiara jest możliwa przy pomocy Ducha Świętego (Dz 16, 14; 2 Kor 3, 16–18), a polega na daniu zupełnie wolnej, rozumnej i całkowitej odpowiedzi (DV 4), przez którą wyznajemy prawdę o Bożym objawieniu dokonanym ostatecznie w Jezusie Chrystusie (J 20, 31; Rz 10, 9), posłusznie oddajemy samych siebie (Rz 1,5; 16, 26) i powierzamy naszą przyszłośċ Bogu (Rz 6, 8; Hbr 11, 1).

Wiatyk

— (łac. „posiłek na drogę”). Komunia św. udzielana tym, którzy się znajdują w niebezpieczeństwie śmierci, mająca na celu przygotowanie ich do przyszłego życia. Prawo kościelne usuwa wszelkie ograniczenia, żeby chrześcijanie umierający mogli wyznaċ grzechy i przyjąċ Komunię św. (zob. CIC 566, 844, 865, 867, 883, 913, 921, 961).

 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź