Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

TERAFIM

— małe gliniane albo drewniane posążki, które uważano za wizerunki bóstw domowych i którym przypisywano nadzwyczajną moc. Służyły także do wróżb. Prawdopodobnie posiadacz takich posążków miał prawo do dziedzictwa (Rdz 31,19–35; Sdz 18,14; Ez 21,26; Za 10,2).

TERCJUSZ

— sekretarz Pawła, któremu Apostoł dyktował List do Rzymian. Na końcu listu Tercjusz osobiście przesyła pozdrowienia dla wspólnoty chrześcijan w Rzymie (Rz 16,22).

TERTULLOS

— mówca i adwokat, który przed prokuratorem Feliksem wygłosił w Cezarei mowę oskarżycielską przeciw Pawłowi (Dz 24,1–8).

TESALONIKA

— w czasach Pawła znaczące miasto portowe i handlowe, stolica prowincji rzymskiej Macedonii, krainy nad Morzem Egejskim. W Tesalonice powstała bardzo wcześnie wielka i prężna wspólnota chrześcijańska, do której należało wielu wpływowych i zamożnych mieszkańców (1 Tes 1,1).

TETRARCHA

— początkowo tytuł nadawany przez Rzymian władcy sprawującemu rządy nad czwartą częścią jakiegoś obszaru. Rzymianie nadawali ten tytuł władcom w prowincji Azji i Syrii, których obszar był za mały, by mógł byċ uznany za królestwo. Synom Heroda Wielkiego, Herodowi Antypasowi i Filipowi, przypadł tytuł tetrarchy po objęciu władzy nad jedną czwartą królestwa ich ojca (Mt 14,1; Łk 3,1).

Tetrarchia

— (gr. „rządy czterech”). Zob. pentarchia.

Theologia crucis

— (łac. „teologia krzyża”). Wyrażenie ukute przez Marcina Lutra (1483–1546) w celu wypracowania właściwego sposobu nauczania teologii. Boga miłosiernego i zbawiającego poznajemy jako ukrytego w Chrystusie ukrzyżowanym i w przeżyciach cierpienia i pokus, które wykazują nicośċ ludzi wobec Boga. Bóg został objawiony w sposób, jakiego nie oczekiwaliśmy – w niemocy i głupstwie krzyża (zob. 1 Kor 1, 17–31). Siergiej Bułgakow (1871–1944) rozumiał objawienie „kenotycznie”, czyli jako ujawnienie się chwały Bożej w Bożym uniżeniu samego siebie.

Theologia gloriae

— (łac. „teologia chwały”). Wyrażenie, któremu Marcin Luter (1483–1546) przeciwstawił swoje wyrażenie „teologia krzyża"; jest ono znamienne dla teologii scholastycznej i mistycznej. Luter dopatruje się w tym wyrażeniu chęci poznania Boga w sposób zarozumiały przez oparcie się na naszych własnych możliwościach, a nie przez pokorny akt wiary i zawierzenia Bogu. „Teologia chwały” oznacza tu teologię samouwielbienia człowieka. W innym znaczeniu wyrażenie to jest związane z teologią wschodnią, która kładzie nacisk na uwielbienie Chrystusa i na nasz udział w Jego chwale. Ta teologia czerpie natchnienie z Ewangelii św. Jana: „Słowo stało się ciałem i zamieszkało między nami. I oglądaliśmy Jego chwałę” (J 1, 14). Chwałę można łączyċ z ulubionym przez Lutra pojęciem usprawiedliwienia, jeżeli sieje pojmuje tak, jak je rozumiał św. Paweł: „Tych zaś, których przeznaczył, tych też powołał, a których powołał, tych też usprawiedliwił, a których usprawiedliwił, tych też obdarzył chwałą” (Rz 8, 30).

Theologoumenon

— (gr. „element o charakterze teologicznym”). Niewiążące twierdzenie teologiczne, które nie ma jasnych podstaw ani w Piśmie Świętym, ani w dogmatycznym nauczaniu Urzędu Nauczycielskiego Kościoła. Twierdzenia wielkich teologów mogą mieċ status theologoumenów i w następstwie mogą w jakiś sposób wejśċ do nauki Kościoła. Prawosławni czasami się posługują wyrazem theologoumenon, żeby odróżniċ wiążące określenia dogmatyczne pierwszych siedmiu soborów od następujących po nich niektórych wypowiedzi Kościoła rzymskokatolickiego.

Theotokos

— (gr. „Bogurodzica”). Tytuł nadawany Matce Bożej przynajmniej od czasów Orygenesa (ok. 185 – ok. 254) wyrażający fakt, że urodziła Ona Syna Bożego. W języku łacińskim, chociaż dokładnym odpowiednikiem jest wyraz Deipara, najczęściej się ten tytuł pojawia jako Deigenitrix (łac. „Boża Rodzicielka”). Kiedy Nestoriusz z Konstantynopola zakwestionował ten tytuł. Sobór Efeski (431) potępił patriarchę, podtrzymując jednośċ Osoby Chrystusa i ogłaszając prawomocnośċ tytułu Theotokos (DH 250–252; ND 604–606/1). Nie był tylko człowiekiem Ten, którego urodziła Maryja (ani samą tylko naturą ludzką), ale samym Synem Bożym.

Tiara papieska

— (gr. „zwój, turban). Duże, nakrycie głowy w formie stożka, które nakładano papieżowi na głowę podczas koronacji i które zakładał podczas uroczystych pozaliturgicznych funkcji. Papież Paweł VI sprzedał własną tiarę, a pieniądze przeznaczył na biednych. Jan Paweł I odmówił koronacji. Jego następca, Jan Paweł II (ur. 1920), uchylił się od przywrócenia tiary i jakiejkolwiek uroczystej koronacji na początku swego pontyfikatu w roku 1978.

TIATYRA

— miasto w Lidii, w Azji Mniejszej, około 60 km na południe od Pergamonu, należące do rzymskiej prowincji Azji. Dzięki korzystnemu położeniu przy jednej z głównych dróg rzymskich rozkwitał w nim handel i rzemiosło. Do Kościoła w Tiatyrze jest adresowany jeden z siedmiu listów zawartych w Apokalipsie św. Jana. Ostrzega się w nim chrześcijan przed kultami pogańskimi i zachęca do miłości, wiary i wytrwałości (Ap 2,18).

TIGLAT

— PILESER III – król asyryjski, zwany w Biblii także Pul. Panował w latach 745–726 przed Chr. i rozszerzył granice swego państwa aż do Morza Śródziemnego, włączając w nie także Królestwo Północne. Galileę i Gilead uczynił prowincją asyryjską i uprowadził wielu Izraelitów do Asyrii (2 Krl 15,19; 16,7–14; 2 Krn 28,20).

TISZBE

— w Gileadzie – ojczyzna proroka Eliasza, o której wspomina tylko Pierwsza Księga Królewska (1 Krl 17,1).

 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź