Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

RIMMON

— bóg czczony przez Aramejczyków; jego świątynia znajdowała się w Damaszku. Rimmon był bogiem burzy i pogody; niekiedy nazywano go Grzmiącym albo też Hadad czy Hadad–Rimmon. Naaman, wódz wojska króla Aramu, także był czcicielem boga Rimmona. Gdy jednak został uzdrowiony z trądu przez proroka Elizeusza, uwierzył, że nie ma innego boga, oprócz Boga Izraela, i przyrzekł, że odtąd nie będzie już składał ofiar innym bogom (2 Krl 5,18–19).

RISPA

— matka Armoniego i Meribbaala, synów króla Saula (2 Sm 21,8–14).

ROBOAM

— syn króla Salomona i pierwszy król Królestwa Południowego, Judy. Panował w latach 931–914 przed Chr. Biblia surowo oceniła jego rządy, mówiąc: „Jednakże postępował źle, albowiem nie skłonił swego serca, aby szukaċ Pana” (2 Krn 12,13–14).

RODE

— W domu Marii, matki Jana, zwanego Markiem, zebrało się na modlitwie wielu uczniów Jezusa. Byli zmartwieni, bowiem Piotr przebywał w więzieniu, pilnie strzeżonym przez żołnierzy Heroda Agryppy I, wnuka Heroda Wielkiego. Nagle ktoś zakołatał do drzwi wejściowych. Służąca Rode podbiegła do drzwi i nasłuchiwała. Rozpoznała głos Piotra i z radości, zapomniawszy otworzyċ od razu bramę, pobiegła z powrotem, by wszystkim oznajmiċ, że „Piotr stoi przed bramą”. Uczniowie nie uwierzyli jej, powiedzieli jej nawet: „Bredzisz”. Gdy Rode jednak obstawała przy swoim, a nieznajomy dalej kołatał, poszli otworzyċ bramę i ujrzeli Piotra, który wszedłszy do domu, opowiedział im o swym cudownym uwolnieniu (Dz 12,12–17).

RODOS

— duża wyspa na szlaku morskim między Grecją a wybrzeżem Palestyny. Paweł przybył na wyspę Rodos w czasie swej trzeciej podróży misyjnej (Dz 21,1).

ROK JUBILEUSZOWY

— (zob. też Rok szabatowy, Dzień Przebłagania). Prawo Mojżeszowe nakazywało uroczyste obchodzenie każdego pięċdziesiątego roku jako roku jubileuszowego. Po siedmiu latach szabatowych, tj. po czterdziestu dziewięciu latach, obwieszczano trąbieniem w róg w Dniu Przebłagania początek roku jubileuszowego. W roku tym, tak jak w roku szabatowym, nie uprawiano ziemi, żeby mogła „odpocząċ”, i wolno było jeśċ tylko to, co samo urosło na polu. Ponadto powinny w nim byċ darowane winy, wyzwoleni niewolnicy, a własności gruntowe przywrócone pierwotnym właścicielom. Rok jubileuszowy obchodzono w intencji okazania wdzięczności Bogu za wszystkie otrzymane od Niego dobra (Kpł 25,8–10).

ROK SZABATOWY

— Prawo Mojżeszowe nakazywało obchodzenie co siedem lat roku szabatowego. W tym roku nie wolno było ani oraċ, ani obsiewaċ pola, ani obcinaċ winnicy, wolno zaś było spożywaċ to, co samo urosło. Rok szabatowy był uroczystym szabatem dla ziemi, czasem jej odpoczynku (Kpł 25,2–7).

ROK

— W czasach starotestamentowych Izraelici obliczali rok według ruchu księżyca. Z tej racji, że rok księżycowy jest krótszy od roku słonecznego o jedenaście dni, dodawali brakujące dni na końcu roku. Zdarzało się też, iż po trzech latach dodawali cały miesiąc. Początek roku Izraelici obchodzili jesienią, po żniwach. Gdy w VI w. przed Chr. Żydzi dostali się pod panowanie Persów, zostali zmuszeni do obchodzenia początku roku na wiosnę (w kwietniu). Rok kultowy jednak nadal rozpoczynano jesienią. Palestyna ma klimat subtropikalny i dlatego znane są na jej terenach tylko dwie pory roku, suche lato i deszczowa zima. Porę deszczową rozpoczyna wczesny deszcz pod koniec października, a kończy późny deszcz w maju. W zimie odbywają się siewy, lato jest czasem dojrzewania i zbiorów. Doroczne święta żydowskie były w dawnych czasach obchodzone w zależności od żniw czy zbiorów; po niewoli babilońskiej związano zaś je z określonymi dniami kalendarzowymi, żeby Żydzi mogli je obchodziċ w tym samym czasie na całym świecie (Wj 12,2; 23,16; Kpł 23,4–44; Ps 74,17).

RUBEN

— najstarszy syn Jakuba, ojciec pokolenia Rubena, które osiedliło się w północnej części ziem, na wschodnim brzegu Jordanu (Zajordanii). Ruben odwiódł swych braci od zamiaru zabicia Józefa, podsunął im myśl wrzucenia brata do studni pozbawionej wody, mając nadzieję, że uda mu się go w końcu uratowaċ. Był więc zrozpaczony, gdy powróciwszy do studni, nie znalazł w niej Józefa, bracia bowiem sprzedali go tymczasem przejeżdżającym kupcom izmaelskim (Rdz 37,22.29–30).

Rubryka

— (z łac. „ruber = czerwony”). Wskazówka w księgach liturgicznych wydrukowana czerwonym kolorem obok głównego tekstu (drukowanego w czarnym kolorze), który się śpiewa lub czyta podczas zgromadzeń liturgicznych. Rubryki wskazują, w jaki sposób można lub trzeba sprawowaċ obrzędy liturgiczne.

Ruch liturgiczny

— Nowożytny ruch, który się zaczął wśród katolików, ale wkrótce rozszerzył się także na inne wyznania chrześcijańskie, a który popiera czynny udział wszystkich członków Kościoła w oficjalnym kulcie i prowadzi do tego, żeby Eucharystia stała się rzeczywistym ośrodkiem ich życia wspólnotowego. Inicjatorem tego ruchu był opat Prosper Gueranger (1805–1875) i benedyktyńskie opactwo w Solesmes. Oficjalne jego poparcie pojawiło się w roku 1903, kiedy to Pius X podjął kroki prawne zachęcające do częstszego przystępowania do Komunii św. i umożliwiające skuteczną reformę muzyki kościelnej. W Europie benedyktyni tacy, jak Lambert Beauduin (18731960) i Odo Casel (1896–1948) z innymi, jak Pius Parsch (1884–1954), Romano Guardini (1885–1968) i Joseph Jungmann (1889–1975) wspierali nie tylko studia akademickie nad liturgią, ale także jej rozwój w duszpasterstwie. Encyklika Piusa XII Mediator Dei z 1947 r. (łac. „Pośrednik między Bogiem a ludźmi”) wprowadziła pewne reformy; szczyt osiągnęły one w przywróceniu obrzędów Wielkiego Tygodnia i w pracach Soboru Watykańskiego II, który wprowadził języki narodowe do liturgii i zreformował obrzędy. Dla prawosławnych liturgia miała zawsze miejsce centralne. Nawet mniejszej wagi reformy, jak przyjęcie kalendarza gregoriańskiego, czasami prowadziły do protestów, a nawet do schizm. Rosyjski prawosławny Ojciec Jan z Cronstadt (1829–1908), który zasłynął jako autor żywota Chrystusa, opowiadał się za obniżeniem, a nawet usunięciem ikonostasu, aby liturgia stała się przez to bardziej przystępna, a komunia częstsza. Protestantyzm zrodził się jako ruch reformatorski, który zakładał wprowadzenie języka miejscowego do liturgii i podkreślał znaczenie Liturgii Słowa kosztem Eucharystii. W ostatnim stuleciu wiele wspólnot anglikańskich i niektóre Kościoły protestanckie rozpoczęły reformę i popieraj ą rozwój kultu sakramentalnego. W ostatnich dziesięcioleciach ruch ekumeniczny wsparł szerzenie reformy liturgicznej w wielu wyznaniach chrześcijańskich.

Ruch oksfordzki

— Ruch w Kościele anglikańskim w latach 1833–1845, którego ośrodkiem był Uniwersytet Oksfordzki. Na jego czele stali: John Keble (1792–1866), John Henry Newman (później kardynał) (1801–1890) i Edward Bouverie Pusey (1800–1882). Był to pierwszy okres anglokatolicyzmu. Inspirowany raczej tradycją High Church (ang. „Wysoki Kościół”) a nie Kościoła Niskiego czy ewangelicką, ruch ten miał na celu reformę anglikanizmu, kładł nacisk na apostolski i sakramentalny charakter Kościoła i na jego znamię kapłańskie, opierał się wpływom liberalizmu, popierał katolicką tradycję w sprawach kultu, pracował na rzecz ubogich i zachęcał do tworzenia męskich i żeńskich wspólnot zakonnych. Żeby promowaċ swoją sprawę. Ruch Oksfordzki wydawał Tractsfor the limes (ang. „rozprawy okolicznościowe”) w latach 1833–1841, spośród których rozprawa Newmana Tract 90 (1841) spowodowała dużą dyskusję ze względu na jej prokatolicką orientację. Od roku 1836 Keble, Newman i Pusey zaczęli wydawaċ Library ofthe Fathers (ang. „Biblioteka Ojców”), która ukazała, że ich natchnieniem był powrót do Ojców Kościoła. Początek ruchu wyznacza mowa Keble′a pt. „Narodowe odstępstwo” (1833), a za jego koniec zazwyczaj uważa się wstąpienie Newmana do Kościoła katolickiego (1845).

Rygoryzm

— (z łac. „rigor = sztywnośċ, surowośċ, nieugiętośċ”). System teologii moralnej, który w wypadkach, kiedy zachodzi wątpliwośċ, kładzie nacisk na prawo z uszczerbkiem dla wolności, nawet jeżeli opowiedzenie się za swobodą ma większy stopień prawdopodobieństwa. Taki sposób myślenia tłumi wolnośċ postępowania na korzyśċ pewności; został on potępiony w roku 1690 (zob. DH 2303; ND 2009/3).

RZYM

— miasto położone na siedmiu wzgórzach nad rzeką Tyber i będące w czasach Jezusa stolicą ówczesnego świata. Tutaj władcy imperium rzymskiego sprawowali rządy nad podległymi im krajami basenu Morza Śródziemnego. Rzym liczył wówczas około miliona mieszkańców i szczycił się wieloma wspaniałymi budowlami. Ściągało do niego wielu podróżnych ze wszystkich stron świata, wśród nich także Paweł Apostoł. Nie wiadomo, jakie były faktyczne początki chrześcijaństwa w Rzymie, ani nie jest znana dokładnie działalnośċ Pawła i Piotra w tym mieście. W I w. po Chr. w tej stolicy imperium żyło już jednak wielu chrześcijan, często napiętnowanych i prześladowanych z powodu swej wiary w Jezusa Chrystusa (Dz 19,21; 28,14–31).



 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź