Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

Pascha

— (prawdopodobnie z hebr. „pesah = przejście”) Żydowskie święto rodzinne obchodzone w czasie wiosennej pełni księżyca i wspominające wyjście z Egiptu (Wj 12, 1–28; Pwt 16, 1–8). Po południu 14 Nisan ofiaruje się paschalne baranki; tego wieczoru podczas paschalnego posiłku spożywa się chleb przaśny z pieczonym barankiem. Jeżeli idzie o Ostatnią Wieczerzę, po której nastąpiło ukrzyżowanie Jezusa i Jego zmartwychwstanie, to bez względu na to, czy była ona posiłkiem paschalnym (synoptycy) czy nie (Jan), zbiegła się z Paschą i towarzyszącemu jej trwającemu przez cały tydzień świętu chleba nie kwaszonego (Mk 14, 1 –2; 12–16). Toteż chrześcijanie szybko zrozumieli, że Jezus umierający i zmartwychwstały miał wypełniċ pierwotne wyjście i jego wspomnienie podczas świąt Paschy. Upatrywano w Nim baranka paschalnego, którego ofiara wyzwalająca usunęła grzech świata (J 1, 29; 1 Kor 5, 7).

PASZCHUR

— kapłan i zwierzchnik straży świątynnej, który nakazał wychłostaċ proroka Jeremiasza i zakuċ go w kłodę. Imię to nosił także młody urzędnik na dworze króla Sedecjasza należący do grona tych przywódców, którzy nastawali na życie Jeremiasza i wrzucili go do cysterny. W cysternie nie było już wody, a jedynie błoto, tak że Jeremiasz nie utonął. Po pewnym czasie, za zgodą króla, Ebedmelek uwolnił proroka z tej pułapki, w której zapewne umarłby z głodu (Jr 20,1–6; 38,1–13).

PATMOS

— mała skalista wyspa na Morzu Egejskim, niedaleko wybrzeży Karii. W 95 r., za rządów Domicjana, został zesłany na Patmos apostoł Jan. Tu było mu dane przeżyċ objawienia, wizje, które spisał w Apokalipsie (Ap 1,9).

PATRIARCHA

— to słowo pochodzenia greckiego, oznaczające praojca, głowę rodziny. Trzema wielkimi praojcami Izraelitów byli: Abraham, Izaak i Jakub. Byli ojcami całego ludu i im najpierw objawił się jedyny prawdziwy Bóg. Izraelici z tęsknotą wspominali czasy patriarchów (Hbr 7,4).

Patriarcha

— (gr. „ojciec, który rządzi”). Nazwa nadawana Abrahamowi, Izaakowi, Jakubowi, dwunastu synom Jakuba i Dawidowi (Rdz 12, 50; Dz 2, 29; 7, 8–9; Hbr 7,4). Począwszy od VI wieku, tytuł ten został nadany biskupom Rzymu, Konstantynopola, Aleksandrii, Antiochii i Jerozolimy. Ci patriarchowie mieli szeroki zakres władzy w takich dziedzinach, jak mianowanie biskupów większych diecezji i wydawanie wyroków w wypadku odwołania się do ich jurysdykcji. Sobór Nicejski I (325) uznał tę funkcję dla Rzymu i przyznał Aleksandrii pierwszeństwo przed Antiochią. Sobór Konstantynopolitański I (381) nadał Konstantynopolowi „honorowe pierwszeństwo po Rzymie, ponieważ jest on drugim Rzymem” (kanon 3); Sobór Chalcedoński (451) w 28 kanonie (którego papież Leon I nigdy nie zatwierdził) rozszerzył to stwierdzenie i uczynił Konstantynopol drugim po Rzymie tylko w sprawach jurysdykcyjnych. Sobór Konstantynopolitański IV (869–870), zazwyczaj uważany przez katolików za ósmy sobór powszechny, uznał prymat Rzymu i wyliczał patriarchaty w tej kolejności (według godności): Rzym, Konstantynopol, Aleksandria, Antiochia, Jerozolima (uznana jako patriarchat na Soborze Chalcedońskim; zob. DH 661). Sobór Laterański IV (1215) i Sobór Florencki (1438–1445) powtórzyły tę samą listę patriarchatów i w tym samym porządku (DH 811, 1307–1308; ND 809). Sobór Watykański II uznał tradycje, prawa, przywileje i jurysdykcję tych Kościołów wschodnich, które zachowują łącznośċ z Rzymem (OE 7–10). Zalecił on, żeby tam, gdzie to będzie potrzebne, Sobór Powszechny lub papież ustanawiał nowe patriarchaty (OE 11); jest to propozycja wysuwana przez wielu teologów w związku z przyszłym zjednoczeniem siostrzanych Kościołów z Rzymem. Sobór Watykański II ustalił także ogólne wskazania co do nowej unii z Kościołami wschodnimi odłączonymi od Rzymu (UR 13–18), wśród których „pierwsze miejsce zajmują Kościoły Patriarchalne” (UR 14).

Patriarcha ekumeniczny

— (gr. „patriarcha powszechny”). Tytuł, którego używają patriarchowie Konstantynopola od szóstego stulecia.

Patriarchaty prawosławne

— Autonomiczne Kościoły prawosławne kierowane przez patriarchów. Najstarszym z nich jest Asyryjski Kościół Wschodni, którego patriarcha rezyduje w pobliżu Chicago. Pozostałe patriarchaty prawosławne obejmują dwie grupy: te, które uznają Sobór Chalcedoński (451 r.) i są znane jako prawosławne wschodnie, oraz te, które go nie uznają, a które określa się jako prawosławne orientalne. W grupie pierwszej cztery Kościoły korzeniami sięgają czasów Soboru Chalcedońskiego, a nawet wcześniejszych (Konstantynopol, Antiochia, Aleksandria i Jerozolima), natomiast pięċ jest późniejszych (Bułgaria, Serbia, Rosja, Rumunia i Gruzja). Wśród orientalnych Kościołów prawosławnych – ormiańskim kieruje katolikos wszystkich Ormian, rezydujący w Ecthmiadzin w Armenii, koptyjskim – patriarcha (zwany również papieżem), rezydujący w Kairze, etiopskim – patriarcha, rezydujący w Addis Abebie, natomiast Malankarskim Prawosławnym Kościołem Syryjskim – katolikos Wschodu (zwany również Katolikosem Apostolskiego Tronu św. Tomasza), rezydujący w Kottayam (Kerala, Indie).

Patripasjanizm

— (łac. „cierpienie Ojca”). Termin używany przez Tertuliana (ok. 160 – ok. 220) na oznaczenie tej odmiany monarchianizmu, którą nazywamy modalizmem; Tertulian walczył wtedy z Prakseaszem (ok. 200), z którego kpił, że wypędził Ducha Świętego, a ukrzyżował Boga Ojca. Inny medalista, Noetos (ok. 200), twierdził znowu, że to Bóg Ojciec się narodził, a potem umarł na krzyżu.

Patrologia

— (gr. „nauka o Ojcach Kościoła”). Wyraz wymyślony w wieku XVII na oznaczenie nauki o Ojcach Kościoła. W wydanej w roku 1989 instrukcji watykańskiej Kongregacji do Spraw Nauczania Katolickiego odróżnia się „patrologię” jako studium historyczne i literackie nad Ojcami Kościoła od „patrystyki” będącej studium ich myśli teologicznej.

Patrystyka

— (łac. „studium Ojców Kościoła”). Studium nad teologią Ojców Kościoła. Często tego wyrazu używa się niewłaściwie jako synonimu patrologii.

 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź