Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

Nicejskie wyznanie wiary

— Wyznanie wiary zatwierdzone przez Sobór Nicejski I (325). Skierowane przeciw arianom, głosiło ono odwieczne bóstwo Syna Bożego, który jest „współistotny” (homoousios) Ojcu (DH 125–126; ND 7–8). Przez Nicejskie wyznanie wiary częściej rozumiemy to, które się właściwie nazywa Nicejsko–konstantynopolitańskim wyznaniem wiary, powstało bowiem na Soborze Konstantynopolitańskim I (381). To wyznanie wiary zakłada istnienie nicejskiego, dokładniej się jednak wyraża o Duchu Świętym, który „z Ojcem i Synem wspólnie odbiera uwielbienie i chwałę” (DH 150; ND 12). Jest to najpowszechniej przyjęte wyznanie wiary wśród chrześcijan. Używa się go powszechnie podczas sprawowania Eucharystii i udzielania sakramentu chrztu.

Nihilizm

— (łac. „nic”). Ogólny termin na oznaczenie tych poglądów filozoficznych, które głoszą, że rzeczywistośċ sama w sobie nie ma żadnego sensu. Takie, w istocie swej ateistyczne, stanowisko może się domagaċ uznania dla życia, a nawet nadawaċ mu sens kierując się własną wolą; tak było w wypadku Fryderyka Nietzschego (1844–1900). W filozofii Alberta Camusa i niektórych innych egzystencjalistów zawierają się pewne elementy nihilistyczne, wyznają oni bowiem absurdalnośċ wszechświata. W swej encyklice z października 1998 r. Fides et ratio papież Jan Paweł II wysuwa argumenty przeciwko różnym formom nihilizmu, które zakorzeniły się w zmęczonym wojnami stuleciu.

NIKODEM

— w czasach Jezusa znana i poważana osobistośċ wśród Żydów. Pociągała go nauka Jezusa, ale obawiał się z Nim rozmawiaċ w obecności innych. Przyszedł więc do Jezusa nocą, żeby się dokładnie dowiedzieċ, jak można wejśċ do królestwa Bożego. „Jeśli chcesz wejśċ do królestwa Bożego – odpowiedział Jezus – musisz się ponownie narodziċ.” Odpowiedźta zdumiała Nikodema. Zarówno on, jak i wielu innych Żydów nie pojęli, że królestwo Boże, które głosił Jezus, wymaga nawrócenia, to znaczy rozpoczęcia życia jakby na nowo (J 3,1–5).

NIMROD

— Biblia wspomina o Nimrodzie jako bardzo sławnym myśliwym. Znanych też jest o nim wiele pozabiblijnych legend i opowiadań. Nimrod był wnukiem Chama i prawnukiem Noego. Żył w Asyrii, położonej na północ od Palestyny i niekiedy nazywanej po prostu krajem Nimroda (Rdz 10,9; Mi 5,5).

NINIWA

— (zob. też Jonasz) – w ocenie Biblii „grzeszne” miasto, przedstawiane przez proroków jako miejsce wszelkich występków. Niniwa leżała nad Tygrysem i była stolicą Asyrii, liczącą ponad sto tysięcy mieszkańców. Jej historia sięga piątego tysiąclecia przed Chr. Otaczały ją potężne podwójne mury, a w jej centrum wznosił się wspaniały pałac, usytuowany pośród wielu kanałów. W 612 r. przed Chr. Niniwa dostała się w ręce wrogów, została spustoszona i legła w gruzach, tak jak zapowiadali prorocy Sofoniasz i Nahum (Na 2,6–11; So 2,13).

NOE

— (zob. też Arka, Potop) uchodził w opinii ludów biblijnych za jednego z praojców ludzkości. Był człowiekiem dobrym i sprawiedliwym, dlatego Bóg w porę ostrzegł go o karze, jaką postanowił wymierzyċ grzesznej ludzkości – potopie, tak że Noe miał czas zbudowaċ arkę i zadbaċ o bezpieczeństwo swej rodziny i swych trzód. Gdy wody potopu ustąpiły, Bóg zawarł z Noem, jako ojcem nowej ludzkości, przymierze, składając zarazem obietnicę, „iż nigdy już nie zostanie zgładzona wodami potopu żadna istota żywa i już nigdy nie będzie potopu niszczącego ziemię". O przymierzu tym i danej przez Boga obietnicy przypominaċ ma tęcza, którą Bóg położył na obłokach jak łuk na znak zawartego z całą ludzkością przymierza. Noe miał trzech synów: Sema, Chama i Jafeta, których potomstwo rozprzestrzeniło się po całym świecie (Rdz 6–8; Hbr 11,7).

NOEMI

— (zob. też Booz, Rut) mieszkała z mężem, Elimelekiem, w Betlejem. Gdy nastał w ziemi judzkiej głód, Noemi (imię to znaczy: moja słodycz) i Elimelek udali się wraz ze swymi dwoma synami do Moabu. Gdy zmarł jej mąż, a po pewnym czasie także obaj synowie, Noemi pozostała sama z dwoma owdowiałymi synowymi, Orpą i Rut, i zdecydowała się powróciċ do Betlejem, zwłaszcza że doszły ją wieści, iż w Judzie znów jest pod dostatkiem chleba. Orpa powróciła do swej matki, a Rut udała się wraz z Noemi do Betlejem. Tu Rut wyszła za mąż za Booza, krewnego Elimeleka, a ich pierwsze dziecko, Obed, było ojcem Jessego, który był ojcem Dawida (Rt 1–4).

Nominalizm

— (łac. „imię, nazwa”). Filozofia średniowieczna głosząca, że nazwy (łac. nomina) nadawane rzeczom, chociaż bywają przydatne w ich klasyfikowaniu, nie opisują we właściwy sposób rzeczywistości. Każda substancja jest nieodwracalnie indywidualna; nie ma natur wspólnych, a tak zwane powszechniki (pojęcia uniwersalne) istnieją tylko w umyśle. Wilhelm Ockham (ok. 1285–1347) był najsławniejszym przedstawicielem nominalizmu. Filozofia ta wywarła wpływ na teologię, zwłaszcza na naukę o Bogu, o usprawiedliwieniu i łasce. Przez Gabriela Bielą (ok. 1420–1495), który był nauczycielem Marcina Lutra (1482–1546) nominalizm wpłynął także na reformację. Niektóre elementy nominalistyczne można odnaleźċ we współczesnej filozofii języka oraz w egzystencjalizmie.

Nomokanon

— (gr. „prawo” plus „reguła”). W chrześcijaństwie wschodnim wyraz używany na oznaczenie zbioru kanonów kościelnych i prawa cywilnego, które dotyczyło życia Kościoła. Najwcześniejszy przykład nomokanonu przypisuje się Janowi III, patriarsze konstantynopolitańskiemu (zm. 577), zwanemu Scholasticus (gr. „prawnik”), ponieważ jako młody człowiek był prawnikiem w Antiochii.

Nous

— (gr. „umysł”). Rozum albo ludzka władza rozumienia. Ewagriusz Pontyjski (346–394) w swojej chrystologii opartej na zestawieniu Nous–Logos (gr. „Umysł, Słowo”) stwierdził, że dusza Chrystusa istniała uprzednio i że umysł był łącznikiem, w którym nastąpiło zjednoczenie odwiecznego Słowa z człowieczeństwem Chrystusa.

Nowacjanie

— Schizma, jaka powstała wokół sporu, jak należy postępowaċ z tymi, którzy podczas prześladowania za cesarza Decjusza (249–250) odpadli od wiary chrześcijańskiej. Nowacjan, kapłan rzymski i autor całkiem poprawnego dzieła o Trójcy Przenajświętszej, początkowo opowiadał się za polityką pojednania wobec odstępców, później jednak stał się zwolennikiem surowego ich traktowania. Powodem tej nagłej zmiany mógł byċ jego zawód w związku z elekcją papieża Korneliusza w roku 250. Nowacjan konsekrował się na biskupa Rzymu, rywalizując z Korneliuszem, i zmarł jako męczennik podczas prześladowania, za panowania cesarza Waleriana (257–258). Jego wspólnota istniała do V wieku (zob. DH 109). Na Soborze Nicejskim (325) zostali łagodnie potępieni za to, że uważali się za „katharoi” (gr. „czyści”) i że tworzą Kościół ze wszech miar święty, wykluczający grzeszników (DH 127; ND 1601). Później krytykowano ich za to, że powtórnie chrzcili heretyków (DH 183, 211–212, 214; zob. też 705, 1670; ND 1404, 1617).

Nowicjusz

— (łac. „nowy”). Członek instytutu zakonnego będący na próbie. Nowicjusze prowadzą życie wspólne w specjalnym domu zwanym nowicjatem, mogą nosiċ szaty zakonne własnego instytutu i muszą odbyċ kurs formacyjny trwający przynajmniej jeden rok (zob. CIC 641–653, 1196; ND 448, 450, 453, 456–459, 893 § 3), zanim zostaną dopuszczeni do pierwszych ślubów.

Numinous

— (z łac. „numen = bóstwo” a zatem „należący do bóstwa, odnoszący się do bóstwa”). Napełniająca lękiem obecnośċ Boża. W książce Das Heilige (niem. „ Świętośċ”; pierwsze wydanie niemieckie w roku 1917) Rudolf Otto (1869–1937) dowodził, że religia zrodziła się z przeżycia mysterium tremendum etfascinans (łac. „tajemnica napełniająca grozą i niezwykle pociągająca”).



 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź