Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

MAAKA

— kraina w północnej Palestynie, u podnóża Hermonu; nazwa ta znaczy: uciskanie, gnębienie. Wielu mężczyzn i kobiet z czasów Starego Testamentu nosiło takie samo imię, między innymi córka Talmaja, króla Geszur, później żona Dawida i matka Absaloma (2 Sm 3,3).

Macedonianie

— Sekta, która nazwę zawdzięcza Macedoniuszowi, biskupowi Konstantynopola od roku 342 do złożenia z urzędu przez synod ariański w roku 360. On sam wykazywał skłonności semiariańskie (zob. DH 156, 2527). Na Soborze Konstantynopolitańskim I (381) został wprawdzie potępiony razem z tymi, którzy odrzucali bóstwo Ducha Świętego (zob. DH 151; ND 131), są jednak wątpliwości co do tego, czy się rzeczywiście przyznawał do tej herezji.

MACHANAIM

— miejscowośċ w ziemi pokolenia Gada, oddalona na wschód od Jordanu około 12 km. Jakub wracając od Labana do domu swego ojca, tu spotkał aniołów Boga. Zobaczywszy ich, powiedział: „Jest to obóz Boży”, i nazwał to miejsce Machanaim, tzn. podwójny obóz. Później wspomina się o Machanaim jako o mieście lewickim, rezydencji Iszbaala, syna Saula, miejscu schronienia Dawida przed buntowniczym synem Absalomem (Rdz 32,3; Joz 13,25; 2 Sm 2,8; 17,24).

MACIEJ

— Zaraz po wniebowstąpieniu Chrystusa nieliczne grono Jego uczniów (około stu dwudziestu) dokonało wyboru nowego apostoła w miejsce Judasza Iskarioty, który zdradził Jezusa. Zgłoszono dwóch kandydatów, którzy towarzyszyli Jezusowi od chrztu w Jordanie aż do wniebowstąpienia i byli świadkami Jego zmartwychwstania. Zgodnie ze zwyczajem żydowskim rzucono losy, a los padł na Macieja, o którym Pismo Święte nie podaje żadnych dodatkowych informacji (Dz 1,23–26).

MADIANICI

— potomkowie Abrahama zamieszkujący krainę Madian, położoną na wschodnim wybrzeżu Zatoki Al–Akaba, oddzielającej Półwysep Synajski od Półwyspu Arabskiego. Madianici byli nomadami. Stale przemieszczali się z miejsca na miejsce, szukając nowych pastwisk. Byli doświadczonymi hodowcami wielbłądów. Docierali nawet nad Jordan i stale podejmowali próby zajęcia terenów na jego zachodnim brzegu. W epoce sędziów udało się Gedeonowi ostatecznie wyprzeċ Madianitów na wschodni brzeg Jordanu, następnie sam się przezeń przeprawił i zadał im wielką klęskę, tak że lud izraelski zażywał spokoju do końca dni Gedeona. Madianici zetknęli się już wcześniej z Izraelitami. Mojżesz uciekając przed gniewem faraona, udał się właśnie do Madian, gdzie poślubił córkę kapłana madianickiego, Seforę. Później, już podczas wędrówki przez pustynię, jego teśċ Jetro, żona Sefora i dwaj synowie spotkali się z nim pod Synajem (Rdz 25,1–6; Wj 18; Sdz 7 i 8; Iz 60,6).

MAGDALA

— niewielkie miasto na zachodnim brzegu jeziora Genezaret, niedaleko Tyberiady, niekiedy nazywane również Magedan. Z Magdali pochodziła Maria, wierna uczennica Jezusa, zwana też Marią Magdaleną. Była jedną z trzech niewiast, które przyszły wczesnym rankiem po szabacie do grobu, w którym złożono Jezusa, aby zgodnie z pogrzebowym zwyczajem żydowskim namaściċ wonnościami Jego ciało. Jej też pierwszej ukazał się Jezus po zmartwychwstaniu (Mt 15,39; J 20,1–18).

MAKIR

— wnuk Józefa Egipskiego, syn Manassesa; od niego pokolenie Manassesa zwano też pokoleniem Makira. Takie samo imię nosił wierny zwolennik króla Dawida w czasie buntu podniesionego przez Absaloma. Gdy Dawid i jego wojownicy przebywali na pustyni, Makir i dwóch innych mężczyzn dostarczyli im różnego jadła, aby się posilili, a także łóżek i okryċ, aby wypoczęli przed oczekującymi ich trudami walki (Rdz 50,23; 2 Sm 17,27–29).

MAKPELA

— (zob. też Hetyci) – kawałek ziemi z pieczarą nieopodal Hebronu, który Abraham kupił od Chetyty Efrona. W pieczarze zostali pochowani: Sara, Abraham, Izaak, Rebeka, Lea i Jakub (Rdz 23; 25,9; 49,30; 50,13).

MALCHOS

— Słudzy arcykapłana przyszli do ogrodu Getsemani, aby pochwyciċ i uwięziċ Jezusa. Jeden z nich nazywał się Malchos. Gdy Piotr zorientował się, że chcą zabraċ z sobą Jezusa, wpadł w gniew i dobywszy krótkiego miecza, odciął Malchosowi prawe ucho. Jezus jednak nie pochwalił Piotra, przeciwnie – skarcił go, a „dotknąwszy ucha Malchosa, uzdrowił go” (Łk 22,50; J 18,10).

Małżeństwo

— Oparta na umowie wspólnota życia między jednym mężczyzną, a jedną kobietą, dzięki której stają się oni mężem i żoną, dzielą się nawzajem całym sobą, zabiegają o jak największe dobro drugiego, w miłości rodzą i wychowują dzieci (GS 47–52). Stary Testament naucza, że zarówno mężczyzna jak kobieta zostali stworzeni na obraz Boży, żeby opanowaċ ziemię, rodziċ dzieci i uzupełniaċ się wzajemnie (Rdz 1, 27–28; 2, 18–25). Jezus rozmaitymi sposobami podkreślał godnośċ życia małżeńskiego, np. przez porównanie królestwa niebieskiego do uczty weselnej (Mt 22, 1–14; 25, 1–13). Jego miłośċ do Kościoła jest porównywana do związku małżeńskiego (Ef 5, 22–33), który dla chrześcijan ochrzczonych jest sakramentem (LG 11, 35). Oblubieńcy sami dla siebie są szafarzami tego sakramentu, a kapłan (lub diakon) jest tylko oficjalnym świadkiem, jeżeli jest to możliwe. Niekatolickie Kościoły wschodnie uważają, że szafarzem sakramentu małżeństwa jest kapłan. Wśród katolików wschodnich małżeństwo nie jest ważne bez błogosławieństwa kapłana, za wyjątkiem sytuacji krytycznych, a i w tym przypadku wymaga się uzyskania błogosławieństwa kapłana przy najbliższej okazji (CCEO 828–832). Związek małżeński jest nierozerwalny, dopóki obie strony żyją.

MAMRE

— pewien Amoryta utrzymujący przyjazne stosunki z Abramem (który później został przez Boga nazwany Abrahamem). Zapewne od jego imienia wzięły nazwę należące do niego święte dęby, rosnące w pobliżu Hebronu; tutaj Abram rozbijał swe namioty, ponieważ miejsce to obfitowało w wodę i trawę, a drzewa użyczały orzeźwiającego cienia. Abram wzniósł tutaj ołtarz. W Mamre też Bóg obiecał Abramowi, iż narodzi mu się syn (Rdz 13,18; 17,5; 14,13; 18,10).

MANASSES

— (zob. też Makir) – starszy syn Józefa i Asenat, córki egipskiego kapłana. Gdy Józef się dowiedział, że jego ojciec, Jakub, zachorował, przywiódł do niego swoich synów, Manassesa i Efraima. Sędziwy Jakub pobłogosławił synów Józefa. Prawą rękę położył na głowie Efraima, a lewą – na głowie Manassesa. Błogosławieństwo to wyjaśnia, dlaczego pokolenia Efraima i Manassesa dorównują pokoleniom wywodzącym się od synów Jakuba i dlaczego pokoleniu Efraima przypadło pierwszeństwo przed pokoleniem starszego brata: otóż Jakub błogosławiąc prawą ręką Efraima przeniósł na niego prawo pierworództwa. Pokolenie Efraima otrzymało przy podziale Kanaanu jego środkową i najlepszą częśċ; później wyparło całkowicie pokolenie Manassesa z ziem znajdujących się na zachodnim brzegu Jordanu. Pokolenie Manassesa zamieszkiwało potem ziemie Baszanu i Gileadu, położone na wschodnim brzegu Jordanu (Rdz 48,8–22).
    Manasses to także dwunasty król Judy, który panował w latach 699–643 przed Chr. Biblia wspomina go jako króla, który czynił wiele zła w oczach Boga (2 Krl 21,1–17).

Manicheizm

— Nauka Maniego urodzonego w Persji około roku 215 i na rozkaz władcy perskiego obdartego żywcem ze skóry w roku 275. Mani zaczerpnął szczegóły z nauk głoszonych przez Zaraustrę, buddyzm, gnostyków i chrześcijan, a w samym sobie widział następcę proroków Starego Testamentu, Zaratustry oraz Jezusa i uważał, że jego zadaniem jest wyzwolenie iskry światła w ludziach, żeby ich w ten sposób uwolniċ od materii i ciemności. Surowe życie ascetyczne i żywotna działalnośċ misyjna spowodowały, że nauka Maniego rozpowszechniła się i ogarnęła Indie, Chiny, Italię, Północną Afrykę i inne części imperium rzymskiego. Św. Augustyn z Hippony (354–430) przed swoim nawróceniem był przez dziewięċ lat manichejczykiem. „Manichejczyk” był często synonimem heretyka, szczególnie gdy szło o podobnie dualistyczne ruchy (zob. DH 435, 444–445, 455, 457, 461–464, 718, 1336, 1340, 3246; ND 402/5,7,11–13; 409; 621).

MANOACH

— (zob. też Samson, Nazirejczycy) – ojciec Samsona. Należał on do pokolenia Dana, mieszkał zaś w Sorea. Przed narodzeniem Samsona jemu i jego żonie ukazał się anioł, który opowiedział im dokładnie, jak mają go wychowaċ, gdyż ma byċ nazirejczykiem od chwili urodzenia (Sdz 13).

Manuskrypty z Qumran

— Zob. rękopisy z Qumran.

Maranatha

— Wyraz aramejski, występujący w 1 Kor 16, 22. Może mieċ dwie postaci: „maranatha” i wtedy oznacza: „O Panie, przyjdź!” i „maranatha” i wtedy znaczy: „Pan przyszedł (i jest wśród nas)”. Najprawdopodobniej chodziło tylko o pierwsze znaczenie (zob. Ap 22, 20).

Marcjonizm

— Ascetyczny ruch dualistyczny, zapoczątkowany przez Marcjona pochodzącego z Pontu w Azji Mntejszej, który przybył do Rzymu ok. roku 140, a w roku 144 został wyłączony ze wspólnoty kościelnej. W napisanych przez siebie Antytezach utrzymywał on, że Stwórca (albo Demiurg) i prawo Starego Testamentu sanie do pogodzenia z Bogiem miłości i łaski, którego głosił Jezus. Na tej podstawie odrzucał on całkowicie hebrajskie księgi Pisma Świętego, a przyjmował tylko Listy św. Pawła i okaleczoną Ewangelię św. Łukasza. Osobę i dzieło Chrystusa interpretował podobnie jak dokeci. Przez jakiś czas Marcjon miał wielu zwolenników, a więksi teologowie, tacy jak św. Ireneusz z Lyonu (ok. 130 – ok. 200) i Tertulian (ok. 160 – ok. 220) zbijanie jego poglądów uważali za swój obowiązek. Ukształtowanie się kanonu Pisma Świętego dokonało się częściowo w odpowiedzi na jego błędne nauczanie. Pod koniec III stulecia jego zwolennicy przeważnie stali się manichejczykami. Marcjońskie odrzucanie albo lekceważenie Starego Testamentu pozostało powtarzającą się pokusą dla chrześcijan.

MARDOCHEUSZ

— (zob. też Haman) – Żyd przebywający na wygnaniu i zatrudniony na dworze króla perskiego Aswerusa (czyli Kserksesa). Był kuzynem i zarazem opiekunem Estery, bo nie miała ani ojca, ani matki. Udało mu się pokrzyżowaċ plany Hamana, który przygotowywał zagładę wszystkich Żydów mieszkających na obczyźnie. Jego imię cieszy się wielkim szacunkiem w historii ludu izraelskiego (Est 2,5–7; 3–8).

MARIA

— (zob. też Miriam) – grecko–łacińska forma hebrajskiego imienia Miriam, które według opinii niektórych biblistów znaczy: ukochana, droga. W Nowym Testamencie imię to nosi sześċ kobiet: Maria, Matka Jezusa (aby odróżniċ od innych kobiet noszących to samo imię przyjęto formę Maryja); Maria, siostra Marty; Maria Magdalena; Maria, matka Jakuba i Józefa; Maria, matka Marka, i Maria, chrześcijanka mieszkająca w Rzymie (Mt 27,56; Łk 1,27; 8,2; 10,39; Dz 12,12; Rz 16,6).

Maronici

— Członkowie wschodniego Kościoła katolickiego, który swój początek zawdzięcza św. Maronowi, przyjacielowi św. Jana Chryzostoma (ok. 347–407). Kościół Maronicki, który pozostał wiemy Soborowi Chalcedońskiemu, niezależnośċ organizacyjną uzyskał prawdopodobnie w wieku VII podczas sporów z monoteletami. Jest jednak rzeczą sporną, czy – przynajmniej słownie –nie przyjęli oni ich nauki. W VIII stuleciu, kiedy stolica patriarchatu, Antiochia, nie była obsadzona, tytuł patriarchy nadano przełożonemu klasztoru maronickiego w Orontesie w Syrii. Po przybyciu krzyżowców przywrócono nigdy nie zerwaną łącznośċ z Kościołem katolickim – bez żadnych formalności – i odtąd istniał tu tylko katolicki Kościół maronicki. Maronita, Jeremiasz II, brał udział w obradach Soboru Laterańskiego IV; w rok później (1216) został on uznany patriarchą Antiochii. W roku 1584 Grzegorz XIII (papież w latach 1572–1585) założył w Rzymie kolegium maronickie, w którym w ciągu wieku XVIII wydawano ważne teksty liturgiczne i inne. Obrządek maronicki, jeden z siedmiu większych istniejących obrządków, który niegdyś uważano za zlatynizowaną odmianę obrządku zachodniosyryjskiego, obecnie uznaje się za niezależną tradycję powiązaną zarówno z zachodnimi, jak wschodnimi liturgiami syryjskimi. W XVII i XVIII stuleciu, uległ on powierzchownej latynizacji, którą podczas niedawnych reform w większej części zarzucono. Maronitów można spotkaċ w Libanie, w Syrii, Izraelu, na Cyprze, w Stanach Zjednoczonych i gdzie indziej. Ze względu na początki Kościoła maronickiego w otoczeniu monasteru św. Maronajego struktura została oparta na monasterach, a nie na diecezjach – przynajmniej do XVIII wieku.

MARTA

— (zob. też Betania, Łazarz) – siostra Marii i Łazarza z Betanii. Imię to znaczy prawdopodobnie: władczyni czy pani domu; żadna inna postaċ biblijna nie nosi tego imienia. Marta należała do osób, które są wiecznie zajęte, które nie potrafią choċby na chwilę oderwaċ się od swych zawsze „pilnych” zajęċ. Gdy pewnego dnia gościł w ich domu Jezus, Marta uwijając się około rozmaitych posług zwróciła Mu uwagę, że pozwala Marii bezczynnie przysłuchiwaċ się Jego słowom. Jezus jej odpowiedział, że troska o bardzo wiele, nawet nieodzownych dla życia, rzeczy nie jest tym, co najważniejsze i najlepsze, że właśnie Maria obrała to, co lepsze i ważniejsze (Łk 10,38–41; J 11,22.27; por. też Mt 6,25–34).

 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź