Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

KORNELIUSZ

— rzymski setnik z Cezarei, który wspierał ubogich, wierzył w Boga i zawsze się do Niego modlił. Pewnego dnia ujrzał w widzeniu Anioła Pańskiego, który mu powiedział, żeby posłał ludzi do Jafy i zaprosił do swego domu apostoła Piotra. Piotr nie wzbraniał się udaċ do domu Korneliusza, ponieważ w widzeniu został pouczony, że żadnego człowieka nie wolno uważaċ za nieczystego. Gdy Piotr opowiadał zgromadzonym o Jezusie z Nazaretu, Duch Święty zstąpił na cały dom. Wówczas też Piotr kazał ochrzciċ wszystkich w imię Jezusa Chrystusa (Dz 10).

KORYNT

— starożytne miasto greckie, położone na Przesmyku Korynckim, słynne z wyrobu waz, tkanin i budowy okrętów. W 146 r. przed Chr. zostało zburzone przez Rzymian i odbudowane dopiero sto lat później. Od 44 r. przed Chr. Korynt był stolicą rzymskiej prowincji senackiej, Achai, zarządzanej przez prokonsula. Dzięki dogodnemu położeniu Korynt był miastem bardzo zamożnym, w którym oprócz Greków mieszkało wielu Rzymian i przybyszów ze Wschodu, między innymi Żydów. Paweł odwiedził Korynt kilkakrotnie, przynajmniej dwa razy, i założył tu gminę chrześcijan, do której napisał kilka listów, co najmniej cztery. Dwa z nich zostały przekazane w Nowym Testamencie (Dz 18,1–18; 20,2).

Kościoły chalcedońskie

— Pierwotnie te Kościoły, które przyjęły uchwały Soboru Chalcedońskiego. Wyrażenia tego używa się nadal na oznaczenie tych Kościołów wschodnich, które po tym soborze nie odłączyły się od Konstantynopola. Zob. Kościoły wschodnie, prawosławi orientalne.

Kościoły niechalcedońskie

— Te Kościoły wschodnie, które nie przyjęły uchwał Soboru Chalcedońskiego (451).

Kościoły wschodnie katolickie

cztery kategorie wśród dwudziestu jeden wschodnich Kościołów katolickich, które wyrosły na gruncie tradycji aleksandryjskiej, antiocheńskiej, chaldejskiej i konstantynopolitańskiej: najwyższym rangą jest patriarchat, czyli Kościół całego regionu, kierowany przez patriarchę – biskupa, który posiada jurysdykcję nad wszystkimi innymi biskupami w patriarchacie, łącznie z metropolitami (CCEO 55–150). Jest sześċ patriarchatów katolickich: koptyjski, melchicki, syryjski, maronicki, chaldejski i ormiański. Po swym wyborze patriarcha nie zwraca się do papieża o zatwierdzenie, lecz prosi go o łącznośċ w Liturgii Eucharystycznej, podczas której patriarcha nie otrzymuje już paliusza, tak jak to ma miejsce w przypadku metropolity. Kościoły archidiecezjalne większe są kierowane przez arcybiskupa większego, który ma praktycznie wszystkie prerogatywy patriarchy, oprócz jego tytułu i należnego mu pierwszeństwa (CCEO 151–154). Są dwa takie Kościoły: Bizantyńsko–Ukraiński i Syryjsko–Malabarski. Arcybiskup większy, po wyborze, musi zwracaċ się do papieża o zatwierdzenie. Jest pięċ autonomicznych (= sui iuris) Kościołów metropolitalnych: etiopski, malankarski, rumuński, kościół ruski (w Stanach Zjednoczonych) oraz włosko–albański (bez metropolity). Są one autonomiczne pod względem swej administracji wewnętrznej i podlega im kilka diecezji (CCEO 155–173). D) Zwykły Kościół sui iuris; jest ich osiem: białoruski, bułgarski, grecki, Kościół Krizevci (dawna Jugosławia), słowacki, węgierski, albański i rosyjski.

Kościoły wschodnie

— Chodzi o te Kościoły, które się stopniowo stały wspólnotami niezależnymi po śmierci Teodozjusza I (395), kiedy to imperium rzymskie podzieliło się na wschodnie i zachodnie. Wskutek tego rozwoju powstały cztery grupy: Wschodni Kościół Asyryjski; uznaje dwa pierwsze sobory powszechne, nie uznaje jednak Soboru Efeskiego (431), który potępił Nestoriusza, dlatego jego członków zazwyczaj nazywa się nestorianami. Orientalne Kościoły prawosławne; uznają trzy pierwsze sobory powszechne, nie uznają jednak Soboru Chalcedońskiego (451), a jego wyznawców zazwyczaj nazywa się monofizytami. Do tej grupy należy sześċ niezależnych od siebie Kościołów: Ormiański Kościół Apostolski, Koptyjski Kościół Prawosławny, Etiopski Kościół Prawosławny i Syryjski Kościół Prawosławny, a także Orientalny Kościół Prawosławny w Indiach podzielony równomiernie na autokefaliczny Malankarski (Malankara = Keraia) Prawosławny Kościół Syryjski i autonomiczny Kościół pod kierownictwem syryjskiego patriarchy prawosławnego w Damaszku, oraz Erytrejski Kościół Prawosławny, którego niezależnośċ od Etiopskiego Kościoła Prawosławnego uznano w 1993 roku. Wschodnie Kościoły prawosławne, dla których jako datę zerwania z Rzymem umownie się przyjmuje rok 1054, zachowują wzajemną łącznośċ ze sobą, a patriarchę konstantynopolitańskiego uważają za pierwszego wśród równych. Należą do nich starożytne patriarchaty Konstantynopola, Aleksandrii, Antiochii i Jerozolimy, nowe patriarchaty w Rosji, Serbii, Rumunii, Bułgarii i Gruzji, autokefaliczne Kościoły na Cyprze, w Grecji, w Polsce, Albanii, Czechach i Słowacji, a także prawosławny Kościół w Ameryce, którego autokefalicznośċ uznała Moskwa, ale nie uznał jej Konstantynopol, autonomiczne Kościoły monastyru św. Katarzyny (Synaj) i Kościoły prawosławne w Finlandii, Japonii oraz Chinach. Dodajmy, że Konstantynopol nie uznał statusu autokefaliczności nadanego przez Moskwę Kościołowi prawosławnemu w Czechach i Słowacji, ale uznaje ten Kościół za autonomiczny. Podobnie sprawa wygląda z autonomicznymi Kościołami prawosławnymi w Japonii i Chinach. Konstantynopol nie uznaje ich za autonomiczne, ponieważ Moskwa nadała im taki status bez jego zgody. Wschodnie Kościoły katolickie zachowujące łącznośċ z Rzymem. Odpowiednio do Wschodniego Kościoła asyryjskiego istnieje chaldejski i Malabarski Kościół katolicki. Odpowiednio do orientalnych Kościołów prawosławnych ismieją Kościoły katolickie: ormiański, koptyjski, etiopski, syryjski i ma–lankarski. Odpowiednio do wschodnich Kościołów prawosławnych mamy Kościoły katolickie: melchicki, ukraiński, ruski, rumuński, grecki, bułgarski, słowacki i węgierski. Istniej ą ponadto katolicy bizantyńscy na terenie byłej Jugosławii. Kościół Maronicki i Włosko–Albański Kościół Katolicki nie odpowiadają żadnemu innemu Kościołowi wschodniemu.

Kościół bizantyńsko–ukraiński

— Największy (ok. 5 milionów członków) katolicki kościół wschodni, który swymi korzeniami sięga nawrócenia w 988 r. księcia Włodzimierza z Kijowa na Rusi, skąd chrześcijaństwo rozprzestrzeniło się na tereny wchodzące obecnie w skład Rosji. Ta silna mniejszośċ katolicka istnieje na Ukrainie od czasu Unii Brzeskiej (1596), kiedy to wielu Rusinów przeszło na katolicyzm. W 1946 r. Józef Stalin (1879–1953) zmusił ukraińskich katolików do przyłączenia się do Kościoła prawosławnego; przynależnośċ tę odrzucili, gdy tylko odzyskali wolnośċ pod rządami Michaiła Gorbaczowa (ur. 1931). Josyf Slipyj (1892–1984) (mianowany kardynałem w 1965), który zastąpił metropolitę Andrzeja Szeptyckiego (1906–1944), spędził lata 1945–1963 w komunistycznych więzieniach, a w 1963 r. został mianowany arcybiskupem grekokatolickiego Lwowa. Zmarł mając wciąż nadzieję, że doczeka chwili, gdy Kościół Bizantyńsko–Ukraiński zostanie patriarchatem. Znaczna diaspora (prawie milion) ukraińskich katolików znajduje się w Kanadzie, Stanach Zjednoczonych, oraz innych częściach świata.

Kościół episkopalny

— Nazwa wspólnoty kościelnej, na której czele stoją biskupi, a szczególnie wspólnota w Stanach Zjednoczonych, która zachowuje łącznośċ z arcybiskupem z Canterbury.

Kościół grekokatolicki

— Zob. Kościół bizantyńsko–ukraiński.

Kościół miejscowy

— Wspólnota zebrana wokół swego biskupa może się w pełnym znaczeniu nazywaċ „Kościołem”, jeżeli zachowuje łącznośċ z innymi Kościołami miejscowymi. Nowy Testament wyrazu „Kościół” używa zarówno na oznaczenie miejscowych zgromadzeń (Dz 8, 1; Rz 16, 1; 1 Kor 1, 2), jak wszystkich chrześcijan (Mt 16, 18; Ef 1, 22). Sobór Watykański II naucza, że jeżeli biskup diecezjalny przewodniczy liturgii. Lud Boży ukazuje sam siebie w sposób bardziej widzialny (zob. SC 41–42, LG 26, AG 19–22).

Kościół wschodni, asyryjski

— Środkowowschodni Kościół, najstarszy z tych, które przetrwały po zerwaniu łączności z Kościołem powszechnym, obecnym na Zachodzie i na Wschodzie. Ta odmiana chrześcijaństwa rozwijała się pod niewielkim wpływem greckim, ponieważ Kościół ten został założony w bardzo wczesnym etapie rozwoju chrześcijaństwa, prawdopodobnie przez misjonarzy pochodzących z Palestyny i Edessy. W 410 r. na synodzie w Seleucji–Ktesifon (Persja) zreorganizował się pod kierownictwem swego własnego katolikosa, czyli prymasa, a w 424 roku na synodzie w Markabcie ogłosił swą niezależnośċ i swoją własną stolicą ogłosił Seleucję–Ktesifon nad Tygrysem w Persji znajdującej się poza wpływami cesarstwa bizantyńskiego. Za głównego swego teologa uważał Kościół wschodni Teodora z Mopsuestii (ok. 350–428). W chrystologii jego poglądy zostały ustawione przez podobnie myślących teologów, którzy – wypędzeni z Edessy przez cesarza Zenona w roku 489 – uciekli do Persji. Kościół ten nazywamy „Kościołem wschodnim”, ponieważ znajdował się on na wschód od impeńum rzymskiego. W czasach późniejszych na Zachodzie był on dobrze znany jako „Kościół nestoriański”, ponieważ odrzucił uchwały Soboru Efeskiego (431). Obecnie katolickich spadkobierców tego Kościoła nazywamy Chaldejczykami, tych zaś, którzy nie mają łączności z Rzymem, Asyryjczykami. W listopadzie 1994 r. patriarcha Asyryjskiego Kościoła Wschodniego Mar Dinkha IV razem z papieżem Janem Pawłem II podpisali wspólną „Deklarację chrystologiczną”, która oficjalnie zakończyła wszelkie różnice doktrynalne oraz zapowiadała bliską współpracę w przyszłości (ND 683).

Kościół zachodniosyryjski

— Ten Kościół zwano często (polemicznie) monofizyckim, a także (ze względu na pochodzenie) Kościołem jakobitów, jego wyznawcy jednak wolą siebie samych nazywaċ Zachodniosyryjskim Kościołem Prawosławnym. Jest to jedna z czterech głównych gałęzi tradycji syryjskiej, które wszystkie wyrastają z wczesnej tradycji monastycznej: Kościół Zachodniosyryjski ze stolicą w Antiochii, Kościół Wschodnio–syryjski ze stolicą w Edessie, Kościół Melchicki, zjednoczony z Rzymem i posługujący się liturgią grecką, Kościół Maronicki, zjednoczony z Rzymem i istniejący w Libanie. Jeżeli idzie o liturgię, to Kościół Zachodniosyryjski jest niezwykle bogaty, ma bowiem przynajmniej siedemdziesiąt anafor eucharystycznych i wiele zmiennych tekstów dla innych obrzędów. Podstawową Liturgią Eucharystyczną jest liturgia św. Jakuba, która może pochodziċ z czasów apostolskich. Jej cechą znamienną jest obrzęd okadzania po Liturgii Słowa oraz modlitwa pożegnalna przy ołtarzu na samym końcu. Tę liturgię zazwyczaj się sprawuje w języku narodowym: w arabskim na Bliskim Wschodzie, malayamskim w Indiach i angielskim w Stanach Zjednoczonych.

 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź