Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

Koncyliaryzm

— (łac. „zgromadzenie, sobór”). Teoria kwitnąca podczas wielkiej schizmy (1378–1417), kiedy to chrześcijaństwo zachodnie było podzielone przez okazywanie posłuszeństwa dwom, a nawet trzem papieżom. Według niej najwyższa władza przysługuje soborowi powszechnemu niezależnie od papieża; Sobór Watykański II głosi, że kolegium biskupów istnieje w łączności z papieżem i działa pod jego przewodnictwem.

Kondakion

— (gr. „krótki”). Jedna z najstarszych i najważniejszych odmian hymnu liturgicznego w Kościele wschodnim, wywodząca się z V lub VI stulecia; nazwa pochodzi prawdopodobnie od krótkiego kawałka deski, dokoła której tekst był owinięty; może ona jednak pochodziċ także stąd, że kompozycja zwięźle poddaje nastrój sprawowania czynności liturgicznych zaraz potem następujących. Kondakion może się składaċ z 18 do 30 strof (a nawet więcej). Utwór ma tytuł, po którym następuje wzruszające proiomion, czyli wstęp zbierający to, co w święcie jest istotnego, a szczyt osiąga w efymion, czyli refrenie. Następuje teraz seria strof zwanych oikoi (dosłownie „mieszkania”, czyli po prostu to, co my nazywamy strofami), z których pierwsza się nazywa hir–mos (pewnie odgr. „harmodzo" – „nastrajam się"), a każda się kończy refrenem. Oikoi często tworzą akrostych w ten sposób, że każda strofa zaczyna się inną literą alfabetu. Św. Roman Pieśniarz (Melodos), który się urodził w Homs niedaleko Edessy pod koniec V stulecia i pełnił funkcje diakona w Konstantynopolu, jest najsławniejszym twórcą kondakionów. Najlepiej znanym kondakionem jest hymn Akathistos.

Konferencja Episkopatu

— Zgromadzenie biskupów katolickich jakiegoś kraju lub regionu, odbywające się przynajmniej raz na rok, żeby zaplanowaċ wspólne inicjatywy duszpasterskie dla dobra Kościoła na całym terytorium. Konferencje episkopatu popierał Sobór Watykański II (CD 37–38; LG 23); zostały one włączone do Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 r. (CIC 447–459; 753). W liście apostolskim motu proprio z maja 1998 r., Apostolos suos, papież Jan Paweł II wyjaśnił ich teologiczną i prawną naturę. Aby doktrynalne wypowiedzi konferencji stanowiły prawdziwe nauczanie Kościoła, wymagana jest przy ich uzgadnianiu jednomyślnośċ. Jeżeli decyzje zostały uchwalone większością dwóch trzecich głosów muszą byċ zatwierdzone przez Stolicę Świętą.

Konferencje ogólnoprawosławne

— Ruch ukierunkowany na pielęgnowanie jedności działania wśród różnych autokefalicznych Kościołów prawosławnych i na przyczynianie się do utrzymania powiązań z innymi Kościołami. Pierwsza ogólnoprawosławna narada odbyła się w Konstantynopolu w roku 1923. Podczas drugiej, która się odbyła na Górze Athos w roku 1930, dyskutowano nad programem przyszłego ogólnoprawosławnego presoboru, którego zadaniem miało byċ przygotowanie do Świętego i Wielkiego Ogólnoprawosławnego Soboru. Pierwsza ogólnoprawosławna konferencja odbyła się w roku 1961; podczas drugiej, zebranej na wyspie Rodos w roku 1963, dyskutowano nad wysłaniem obserwatorów na Sobór Watykański II; trzecia odbyła się na wyspie Rodos w roku 1964 i oficjalnie się zobowiązała do prowadzenia dialogu z rzymskim Kościołem katolickim. Czwarta zebrała się w Chambesy koło Genewy w roku 1968 i wtedy postanowiono otworzyċ tam sekretariat w celu przygotowania przyszłego wielkiego soboru i zrewidowania porządku jego obrad. W szczególny sposób podkreślono takie zagadnienia, jak: przeszkody małżeńskie, reforma kalendarza, post oraz sytuacja Kościołów prawosławnych poza ich tradycyjnymi terenami. Spotkanie przygotowawcze odbyło się w roku 1971 w Chambesy. Doprowadziło ono do trzech ogólnoprawosławnych przedsoborowych konferencji (w latach 1976, 1982 i 1986), które się odbyły w tym samym miejscu, a miały na celu głębszą dyskusję nad tymi zagadnieniami, a także nad ekumenicznymi stosunkami z innymi Kościołami.

Konferencje w Lambeth

— Spotkania biskupów anglikańskich rozpoczęte w roku 1867 i odbywające się obecnie co dziesięċ lat zazwyczaj w Londynie, w rezydencji arcybiskupa Canterbury. Konferencje te zwołuje arcybiskup Canterbury, który zajmuje pierwsze miejsce wśród metropolitów anglikańskich, lecz poza Wielką Brytanią posiada autorytet wyłącznie moralny. Postanowienia tych konferencji same w sobie nie są prawnie wiążące, wywarły jednak wpływ ogólnoświatowy, przede wszystkim wewnątrz Wspólnoty anglikańskiej. W konferencji w 1998 roku, największej w historii, która odbyła się w Kent University w Canterbury pod przewodnictwem arcybiskupa George′a Careya (ur. 1935 r.), wzięło udział 739 biskupów (w tym jedenaście biskupów kobiet) oraz około 600 współmałżonków. Podczas nabożeństw, oprócz angielskiego, używano również języka suahili, by wyraziċ znaczenie Wspólnoty anglikańskiej w Afryce.

Konfucjanizm

— Wierzenia i zasady życia przejęte ze starych chińskich klasyków i w specjalny sposób przekazane przez Konfucjusza, czyli przez K′ung Fu–tzu (ok. 550–478 przed Chr.). Możliwe, że jest on autorem ostatniej z pięciu klasycznych albo „kanonicznych” ksiąg: Szu King (dokumenty historyczne), Szhi–King (wiersze), Li–Ki (ceremonie i instytucje), Yi King (księga przemian), wreszcie roczniki Lu. Konfucjusz przejął współczesną sobie religię, kładąc szczególny nacisk na obrzędy religijne i mocno wierząc w T′ien, najwyższą potęgę kosmiczną, która wyznacza los wszystkim ludziom i wszystkim rzeczom. Na tej podstawie Konfucjusz oparł swoją etykę. Nacisk kładł na szczerośċ, lojalnośċ wobec zasad, rozwijanie w sobie życzliwości (jen) i kształtowanie dobrego charakteru. Nauczał, że wewnętrzna dobroċ w całej pełni przejawia się we wszystkich stosunkach międzyludzkich przez dobre obyczaje, dobre wychowanie i zachowanie obrzędów (li). Cechami prawdziwej szlachetności są życzliwośċ, synowska pobożnośċ, lojalnośċ, wzajemnośċ, przyzwoitośċ i harmonijna równowaga wśród postaw krańcowych. Od około 200 roku przed Chrystusem aż po rok 1912 konfucjanizm był oficjalną doktryną państwową w Chinach. Zob. buddyzm, taoizm, zen.

Konklawe

— (łac. „pod kluczem”). Wybór papieża przez kardynałów. W pierwszym tysiącleciu papieży wybierało duchowieństwo i lud Rzymu. Reformy św. Grzegorza VII (papież w latach 1073–1085) miały na celu ukrócenie wzrastającej korupcji, gdyż wybór papieża często stawał się areną walk pomiędzy potężnymi rodami rzymskimi. Za czasów Aleksandra III (papieża w latach 1159–1181) zaostrzono regulamin; w szczególności wprowadzono wymóg większości dwóch trzecich głosów do wyboru papieża. Po tym, jak potrzeba było dwóch lat na wybranie św. Grzegorza X (papieża w latach 1271–1276), Sobór Lyoński II (1274) wprowadził prawa mające na celu wyeliminowanie wywierania wpływu z zewnątrz na kardynałów podczas konklawe. Zgodnie z obecnymi przepisami, po śmierci papieża kardynałowie, którzy nie przekroczyli wieku osiemdziesięciu lat spotykają się w zamkniętych częściach Pałacu Watykańskiego, by wybraċ, zwykle w głosowaniu tajnym, jego następcę. Kartki z rozstrzygającego głosowania pali się nie dodając słomy, co daje biały dym, który natychmiast oznajmia ludziom znajdującym się na zewnątrz konklawe, że wybrano nowego papieża.

Konsubstancjacja

— (łac. „istnienie razem różnych substancji”). Potępiony przez Sobór Trydencki (1545–1563) pogląd, że po przeistoczeniu substancje chleba i wina nadal istnieją obok substancji Ciała i Krwi Pańskiej (zob. DH 1652; ND 1527). Zob. przeistoczenie.

Kontrreformacja

— (łac. „przeciw reformie, przeciw naprawie, przeciw odnowie”). Ożywiona działalnośċ Kościoła katolickiego (mniej więcej od roku 1520 do końca Wojny Trzydziestoletniej, czyli do roku 1648) skierowana przeciw siłom reformacji. Sam wyraz jest problematyczny, ponieważ szczere wysiłki naprawy Kościoła podejmowano na długo przed pierwszym wystąpieniem Marcina Lutra w roku 1517. Hiszpania praktycznie została nietknięta przez protestantyzm częściowo wskutek reform już wprowadzonych w życie przez kardynała Franciszka Ximeneza de Cismeros (1436–1498) i popieranych przez monarchę hiszpańskiego. We Włoszech za sprawę reformy kościelnej zginął Hieronim Savonarola (1452–1498). Sobór Laterański V (1511 –1517) zdecydował naprawiċ nadużycia. Po początkowym ogromnym wstrząsie, jaki wywołały skutki wystąpienia Lutra, siły reformatorskie wewnątrz Kościoła nabrały rozpędu. Powstały nowe zakony, takie jak: teatyni założeni przez św. Kajetana (1480–1559) i przez Jana Piotra Caraffę, późniejszego papieża Pawła I V (1476–1559), i kapucyni założeni przez Matteo Serafini da Bascio (ok. 1495–1552). Chociaż każdy podręcznik szkolny zazwyczaj podawał, że św. Ignacy Loyola (1491–1556) założył zakon jezuitów w celu zwalczania protestantyzmu, to przecież wtedy, kiedy otrzymał on zatwierdzenie papieskie (1540), nie miało to jeszcze większego znaczenia. Raczej chodziło mu o naprawienie życia katolików w Europie i o pracę misyjną poza jej granicami. Później, zwłaszcza poprzez św. Piotra Kanizego (1521–1597), jezuici byli głęboko zaangażowani w walkę o uratowanie dla Kościoła katolickiego Niemiec, Austrii, Polski, Anglii i innych krajów. Do czołowych postaci z okresu kontrreformacji należą też: św. Filip Neri (1515–1595), św. Karol Boromeusz (1538–1584), św. Franciszek Salezy (1567–1622) oraz Maria Ward (1585–1645). Ogromne znaczenie miał Sobór Trydencki (1545–1563), ponieważ zreformował on cały zespół wierzeń Kościoła i praktyk religijnych. Pełny opis kontrreformacji będzie także ujmował wpływ szkół jezuickich, kulturę barokową, misje w Ameryce, Azji i Afryce, a także panowanie Karola V (1500–155 8) i Filipa II (1527–1598) w Hiszpanii.

 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź