Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

JEBUSYCI

— W samej Jerozolimie i na otaczających ją górzystych terenach mieszkali Jebusyci, wywodzący się od Kanaana, wnuka Noego. Od ich imienia również Jerozolimę nazywano jeszcze przez długi czas po jej zdobyciu Jebus (Lb 13,29; Sdz 19,10–11).

Jehowa

— Wyraz niewłaściwy na oznaczenie Boga, powstały w czasach Renesansu. Powstał wskutek zlania dwóch wyrazów hebrajskich oznaczających Boga, mianowicie ze spółgłosek JHVH albo YHWH oraz samogłosek należących do wyrazu „Adonai” (hebr. „Pan”), przy czym początkowe „a” ze względów brzmieniowych zamieniło się w „e”.

JEHU

— król panujący nad Izraelem przez dwadzieścia osiem lat (841–813 przed Chr.). Drogę do tronu utorował sobie licznymi zbrodniczymi czynami. Wytępił wprawdzie obcych bogów w Izraelu, ale sam nie zachowywał Prawa, które lud izraelski otrzymał od Boga. Za jego panowania Izrael utracił wiele ze swej dawnej potęgi (2 Krl 9 i 10).

JEREMIASZ

— jeden z największych proroków izraelskich, który działał mniej więcej w latach 627–585 przed Chr. W tym okresie rządziło w Judzie pięciu kolejnych królów, a Asyryjczycy, Egipcjanie i Babilończycy podejmowali wiele starań, by nią zawładnąċ. Jeremiasz, żyjący w tych niespokojnych czasach, mówił o Bogu: przypominał władcom, że świat został stworzony przez Boga i że On nim kieruje. Mówił o sądzie Bożym nad światem i przepowiadał upadek państwa i spustoszenie Jerozolimy. Nadto wskazywał, że pobożnośċ polega nie tyle na przestrzeganiu religijnych przepisów, co raczej na właściwym i osobistym stosunku do Boga. Tylko wtedy bowiem można byċ rzeczywiście pobożnym, gdy się czci Boga w sercu. Bóg nie zważa na to, co zewnętrzne, lecz na ludzkie myśli i uczucia. Jeremiasz też wypatruje czasu, kiedy Bóg w pełni objawi się w Tym, którego pośle jako Mesjasza i który zaspokoi wszystkie pragnienia serc ludzkich. Wypatruje zatem przyjścia Jezusa Chrystusa i mówi o „nowym przymierzu”, które Bóg zawrze z całą ludzkością. Jedna z ksiąg biblijnych zawiera w tytule jego imię, a mianowicie Księga Jeremiasza.

JEROBOAM

— Pierwszym królem Izraela, który rządził mniej więcej w latach 931–909 przed Chr., był Jeroboam I. Później, w latach 782–753 przed Chr., rządził Izraelem Jeroboam II. Obydwaj ci królowie byli potężnymi władcami, dzięki którym Izrael, północna częśċ podzielonego królestwa (południową częśċ stanowiła Juda), cieszył się poważaniem wśród innych narodów (1 Krl 12,20; 2 Krl 14,23–27).

JEROZOLIMA

— powstała mniej więcej dwa tysiące lat przed narodzeniem Chrystusa. Położona na suchym płaskowyżu w górach judzkich, oddalona jest około 48 km od Morza Śródziemnego i 32 km od Morza Martwego. Dawniej nazywano ją Szalem, co znaczy: pokój. Dawid odebrał to miasto Jebusytom i uczynił je stolicą swego królestwa. Dla Żydów było ono miejscem najświętszym na ziemi, ponieważ w nim znajdowała się świątynia. Dawid i Salomon wznieśli niektóre ze wspaniałych budowli Jerozolimy i umocnili jej mury. W 587/586 r. przed Chr. Nabuchodonozor zburzył jednak i miasto, i świątynię. Gdy Żydzi powrócili z niewoli babilońskiej, od razu przystąpili do odbudowy świątyni i murów miasta. Później miasto zdobywali kolejno Egipcjanie, Syryjczycy, Rzymianie, Arabowie i Turcy. W czasach Jezusa w Jerozolimie panowali Rzymianie, ale Żydom wolno było sprawowaċ służbę Bożą w świątyni (Ps 122; Łk 21,20–22).

Jeruzalem

— (hebr. „miasto pokoju”). Miasto króla i kapłana Melchizedeka, który udzielił błogosławieństwa Abrahamowi (Rdz 14, 18–20). Zbudowane w strategicznym punkcie na górze Syjon i na przyległych wzgórzach, Jeruzalem było twierdzą oporu Jebuzytów przeciwko nacierającym Izraelitom. Około roku 1000 przed Chrystusem Dawid zdobył miasto i uczynił je stolicą Judy (2 Sm 5, 6–7). Salomon zbudował w nim wspaniałą świątynię (l Kri 6, 1–38) i odtąd Jeruzalem było wysławiane jako miasto Boga (Ps 48 i 87). Jest jednak rzeczą możliwą, że Salomon tylko przetworzył już istniejącą świątynię Jebuzytów na rodzaj królewskiej kaplicy. Po upadku państwa w roku 586 przed Chrystusem (2 Krl 24–25) Jeruzalem stało się przedmiotem nadziei stęsknionych wygnańców (Ps 137). Po ich powrocie odbudowano świątynię (zob. Ez 3,1–13; 4,24–6,22). Po zajęciu miasta przez Rzymian w roku 64 przed Chrystusem Herod Wielki (panował w latach 37–4 przed Chr.) wybudował jeszcze wspanialszą świątynię. Jezus od dzieciństwa odwiedzał Jeruzalem i jego świątynię (Łk 2, 22–38, 41–50). Płakał nad miastem (Łk 19, 41–44), w którym umarł ukrzyżowany. Rzymianie zburzyli miasto w roku 70 po Chrystusie, po powstaniu Bar–Kochby (132–135) odbudowali je dając mu nazwę Aelia Capitolina, ale pod karą śmierci zakazali do niego powracaċ Żydom. Jeruzalem było matką Kościoła i szczególnym miejscem pielgrzymkowym dla chrześcijaństwa. Patriarchatem zostało ogłoszone na Soborze Chalcedońskim (451). Jerozolimski kościół Grobu Pańskiego, obejmujący zarówno Grób Chrystusa jak teren Kalwarii, wskazuje na obecne podziały wśród chrześcijan, mieści on w sobie bowiem sześċ oddzielonych od siebie grup chrześcijańskich: katolików rzymskich, prawosławnych Greków, Ormian, Syryjczyków, Koptów i Etiopczyków. Obecnie istnieją w Jeruzalem trzy patriarchaty: prawosławny grecki, prawosławny ormiański i łaciński. „Nowe” albo „święte” miasto Jeruzalem będzie ostateczną ojczyzną wszystkich błogosławionych (Gal 4, 25–26; Obj 3,12; 21,2.10).

JERYCHO

— zapewne najstarsze miasto świata. Jego historia sięga bowiem do 8000 r. przed Chr., a więc znacznie poza czasy biblijne. Starożytne Jerycho leżało około 10 km na północ od Morza Martwego i około 8 km na zachód od Jordanu. W czasie wykopalisk odkryto mury wewnętrzne, mające 4 m szerokości, i mury zewnętrzne szerokości 2 m. Jerycho z czasów nowotestamentowych leżało 3 km dalej na południe. Było pierwszym miastem zdobytym przez Izraelitów po wejściu do Ziemi Obiecanej. Jednakże zajęcia Jerycha nie mogli przypisaċ ani swojemu sprytowi, ani orężu. W wierze doświadczyli, że miasto to oddał w ich ręce Bóg i On też pozwoli im zająċ cały obiecany kraj. W czasach późniejszych miasto to ufortyfikował król Achab, a krótko przed narodzeniem Jezusa Herod Wielki zbudował w jerychońskich gajach palmowych pałac, wokół którego powstało nowe miasto, stanowiące ulubiony cel podróżnych (Joz 6; 1 Krl 16,34; Mk 10,46–52; Łk 10,30; 19,1).

JESSE

— (zob. też Dawid) – ojciec Dawida, prowadzący gospodarstwo w Betlejem. Miał ośmiu synów i dwie córki. Oczekiwano, że właśnie z pokolenia Jessego narodzi się Mesjasz (1 Krn 2,13–15; Iz 11,1–2).

JETRO

— teśċ Mojżesza; nosił też imiona Reuel i Chobab. Mojżesz przez pewien czas pasł owce Jetry. Pewnego razu zaprowadził je w głąb pustyni, aż pod górę Bożą, Horeb. Wówczas właśnie ukazał mu się Bóg w krzaku gorejącym (Wj 2,18; 3,1).

 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź