Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

Idol

— (gr. eidôlon = podobizna, późno łac. idôlum);
1. obraz, wyobrażenie, podobizna; postaċ kłamliwie naśladująca prawdziwą istotę; mara, widmo, bożek; pojęcie wyryte w duszy; przedmiot kultu, uwielbienia, także każdy sztucznie stworzony przedmiot (najczęściej w postaci człowieka, z kamienia, drzewa itp.), któremu się przypisuje wpływ na losy ludzkie, wreszcie nazwa każdego obrazu bogów.
    W wykładni apologetyczno–religijnej termin „idol” oznacza obraz, rzeźbę (posążek) lub osobę wyobrażającą bóstwo, będące przedmiotem kultu. Stąd w religii judeochrześcijańskiej idol oznacza bożka lub podobiznę bóstw pogańskich. Oddawanie czci należnej Bogu – obrazom, rzeźbom czy ludziom nazwano idolatrią. Izydor z Sewilli określił i. jako obraz Boga, który został utworzony na obraz i wyobrażenie człowieka. Hugon ze Świętego Wiktora określał i. jako coś, co jest niczym, i. bowiem nie objawia się temu, kto przed nim klęka. Od i. nie otrzymujemy żadnej rady ani odpowiedzi, a to dlatego, że jest niczym.
2. idole (lm), filoz. według greckiej starożytnej teorii poznania (Demokryta i epikurejczyków) – cząsteczki wysyłane przez przedmioty, pobudzające umysł i wywołujące wrażenia zmysłowe; wg Bacona – złudzenia poznawcze.

Idolatria

— (gr. eidölolatreía – „oddawanie czci wizerunkom”). oddawanie czci boskiej idolom, wyobrażeniom lub symbolom bóstw. Fetyszyzm, bałwochwalstwo.

IDUMEA

— grecko–łacińska nazwa na określenie starożytnego Edomu i południowych terenów Judy i Negebu. Idumejczycy zostali pobici około 100 r. przed Chr. przez Izraelitów i zmuszeni do przyjęcia wiary żydowskiej (Mk 3,8).

Ignorancja nie do przezwyciężenia

— Zob. niewiedza nie do przezwyciężenia.

IKONIUM

— miasto handlowe w rzymskiej prowincji Galacji w Azji Mniejszej, które Paweł i Barnaba odwiedzili podczas jednej ze swych podróży misyjnych. Częśċ mieszkańców uwierzyła w głoszoną przez nich naukę. Żydzi jednak, którzy nie uwierzyli ich słowom, podburzyli i źle usposobili wobec nich pogan, tak że apostołowie musieli w końcu opuściċ miasto w obawie przed zniewagami i ukamienowaniem (Dz 14,1–7).

Ikonoklazm

— (gr. „niszczenie obrazów”). Zob. obrazoburstwo.

Ikonostas

— (gr. „ściana z obrazami”). W Kościołach wschodnich zasłona albo ściana pokryta obrazami, która oddziela nawę świątyni od sanktuarium. Sanktuarium jest symbolem nieba, a nawa ziemi. Obie części świątyni pokrywa jednak jeden i ten sam dach, żeby pokazaċ, że podczas sprawowania liturgii my na ziemi łączymy się z niebem. W ikonostasie jest troje drzwi; środkowe – carskie wrota – są przeznaczone dla głównego celebransa, biskupa lub kapłana, i prowadzą bezpośrednio do ołtarza; drzwi prawe prowadzą do diakonikon, czyli do odpowiednika zakrystii przeznaczonej dla asystujących celebransowi diakonów, drzwi lewe prowadzą do prothesis, czyli do pomieszczenia przeznaczonego na przygotowanie darów.

Ingres

— (łac. „wejście”). Po konsekracji osadzenie biskupa na tronie jego własnej katedry, symbol rozpoczęcia przez niego nauczania i rządów duszpasterskich w diecezji.

Inkwizycja

— (łac. „badanie, śledztwo”). Specjalny kościelny trybunał sądowy, którego zadaniem było śledzenie, aresztowanie, sądzenie i karanie heretyków. Ten sposób postępowania upowszechnił się za czasów Innocentego III (1160–1216), a powstał z przekonania, że herezja powinna byċ likwidowana, ponieważ zagraża porządkowi społecznemu. W roku 1479 Ferdynand VI Izabela Kastylijska – za aprobatą papieża Sykstusa IV – ustanowili inkwizycję hiszpańską, której zadaniem było ściganie konwertytów z judaizmu i islamu – zwanych odpowiednio marranami albo moryskami – jawnie lub skrycie wracających do swoich pierwotnych religii. Jeżeli inkwizytorzy udowodnili im winę, zazwyczaj winnych przekazywano w ręce władzy państwowej, która im wymierzała karę. W roku 1542 papież Paweł III ustanowił Święte Oficjum jako najwyższy trybunał apelacyjny w procesach o herezję. W roku 1967 Paweł VI nie tylko zmienił jego nazwę na Kongregację do Spraw Doktryny Wiary, ale także wyznaczył mu bardziej pozytywną funkcję popierania, a nie tylko strzeżenia, nieskażonej doktryny w wierze i obyczajach.

Interdykt

— (łac. „zakaz, wykluczenie”). Rzadko stosowana kara kościelna, w Kodeksie Prawa Kanonicznego dla Kościołów Wschodnich nazywana „ekskomuniką mniejszą” (CCEO 1431), która czasowo pozbawia przestępców pewnych uprawnień duchownych oraz pewnych funkcji, ale ich nie wyklucza ze wspólnoty Kościoła. Zazwyczaj interdykt zawiesza prawa do sprawowania sakramentów (jeżeli dotyczy duchowieństwa), a także prawa ich przyjmowania (w przypadku ludzi świeckich). Zakaz ten na mocy samego prawa traci ważnośċ w niebezpieczeństwie śmierci. Interdykt może byċ nałożony na pojedyncze osoby, lub grupy ludzi, ale już nie na miejsca, miasta, a nawet całe kraje, tak jak to było w starym prawie kanonicznym (zob. CIC 915, 1109, 1331–1332, 1370, 1373–1374; CCEO 712, 829, 1434, 1445, 1447–1448).

Interkomunia

— (z łac. „między” plus „wspólnota”). Zob. communicatio in sacris.

Irenizm

— (z gr. „pokój”). Pokojowe albo łagodzące podejście do zagadnień związanych z jednością Kościoła, które może prowadziċ do prób zacierania rzeczywistych różnic między chrześcijanami albo do upowszechniania porozumienia kosztem prawdy, czyli do zajęcia stanowiska, które zostało słusznie potępione (zob. DH 3880, UR 11). Irenizm jednak może także oznaczaċ pogodę ducha, z jaką się podchodzi do zagadnień spornych, kiedy się ma nadzieję na osiągnięcie jedności – i w tym wypadku praktycznie nie można go odróżniċ od prawdziwego ekumenizmu.

 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź