Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

Hilemorfizm

— (gr. „materia jako tworzywo plus kształt”).

HIOB

— o którym opowiada księga nosząca w tytule jego imię – Księga Hioba, był właścicielem wielu trzód w ziemi Us, położonej w Arabii Skalistej koło Petry. Był człowiekiem bardzo zamożnym i miał dziesięcioro dzieci. Zdarzyło się jednak, że utracił całą majętnośċ, dzieci, a sam bardzo poważnie zachorował. Żona i wszyscy znajomi stronili od niego mówiąc, że z powodu grzechów sam stał się winny całego nieszczęścia. Gdy pogrążony w smutku siedział w popiele, odwiedzili go trzej przyjaciele, ale nie przynieśli mu zbyt wiele pociechy. Dopiero gdy Hiob przepełniony żalem i pełen ufności zwrócił się znów do Boga, skończyły się jego nieszczęścia. Księga Hioba jest poematem, który powstał około 500 r. przed Chr. Nic nie wiemy o jego autorze, poetycko opisującym los, który rzeczywiście może spotkaċ każdego. Bohater utworu jest człowiekiem sprawiedliwym i bogobojnym, człowiekiem wiernie przestrzegającym przykazań Bożych. Nie może więc zrozumieċ, dlaczego Bóg zsyła na niego tak wielkie cierpienia. W końcu jednak uznaje, że Bóg jest większy i wspanialszy niż człowiek, dalej niż on spogląda w przyszłośċ i wszystkim kieruje w sposób właściwy.

Hiperdulia

— (gr. „więcej niż należna służba”). Szczególny rodzaj kultu okazywany Najświętszej Maryi Pannie jako Bożej Rodzicielce. Przewyższa on kult zwany dulia (gr. „służba, niewolnictwo”) okazywany innym świętym, jest jednak niższy niż tak zwana „latria" (gr. uwielbienie), czyli tylko Bogu należna adoracja.

Hipopante

— (gr. „spotkanie”). Grecka nazwa święta Ofiarowania Pańskiego, kiedy to doszło do spotkania między Dzieciątkiem Jezus a Symeonem i Anną (Łk 2,22–38). Na Zachodzie w Średniowieczu święto to znano pod łacińską nazwą Occursus Domini (łac. „Spotkanie Pańskie”). W Jerozolimie obchodzono je przynajmniej od IV wieku, a w wieku VII upowszechniło się ono wszędzie.

Hipostaza

— (gr. „substancja; to, co się znajduje pod czymś innym i jest jego podstawą”). Substancjalna natura albo rzeczywistośċ, będąca podstawą innej rzeczywistości (por. Hbr 1,3). Wyraz ten był źródłem powstawania wielu problemów podczas sporów chrystologicznych i trynitarnych w IV i V stuleciu, kiedy to oznaczał „konkretną jednostkową rzeczywistośċ” albo „odrębne osobowe istnienie”, a jednocześnie był używany na określenie ogólnej substancji gatunkowej. W końcu oficjalny Kościół nauczający przyjął sposób mówienia o Bogu jako o trzech „Hipostazach”, mających jedną substancję albo naturę oraz o Chrystusie jako o dwóch naturach w jednej „hipostazie” lub osobie (zob. DH 125–126, 300–303, 421; ND 7–8, 613–616, 620/1).

HIRAM

— król Tyru, przyjaciel Dawida i Salomona. Gdy Salomon powziął zamiar zbudowania świątyni, Hiram przysłał mu doświadczonych cieśli i murarzy oraz dostarczył drewna cedrowego z lasów Libanu. Statki Salomona i Hirama docierały do dalekich krajów, skąd przywoziły złoto, srebro, kośċ słoniową, małpy i pawie (2 Sm 5,11; Krl 10,22).

Homiletyka

— (gr. „dotyczący kazań”). Gałąźteologii pastoralnej, zajmująca się nauką o sposobach skutecznego głoszenia słowa Bożego w kazaniach. Zob. teologia pastoralna.

Homilia

— (gr. „przebywanie razem”, „rozmowa”; stąd: przemawianie podczas zgromadzenia, kazanie). Pierwotnie wyjaśnianie Pisma Świętego podczas sprawowania chrześcijańskich nabożeństw – zwyczaj wywodzący się z podobnych praktyk stosowanych w synagogach żydowskich (zob. Łk 4, 16–22; Dz 13, 15). Z czasem wyrazem tym zaczęto oznaczaċ kazania, jakie biskupi wygłaszali do swoich wiernych. Homiliaria to zbiory homilii Ojców Kościoła, którymi się posługiwano podczas Liturgii Godzin. Zazwyczaj przez homilię rozumie się kazanie wygłoszone podczas Mszy św. po odczytaniu Ewangelii; jej celem jest rozwinięcie wiary chrześcijańskiej i wyprowadzenie wskazówek dla życia przez objaśnienie wcześniej przeczytanych tekstów Pisma Świętego. W niedziele i ważne dni świąteczne nie powinno się homilii opuszczaċ; poleca się ją także w dni powszednie, zwłaszcza w Adwencie i w Wielkim Poście (CIC 767; CCEO 614). Zazwyczaj podczas Mszy św. homilię głosi biskup, kapłan lub diakon. Ponieważ Chrystus jest obecny nie tylko w sakramentach, ale także w Słowie Bożym (DV 24), Sobór Watykański II zachęca do głoszenia homilii, kiedy tylko udzielane są sakramenty. Homilie wymagaj ą głębokiego zżycia z Pismem Świętym i powinny wywoływaċ chęċ słuchania słowa Bożego.

Homoios

— (gr. „podobny”). Termin odnoszący się do ugrupowania ariańskiego, na którego czele stał Akacjusz z Cezarei (zm. ok. 366); chciał on iśċ drogą pośrednią między semiarianami, a tymi, którzy przyjęli uchwały Soboru Nicejskiego I. Wskutek poparcia cesarza Konstancjusza II ich formuła („Syn był we wszystkim podobny do Ojca zgodnie z Pismem Świętym”) została zatwierdzona na synodzie w Sirmium (359). Formuła ta, osłabiona później do stwierdzenia „podobny do Ojca”, padła razem ze śmiercią cesarza.

Husyci

— Zwolennicy Jana Husa (ok. 1369–1415), kapłana czeskiego, który był profesorem filozofii i teologii na uniwersytecie w Pradze. Zapoznał się on z reformatorskimi ideami Jana Wycliffe′a (ok. 1330–1384) i zaczął je rozpowszechniaċ. Został osądzony i spalony na stosie podczas Soboru w Konstancji (zob. DH 1201 –1230; 1247–1279; ND 808; 1254; 1304; 1507/16–17; 1611/20–21,25; 1684/26–27) i stał się czeskim bohaterem narodowym. Husyci przyjęli jego poglądy, między innymi uznali zasadę przeznaczenia, a także twierdzenie, że Pismo Święte jest jedyną normą wiary. Ich spuściznę zachowują w pewnym stopniu różne Kościoły morawskie, rozrzucone po świecie. W roku 1920 Czechosłowacki Kościół Husycki, który ogłasza się reprezentantem tej spuścizny, zerwał jednośċ z Kościołem katolickim, kiedy nie przyjęto jego żądań, by wprowadziċ miejscowy język do liturgii, by wybór celibatu był pozostawiony woli kapłanów i by ludzi świeckich można było dopuszczaċ do udziału w rządach Kościołem. Sam Hus odrzucał błędnie ważnośċ sakramentów, udzielonych przez kapłana skalanego symonią. Fakt, że uznawał prymat Pisma Świętego jako jedynej normy wiary, sprawił, że stał się on prekursorem twórców reformacji (zob. DH 1480). Jego pogląd, by ludzie świeccy mogli przyjmowaċ Komunię św. pod dwoma postaciami, został przyjęty na Soborze Watykańskim II (zob. DH 1257, 1725; ND 1507/17; SC 55).



 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź