Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

GIBEON

— rodzinne miasto króla Saula, położone 8 km na północny zachód od Jerozolimy. Gdy Izraelici przybyli do Kanaanu i zbliżali się do Gibeonu, jego mieszkańców, Gibeonitów, przejęła trwoga. Chcąc uniknąċ losu, jaki spotkał Jerycho i Aj, uciekli się do chytrego podstępu. „Wybrali się w drogę i zaopatrzyli w zapasy podróżne, i wzięli na swe osły stare wory i zużyte bukłaki na wino, podarte i powiązane. Na nogach mieli zdarte i połatane sandały, a na sobie znoszone szaty. Cały ich chleb, który mieli na pożywienie, był suchy i pokruszony.” W takim stanie przybyli do Jozuego i do obozu w Gilgal. Prosili Jozuego i mężów izraelskich, by zawarli z nimi przymierze. Jozue uwierzył im, zapewniając im życie. Gdy jednak dotarł do Gibeonu, spotkał tych samych mężów. Ich podstęp wzbudził w nim wielki gniew, ale dotrzymał danej obietnicy – zachował ich przy życiu; za karę jednak zostali niewolnikami Izraelitów – „drwalami i noszącymi wodę dla całej społeczności i dla ołtarza Pańskiego” (Joz 9,3–27).

GILBOA

— wzgórze w północnej Palestynie; tu rozegrała się ostatnia bitwa między królem Saulem i Filistynami. W bitwie tej poległ Saul i jego synowie. Dawid wspomina o tym wzgórzu w swej pieśni żałobnej na cześċ Saula i Jonatana (1 Sm 31,1–8; 2 Sm 1,17–26).

GILEAD

— (zob. też Balsam) – ogólna nazwa obszaru na wschodnim brzegu Jordanu. Ziemie te zamieszkiwały pokolenia: Rubena, Gada i Manassesa. Lasy pokrywające wzgórza Gileadu były znakomitą kryjówką; także Jakub i Dawid szukali w nich schronienia (Rdz 31,21–55; 2 Sm 17,22–29).

GILGAL

— Gdy Izraelici przekroczyli Jordan i weszli do Ziemi Obiecanej, w Gilgal rozłożyli pierwszy obóz. Tu też ustawili dwanaście kamieni, a więc tyle, ile było pokoleń izraelskich, i tu Jozue przygotował atak na pobliskie Jerycho. W Gilgal dokonano podziału ziemi między pokolenia i uroczyście obchodzono pierwsze w Kanaanie Święto Paschy (Joz 4).

GIRGASZYCI

— plemię kananejskie, które zostało pokonane przez Izraelitów po ich przybyciu do Kanaanu (Joz 3,10).

Glosolalia

— (gr. „mówienie językami”). Przerywane i niezrozumiałe wydawanie głosu przez człowieka, który w ten sposób został obdarowany przez Ducha Świętego podczas oddawania czci Bogu i podczas modlitw błagalnych (1 Kor 12, 10.28.30; 13,1.8; 14, 1–40; zob. Rz 8, 26). Człowiek obdarzony darem proroctwa, charyzmatem wyższym i bardziej użytecznym, może wyjaśniċ innym znaczenie tych wypowiedzi. Św. Łukasz, chociaż tłumaczy zjawisko języków jako cudowne mówienie językami obcymi (Dz 2, 4; zob. Mk 16, 17), mówi również o glosolalii (Dz 10,46; 19, 6) w taki sposób, jaki poznaliśmy u św. Pawła w Pierwszym Liście do Koryntian.

Gnostycyzm

— (gr. „wiedza”). Dualistyczny prąd religijny, który: nawiązywał do żydowskich, chrześcijańskich i pogańskich źródeł, wyraźnie wyłonił się w II stuleciu, zbawienie ukazywał jako uwolnienie tego, co duchowe, od tego, co materialne i złe. Gnostycy chrześcijańscy odrzucali rzeczywiste wcielenie Chrystusa, a także dokonane przez Niego salus carnis (łac. „zbawienie ciała”). Odrzucali albo ograniczali tradycję głównego nurtu chrześcijańskiego i Pismo Święte, a rościli sobie prawo do tego, że mają wiedzę uprzywilejowaną (o Bogu i o przeznaczeniu człowieka) z tajemnych przekazów i objawień. Prawowierni pisarze chrześcijańscy, szczególnie św. Ireneusz (ok. 130 – ok. 200), pozostawili nam wiele informacji o gnostykach. Dostęp do szerokich bezpośrednich wiadomości o tym ruchu stał się możliwy po roku 1945, kiedy to w Nag Hammadi w Egipcie odnaleziono 52 osobne traktaty gnostyckie z IV wieku pisane w języku koptyjskim.

Gnoza

— (gr. „wiedza”). Sposób opisywania życia wiecznego (J 17, 3). Ta życiodajna wiedza o Ojcu i Synu nie jest czysto intelektualnym pojmowaniem rzeczy, ale wynika z głębokiej relacji osobistej (J 10,14–15; 14,9). Według św. Pawła wiedza nie ożywiana przez miłośċ jest niedoskonała, a nawet bezużyteczna (1 Kor 13, 2, 9, 12).

GODOLIASZ

— Gdy w 587/586 r. przed Chr. Nabuhodonozor zdobył Jerozolimę, rządcą Judy mianował Godoliasza, który poradził swym rodakom pozostaċ w kraju i spokojnie żyċ pod nowym władcą. Niektórzy Żydzi jednak sprzysięgli się przeciw niemu i go zamordowali (2 Krl 25,22–25; Jr 40,5–41,18).

GOLGOTA

— słowo aramejskie, które znaczy: czaszka; nazwa wzgórza, na którym został ukrzyżowany Jezus. Nazwano je tak byċ może dlatego, że znaleziono na nim czaszki ludzkie albo że było ono miejscem straceń, albo że miało kształt przypominający ludzką czaszkę. To miejsce straceń znajdowało się poza obrębem ówczesnych murów Jerozolimy, w pobliżu jednej z bram miejskich (Mt 27,33).

GOMER

— najstarszy syn Jafeta i wnuk Noego. Żona proroka Ozeasza również nosiła imię Gomer (Rdz 10,2; Oz 1,3).

GOMORA

— (zob. też Lot, Sodoma). „A wtedy Pan spuścił na Sodomę i Gomorę deszcz siarki i ognia z nieba [...] i zniszczył te miasta.” Gomora była jednym z pięciu miast położonych na południowym wybrzeżu Morza Martwego, które – z wyjątkiem Soaru – uległy zagładzie na skutek strasznej katastrofy. Biblia widzi w tym kataklizmie karę, jaką Bóg spuścił na te miasta z powodu ich grzechów (Rdz 14; 19,24).

Góra Athos

— Słynna święta góra na krańcu najbardziej na wschód wysuniętego cypla trój członowego Przylądka Chalcydyckiego w północnej Grecji. Na tym cyplu mieści się dwadzieścia głównych klasztorów, z których pierwszy założył św. Atanazy Atonita w roku 962. Na Górze Athos można znaleźċ wszystkie rodzaje prawosławnych klasztorów mniszych: anachoretów albo eremitów, półeremitów, czyli anachoretów mieszkających w koloniach pustelniczych pod kierownictwem duchowym doświadczonego mnicha, cenobitów, czyli mnichów żyjących we wspólnotach. Cenobityzm rozpowszechnił się na Wschodzie, szczególnie kiedy św. Bazyli Wielki (ok. 330–379) ułożył dwie własne reguły. Przyjęta na Górze Athos reguła św. Atanazego Atonity szła dokładnie śladami św. Bazylego Wielkiego i św. Teodora Studyty (759–826), wielkiego wschodniego reformatora życia zakonnego, typ czwarty, zwany „idiorytmizmem” (gr. „własny styl”), został wprowadzony na Górze Athos w XIV wieku; mnich idiorytmiczny cieszy siew pewnym stopniu finansową niezależnością. Ogólnie rzecz biorąc, mnisi ze Świętej Góry są w dośċ dużym stopniu samodzielni administracyjnie. Od strony kościelnej podlegają patriarsze Konstantynopola. Kobiety nie mają wstępu na półwysep.

GÓRA OLIWNA

— najbardziej na południe wysunięta częśċ pasma górskiego, ciągnącego się na wschód od Jerozolimy, po drugiej stronie doliny Cedronu. Ochrania ono Jerozolimę przed ostrymi wiatrami północnymi i wschodnimi, a zatrzymując wiatry znad Morza Śródziemnego, zapewnia jej niezbędne opady deszczu. Najwyższy szczyt tego pasma ma 817 m. Z Góry Oliwnej rozciągał się wspaniały widok na Jerozolimę i jej świątynię. W czasach Jezusa Górę Oliwną gęsto porastały drzewa oliwne, znajdował się też na niej ogród, zwany Getsemani („tłocznia oliwy”). Z pewnością Jezus często przychodził na te wzgórza, podziwiał z nich piękno Jerozolimy i świątyni; na nich też szukał ze swymi uczniami miejsca odpoczyku i noclegu. Ogród Getsemani był świadkiem pojmania Jezusa, a Góra Oliwna – świadkiem Jego wniebowstąpienia (Mt 24,3; Dz 1,12).

GOSZEN

— żyzna kraina w Egipcie, w której żyli Izraelici. Leżała ona na wschód od delty Nilu (Rdz 47,6).

GROSZ

— (zob. też Denar). W polskim przekładzie Biblii słowo „grosz” jest odpowiednikiem rzymskiej monety miedzianej albo mosiężnej, mającej wartośċ sześċdziesiątej czwartej części denara, a więc bardzo małą. Jezus wspomina o tej monecie dwukrotnie. Raz, chcąc podkreśliċ, że każda krzywda wyrządzona drugiemu człowiekowi musi byċ naprawiona, i to całkowicie. Drugi raz, chcąc pochwaliċ hojnośċ i wielkodusznośċ ubogiej wdowy, która wrzuciła do skarbony świątynnej jeden grosz. Inni ofiarowali wprawdzie więcej, ale tylko tyle, ile im zbywało, ona natomiast dała wszystko, co miała (Mt 5,26; Mk 12,42).



 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź