Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

GABBATA

— Gdy Piłat sądził Jezusa, jego trybunał sędziowski stał na miejscu wyłożonym kamieniami, nazwanym po grecku Lithostrotos, a po aramejsku – Gabbata, tzn. wzniesienie. Chodziło zapewne o plac przed pałacem, na którym mógł zgromadziċ się lud i przypatrywaċ procesowi (J 19,13).

GAD

— imię siódmego syna Jakuba. Po przybyciu Izraelitów do Ziemi Obiecanej potomkom Gada przypadła w udziale górzysta kraina położona na wschód od Jordanu. Biblia wspomina też o proroku imieniem Gad, który opisał dzieje Dawida (1 Sm 13,7; 1 Krn 29,29).

GADAREŃCZYCY

— (zob. też Dziesięċ miast). W okolicach zamieszkałych przez Gadareńczyków, a więc na południowo–wschodnim brzegu jeziora Genezaret, uczynił Jezus jeden z najbardziej zdumiewających swych cudów, uzdrawiając dwóch mężczyzn opętanych przez złe duchy. Gadareńczycy wzięli swą nazwę od miasta Gadary. Marek nazywa ich Gerazeńczykami – od miasta położonego w sąsiedztwie, Gerazy, a Łukasz Gergezeńczykami (Mt 8,28; Mk 5,1; Łk 8,26).

GALILEA

— w czasach Jezusa prowincja rzymska w północnej Palestynie. Na wschodzie graniczyła z doliną Jordanu i jeziorem Genezaret, na zachodzie – z Syrofenicją. Była to kraina łagodnych wzgórz, na których rosły zboża i oliwki, kraina żyzna, i bogata w wodę. Galilea była ziemią, w której dorastał i początkowo działał Jezus. Wiele przypowieści Jezusa nawiązuje do wydarzeń i sytuacji, które sam przeżywał na ziemi galilejskiej (Mt 4,12; Łk 4,14).

Galukanizm

— (łac. „Gallus = Gal, Francuz”). Długo trwający prąd we Francji, którego odpowiedniki istniały także w innych krajach, mający na celu znaczne uniezależnienie się od papiestwa. Klasycznie został wyrażony w „Czterech artykułach gallikańskich”, zostały one ułożone przez biskupa Meaux, Jakuba Benigna Bossueta (1627–1704) i zatwierdzone podczas zjazdu duchowieństwa w Paryżu w roku 1682, stwierdzały one między innymi, że sobory powszechne mają władzę nad papieżem (DH 2281–2285). Chociaż Ludwik XIV odwołał te artykuły, a duchowieństwo zrobiło to samo w roku 1693, wywierały one nadal wpływ nawet w XIX wieku, kiedy to mocne papiestwo – oraz nauczanie Soboru Watykańskiego I (1869–1870) – zadało mu ostateczny cios. Formą gallikanizmu wschodniego jest etnofiletyzm (gr. „naród" oraz „plemię”), czyli popieranie narodu i Kościoła danego kraju kosztem szerszej jedności chrześcijańskiej; został on potępiony na synodzie w Konstantynopolu w 1872 roku.

GAMALIEL

— Pierwszych apostołów w Jerozolimie zaprowadzono przed Wysoką Radę, najwyższą żydowską władzę religijno–polityczną, ponieważ głosili naukę Jezusa. Większośċ członków Rady była z tego powodu tak rozgniewana na apostołów, że chcieli skazaċ ich na śmierċ. Gamaliel, uczony w Piśmie i poważany przez cały lud, ostrzegł jednak Wysoką Radę przed nierozważnym działaniem. Mówił, że jeśli nowa nauka, którą głoszą apostołowie, została wymyślona przez ludzi, to sama zaniknie, jeśli zaś pochodzi od Boga, to nikt nie może jej się przeciwstawiċ. Te mądre słowa Gamaliela znalazły posłuch u Wysokiej Rady i apostołów zwolniono (Dz 5,34–39).

GARIZIM

— „Ojcowie nasi oddawali cześċ Bogu na tej górze” – powiedziała Samarytanka do Jezusa i wskazała na górę Garizim, która ma 870 m wysokości i leży niedaleko ówczesnego miasta Sychem. Jeszcze dzisiaj podczas wielkich świąt Samarytanie wchodzą na górę Garizim, aby oddaċ na niej cześċ Bogu (Pwt 11,29; J 4,20).

GAT

— „W Gat tego nie ogłaszajcie!” – te słowa, wzięte z żałobnej pieśni, którą Dawid zaśpiewał na cześċ Saula i Jonatana po ich śmierci, odżywają w pamięci najczęściej, gdy wspomina się miasto Gat. Było ono jednym z pięciu miast filistyńskich i miastem rodzinnym Goliata. Dawid obawiał się, iż mieszkańców Gat ogarnie radośċ na wieśċ, że zginęli wodzowie Izraela (2 Sm 1,20).

GAZA

— (zob. też Samson) była ważnym miastem dzięki położeniu przy szlaku handlowym, który prowadził z Egiptu do Azji Mniejszej. Jozue oderwał ją od Filistynów, gdy Izraelici weszli do Kananu; miasto to jednak często przechodziło pod inne panowanie. W Gazie Filistyni więzili Samsona i w tym mieście dokonał on swego ostatniego bohaterskiego czynu (Sdz 16,21).

GECHAZI

— (zob. też Naaman) – sługa proroka Elizeusza. Gdy Elizeusz uzdrowił Naamana z trądu i odmówił przyjęcia za to daru, Gechaziego opanowała chciwośċ. Pobiegł za Naamanem i uciekając się do kłamstwa uzyskał od niego wielki podarunek, który ukrył w swoim domu. Elizeusz wiedział jednak o wszystkim, co się wydarzyło. Karą za chciwośċ był trąd, który dotknął Gechaziego i jego potomstwo (2 Krl 5,20–27).

GEDEON

— wieśniak, bohater wojenny i sędzia działający w czasach Starego Testamentu. Gdy Gedeon, obawiając się Madianitów, po kryjomu młócił pszenicę na klepisku, ukazał mu się Anioł Pana i rozkazał przepędziċ wrogów z kraju. Gedeon wybrał więc dziesięciu mężczyzn i zburzył ołtarz Baala, własnośċ swego ojca. Potem z ludu, który zgromadził, utworzył armię liczącą dziesięċ tysięcy wojowników. Bóg jednak rzekł do niego: Wojsko to jest zbyt liczne, bym w jego ręce wydał Madianitów. Wówczas Gedeon, na rozkaz Boga, zaprowadził swych wojowników nad potok i kazał im z niego piċ. Jedni chłeptali wodę z ręki podnoszonej do ust, inni przy piciu klękali. Za radą Boga Gedeon wybrał trzystu zwinnych mężczyzn, którzy chłeptali wodę z ręki, i z nimi pokonał nieprzyjaciela. Mężowie izraelscy chcieli uczyniċ go królem, ale Gedeon odrzucił tę godnośċ (Sdz 6–8).

GENESIS

— słowo greckie oznaczające początek i używane na określenie Pierwszej Księgi Mojżeszowej (Księgi Rodzaju), która opisuje początki historii zbawienia, stanowiącej zasadniczy wątek wszystkich pism biblijnych. Księga ta mówi o Bogu jako Stwórcy życia i wszystkich rzeczy. On też stworzył człowieka i polecił mu, by dbał o świat i wszystkie stworzenia. Człowiek jednak zbuntował się przeciwko Bogu, dopuścił się grzechu, za co spotkała go kara. Choċ Bóg wypędził Adama i Ewę z raju, choċ zesłał na ziemię potop i zburzył wieżę Babel, nigdy nie przestał okazywaċ człowiekowi swej życzliwości. Po potopie zawarł przymierze z Noem, później z Abrahamem, Izaakiem i Jakubem, wreszcie z dzieċmi Jakubowymi, Izraelem, którego wybrał na swój lud. Każde z tych przymierzy było zapowiedzią zbawczych planów Boga względem wszystkich ludzi. Genesis jest księgą, opowiadającą o początkach realizacji tego planu Boga, który został doprowadzony do końca w Jezusie Chrystusie. Genesis nie jest księgą naukową, lecz głęboko religijną, opowiada bowiem o przepełnionych miłością planach Boga względem ludzkości i o tym, jak człowiek na nie odpowiadał.

GETSEMANI

— „Wtedy przyszedł Jezus z nimi do ogrodu, zwanego Getsemani.” Ogród ten znajdował się na zachodnim stoku Góry Oliwnej; lubili się w nim zatrzymywaċ Jezus i Jego uczniowie, ponieważ był położony z dala od zgiełku Jerozolimy. Tu Jezus modlił się o zmroku, a Jego utrudzeni uczniowie spali. Tu przyszedł Judasz, aby zdradziċ Jezusa. Chociaż Biblia wspomina o Getsemani tylko dwa razy, miejsce to jest bliskie i drogie każdemu chrześcijaninowi (Mt 26,36; Mk 14,32).

GEZER

— miasto położone przy drodze prowadzącej z Jafy do Jerozolimy, które otrzymał Salomon jako podarunek ślubny od faraona, króla Egipcjan, gdy poślubił jego córkę (1 Krl 9,16).

 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź