Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

Fideizm

— (łac. „wiara”). Kierunek charakteryzujący się niedocenianiem rozumu w badaniu spraw religijnych, zbytnim podkreślaniem swobodnego decydowania się na wiarę. W najlepszym razie fideizm słusznie podważa próby naukowego uzasadnienia wiary chrześcijańskiej. W najgorszym razie ukazuje on wiarę jako ślepy skok w ciemnośċ.

Fides fiducialis

— (łac. „wiara jako zawierzenie”). Według Marcina Lutra (1483–1546) główny czynnik wiary. Późniejsi teologowie luterańscy, chociaż przyjmują priorytet tego pełnego zaufania (fiducid) zbawieniu dokonanemu przez Chrystusa, do elementów wiary zaliczają także rolę rozumu i zgodę.

Fides ouaerens intellectum

— (łac. „wiara szukająca zrozumienia”). Jest to tytuł, jaki św. Anzelm z Canterbury (ok. 1033–1109) nadał pierwotnie jednemu ze swych dzieł (nazwanemu później Proslogion). Wyrażenie to, będące odmianą Augustynowego „credo, ut intellegam” (łac. „wierzę, żebym mógł zrozumieċ”), wskazuje, że w teologii raczej wiara jest natchnieniem i przewodniczką poznania rozumowego, a nie odwrotnie. W swej encyklice z października 1998 roku Fides et Ratio papież Jan Paweł II (ur. 1920 r.) opowiadał się za zakończeniem współczesnego rozdźwięku pomiędzy wiarą a rozumem.

Filioque

— (łac. „i Syna”). Wyrażenie dodane do Nicejsko–konstantynopolitańskiego wyznania wiary na synodzie, który się po raz czwarty odbył w hiszpańskim mieście Braga (675), ponieważ wydaje się, że dodanie go do wyznania wiary trzeciego synodu w Toledo (589) jest interpolacją (zob. DH 470). Wskazuje ono na to, że Duch Święty pochodzi od Ojca i Syna, trzy Osoby Trójcy Przenajświętszej są sobie doskonale równe. Dodanie „Filioque” popierał cesarz Karol Wielki (panował w latach 771–814); później w 1013 roku św. Henryk II (panował w latach 995–1024) nakazał całemu Kościołowi łacińskiemu dodanie „Filioque” do wyznania wiary. Grecki Kościół prawosławny mocno się sprzeciwił temu dodatkowi do wyznania wiary, gdyż, wprowadzając drugą zasadę pochodzenia Ducha Świętego, stanowiło ono zagrożenie dla „monarchii” (czyli bycia jedyną niestworzoną zasadą) Boga Ojca. Pogląd ten został wyraźnie odrzucony przez Kościół katolicki (DH 850,1300–1302). Od czasu, kiedy patriarchą Konstantynopola przestał byċ Focjusz (ok. 810–895), wyrażenie „Filioque”, często uchodziło za najważniejszy powód oddzielenia się Wschodu od Zachodu. Sobór Florencki (1439) nie nalegał na to, by Grecy przyjęli dodatek „Filioque” do wyznania wiary, byleby tylko uznali samą tę prawdę (DH 1301–1302; ND 323–324), co też uczynili. Podczas, gdy wielu prawosławnych nadal odrzuca „Filioque” jako heretyckie, niektórzy idą w ślady Wasilija W. Bołotowa (zm. 1900 r.), rosyjskiego patrologa, który uważał, że jest to kwestia wolnego wyboru, lub tych, którzy tak jak św. Grzegorz Palamas (1296–1359) starają się w tym względzie pośredniczyċ pomiędzy Wschodem a Zachodem.

FILADELFIA

— miasto w rzymskiej prowincji Azji. W mieście tym istniała wspólnota chrześcijan, o której, jako jednym z siedmiu Kościołów lokalnych w Azji Mniejszej, wspomina autor Apokalipsy. Filadelfia słynęła ze wspaniałych świątyń i uroczystości religijnych. Jej nazwa znaczy: miłośċ braterska (Ap 1,11; 3,7).

FILAKTERIE

— rzemyki, którymi na czas modlitwy pobożni Żydzi przymocowywali małe skórzane pudełka – zawierające kartki z czterema fragmentami Prawa Mojżeszowego do swego lewego ramienia i do czoła na znak szacunku dla słów Boga (i na pamiątkę wielkich Jego czynów (Pwt 6,8; Mt 23,5).

FILIP

— apostoł powołany przez Jezusa nazajutrz po powołaniu Andrzeja i Piotra. Zapewne i on był rybakiem, mieszkał bowiem, tak jak i oni, w miejscowości rybackiej, w Betsaidzie nad jeziorem Genezaret. Przyprowadził do Jezusa Natanaela, był świadkiem cudownego rozmnożenia chleba i nakarmienia rzeszy liczącej pięċ tysięcy mężczyzn. Dzieje Apostolskie wspominają o działalności innego Filipa, wybranego przez wspólnotę jerozolimską na jednego z siedmiu diakonów. Gdy wybuchło prześladowanie Kościoła w Jerozolimie i uczniowie Jezusa, z wyjątkiem apostołów, rozproszyli się po okolicach Judei i Samarii, głosił Ewangelię w Samarii i na wybrzeżu. W drodze powrotnej do Jerozolimy nawrócił dworskiego urzędnika królowej etiopskiej, Kandaki (J 1,43–46; 6,5; Dz 6,5; 8,1–13.26–40).

FILIPPI

— (zob. też Lidia) – pierwsze miasto w Europie, w którym Paweł założył gminę chrześcijańską. Mieszkańcy Filippi byli bardzo dumni, że ich miasto leży w granicach rzymskiej prowincji Macedonii, ponieważ przysługiwały im takie same prawa jak mieszkańcom Rzymu (Dz 16,12).

FILISTYNI

— lud, który przybył byċ może z Krety i osiedlił się w południowej części wybrzeża palestyńskiego. Filistyni starali się rozszerzyċ swe terytorium o tereny położone w głębi lądu, między wybrzeżem a górami judzkimi, co było powodem licznych zatargów i wojen z Izraelitami. Dopiero Dawidowi udało się położyċ kres ich potędze, chociaż walki z nimi musiał toczyċ jeszcze Ezechiasz. Filistyni czcili boga pogody i urodzaju, Dagona, boginię płodności, Asztarte, i boga wyroczni, Baal–Zebuba. Najważniejszymi miastami filistyńskimi były: Gaza, Aszkelon, Aszdod, Gat i Ekron (1 Sm 19,8; 2 Sm 5,17–25; 2 Krl 18,8).

Fragment Muratoriego

— Prawdopodobnie najstarszy wykaz ksiąg Nowego Testamentu; nazwa pochodzi od nazwiska księdza, bibliotekarza i archiwisty, księdza Ludwika Antoniego Muratoriego (1672–1750), który w Bibliotece Ambrozjańskiej w Mediolanie odkrył go i opublikował w roku 1740. Ten złożony z 85 linijek łaciński rękopis jest na początku i na końcu uszkodzony, a powszechnie przyjmuje się, że pochodzi z Rzymu z końca II wieku po Chrystusie. W wykazie brakuje pięciu ksiąg, które później uznano za kanoniczne (List do Hebrajczyków, List św. Jakuba, obydwa Listy św. Piotra oraz Trzeci List św. Jana).

 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź