Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

Etiologia

— (gr. „opowiadanie o przyczynach”). Historia „wyjaśniająca”, w jaki sposób jakaś rzeczywistośċ zaistniała, przez opowiadanie określonego wydarzenia, które zgodnie z przypuszczeniem twórcy opowiadania stało u jej początku. W taki sposób dziwna forma geologiczna została wyjaśniona opowieścią o dziejach żony Lota (Rdz 19, 26). Etiologicznie wyjaśnia się imiona takich osób, jak: Abraham (Rdz 17,5), Mojżesz (Wj 2,10), „Izrael” jako nowe imię nadane Jakubowi (Rdz 32,28), a także nazwy miejscowości jak Beerszeba (Rdz 21, 31). Hermann Gunkel (1862–1932) dokonał znacznego dzieła, analizując i kwali–fikując etiologie biblijne. Idąc za Karlem Rahnerem (1904–1984), niektórzy nazywają pierwsze jedenaście rozdziałów Księgi Rodzaju „etiologią historyczną”, czyli zbiorem opowieści, które mają na celu wyjaśnienie naszej obecnej sytuacji wobec Boga. Autorzy Starego Testamentu z jednej strony doświadczyli dobroci Boga jako Wybawiciela i Stworzyciela, z drugiej strony jednak poznali także rzeczywistośċ grzechu i jego następstw. Napięcie zachodzące między łaską i grzechem w obecnej rzeczywistości wyjaśniali oni, sięgając aż do początku rodzaju ludzkiego. Nie znaczy to, że pierwsze rozdziały Pisma Świętego przekazują nam opowiadania historyczne. Oznacza to natomiast, że rzeczywiste wydarzenia pierwotne tłumaczą obecną sytuację człowieka.

Etyka

— (gr. „zwyczaj, etos”). Ta gałąźfilozofii, która zajmuje się studiami nad zasadami moralnymi, żeby ustaliċ, co jest dobre lub złe albo co człowiek może swobodnie czyniċ lub czego powinien unikaċ. Etyka deontologiczna, której przedstawicielem jest Immanuel Kant (1724–1804), uważa postępowanie ludzkie za moralnie dobre wtedy, gdy kierowane poczuciem obowiązku wypełnią swe powinności niezależnie od powodowanych przez to skutków oraz szanuje istoty ludzkie jako cele same w sobie. Etyka utylitarna, której przedstawicielem jest Jeremy Bentham (1748–1832), a którą zmodyfikował John Stuart Mili (1806–1873), utrzymuje, że skutki działania są ostateczną normą moralności i próbuje stworzyċ „największą szczęśliwośċ największej liczby”.

Eucharystia

— (gr. „dziękczynienie”). Wyraz, którego się używa na oznaczenie sprawowania obrzędu Mszy św., a szczególnie jej drugiej części następującej po Liturgii Słowa. Punkt szczytowy osiąga podczas konsekracji w przemianie chleba i wina w Ciało i Krew Chrystusa, a kończy się Komunią św. Wyrazem „eucharystia” oznaczamy ponadto rzeczywistą obecnośċ Chrystusa pod postaciami Chleba i Wina (DH 1640,1651; ND 1517, 1526). Eucharystia, będąca najważniejszym spośród sakramentów i stanowiąca ośrodek życia Kościoła, została ustanowiona przez Chrystusa podczas Ostatniej Wieczerzy (DH 1637, 1727; ND 1514, 1537). Eucharystia dzięki temu, że jest Ofiarą uwielbienia i dziękczynienia, w której Chrystus jest obecny jako Kapłan i Ofiara, uobecnia Nowe Przymierze (1 Kor 11,25; Łk 22,20) zawarte przez Jego śmierċ i zmartwychwstanie, które nas pojednało z Bogiem (DH 1740, 1742; ND 1546, 1547), uprzedza dopełnienie królestwa Bożego. Jako posiłek Eucharystia (Dz 2,46; DH 847) sprawia, że jesteśmy gośċmi na Bożej uczcie, i wyraża naszą najgłębszą jednośċ z Kościołem. Jako ofiara i posiłek Eucharystia jest skutecznym symbolem poświęcenia samego siebie na służbę innym, do której wszyscy chrześcijanie są powołani.

Euchologion

— (gr. „modlitewnik”). W tradycji bizantyńskiej i koptyjskiej tekst używany przez biskupów, kapłanów i diakonów podczas sprawowania liturgii. Euchologion wielki zawiera liturgie św. Bazylego (ok. 330–379) i św. Jana Chryzostoma (ok. 347–407), liturgię darów uprzednio konsekrowanych oraz błogosławieństwa na różne okazje. Euchologion mały zawiera formuły używane przy sprawowaniu sakramentów.

Eulogia

— (gr. „błogosławieństwo, rzecz pobłogosławiona”). W tym drugim znaczeniu wyrazem tym posługujemy się na oznaczenie chleba poświęconego, ale nie konsekrowanego, który rozdzielano wiernym pod koniec sprawowania Eucharystii. Praktyka ta na niektórych terenach, gdzie się mówi po francusku, przetrwała w postaci tzw. „pain bénit”, czyli chleba poświęconego. W liturgiach wschodnich jego odpowiednikiem jest „antidoron” (gr. „zamiast daru”), rozdawany w praktyce wszystkim obecnym w czasie sprawowania obrzędu.

EUNICE

— Pisząc do swego młodego przyjaciela Tymoteusza, Paweł poucza go o sprawach wiary chrześcijańskiej, dając mu za wzór jego matkę, Eunice, i babkę, Lois. Paweł był przekonany, że ich wiarę nosi też w sercu Tymoteusz. Apostoł był mile widzianym gościem w domu Eunice, w Listrze (2 Tm 1,5).

Eunomianizm

— Herezja szerzona przez biskupa Kyzikos, Eunomiusza (zm. ok. 395). Twierdził on, że Bóg jest substancją niezrodzoną, całkowicie prostą i wręcz sprowadzalną do pojęcia niezrodzoności. Syn Boży jest pierwszym bytem stworzonym przez Ojca, a Duch Święty jest stworzony przez Syna. Przeciw–ko tak wyraźnemu racjonalizmowi zarówno co do treści, jak co do metody wystąpili: św. Bazyli Wielki (ok. 330–379), św. Grzegorz z Nazjanzu (329–389) i św. Grzegorz z Nyssy (ok. 335 – ok. 395), utwierdzając prawowierną naukę Kościoła odnośnie Trójcy Przenajświętszej oraz właściwe poczucie wiary chrześcijańskiej, która szanuje tajemnicę i „jest dopełnieniem naszych dowodów” (Grzegorz z Nazjanzu, Mowa 29 [Teologiczna III]). Tym samym odróżnili oni niepoznawalną i niewysłowioną istotę Boga od energii, poprzez które Bóg sam nam się objawia – odróżnienie to św. Grzegorz Palamas uczynił kluczowym dla teologii prawosławnej.

EUTYCH

— imię greckie, które znaczy: szczęśliwy. Imię to nosił pewien młodzieniec mieszkający w Troadzie. Pewnego razu, gdy zebrała się tamtejsza wspólnota wiernych na nabożeństwie, a Paweł długo do niej przemawiał, Eutych, który siedział na parapecie, w końcu zmęczony zasnął i spadł z trzeciego piętra. Podniesiono go martwego, Paweł zaś zszedł do niego, wziął go w ramiona i przywrócił mu życie (Dz 20,7–12).

Eutychianizm

— Herezja związana z Eutychesem (ok. 378–454), przełożonym dużego klasztoru w Konstyntanopolu. Został on oskarżony o głoszenie nauki, że Chrystus po wcieleniu ma tylko jedną naturę, czyli physis, mianowicie boską; inaczej mówiąc, oskarżono go o poglądy monofizyckie, według których Chrystus nie ma także ludzkiej natury – takiej jak nasza. Potępiony w 448 r. na miejscowym synodzie w Konstantynopolu, pod wpływem cesarza i patriarchy aleksandryjskiego został w roku następnym zrehabilitowany na soborze, który się zebrał w Efezie, a przez papieża Leona Wielkiego został nazwany „latrocinium” (łac. sobór zbójecki”). Na Soborze Chalcedońskim jednak (451) Eutyches został potępiony, a wszyscy jego zwolennicy go opuścili (zob. DH 290–303; ND 609–616).

 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź