Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

EPAFRAS

— odważny, gorliwy misjonarz wczesnego Kościoła. Współpracował z Pawłem Apostołem, który nazywał go współsługą i współwięźniem. Odwiedził też Pawła w czasie, gdy ten przebywał w więzieniu w Rzymie, i zapewne poinformował o niepokojącej sytuacji w gminach. List wysłany przez Pawła do Kolosan jest właśnie wyrazem jego niepokoju i troski o powierzoną mu przez Chrystusa wspólnotę chrześcijan (Kol 1,7).

EPAFRODYT

— Gdy Paweł przebywał w więzieniu w Rzymie, wierni z Filippi wysłali do niego Epafrodyta. W czasie długiej i wyczerpującej podróży Epafrodyt ciężko zachorował. Gdy wyzdrowiał, Paweł wyprawił go z powrotem, dziękując Filipianom za zainteresowanie swoim losem (Flp 2,25–30; 4,14–20).

Eparchia

— (gr. „prowincja, okręg”). Wyraz często występujący w kanonach soborów powszechnych na Wschodzie, a oznaczający kościelną jednostkę administracyjną kierowaną przez metropolitę. Obecnie odpowiada ona diecezji.

Epifania

— (gr. „ukazanie się, objawienie”). Ogólnie rzecz biorąc, jest to każde objawienie się bóstwa w czasie i przestrzeni (Wj 3,12; 19,18; Dz 2,3–4). Pisma św. Jana wskazuj ą na wcielenie i na całe życie Chrystusa jako na epifanię (J 1, 14; 1 J 1, 1–3). Na Wschodzie, przynajmniej od IV wieku, 6 stycznia obchodzi się jako większe święto Epifanię, podczas której święci się cały cykl objawień Chrystusa w narodzeniu, pokłonie Mędrców, chrzcie w Jordanie i pierwszym cudzie w Kanie Galilejskiej (J 2,1–11). Z czasem Boże Narodzenie zaczęto na stałe obchodziċ 25 grudnia, chociaż w tradycji ormiańskiej do dzisiaj sieje wspomina 6 stycznia. Na Wschodzie, gdzie chrzest nazywa się także photismos (gr. „oświecenie”), święto Epifanii obchodzi się ze światłami, a wody rzek itp. (które przedstawiają Jordan) święci się przez zanurzenie w nich krzyża. Na Zachodzie w uroczystośċ Epifanii święci się przybycie Mędrców do Betlejem oraz objawienie Chrystusa poganom; następna niedziela jest niezmiennie poświęcona wydarzeniu Chrztu Pańskiego, podczas gdy wesele w Kanie Glilejskiej jest wspominane w drugą niedzielę zwykłą w roku C. Mimo to antyfona do pieśni Maryi (Magnificat) z drugich nieszporów uroczystości Objawienia Pańskiego zachowała ten potrójny, łączny charakter: „W tym dniu tak świętym trzy cuda wysławiamy: dziś gwiazda przywiodła Mędrców do żłóbka; dziś podczas godów woda stała się winem; dziś Chrystus dla naszego zbawienia przyjął od Jana chrzest w Jordanie”.

Epikleza (

— gr. „wezwanie”). Ogólnie rzecz biorąc, każde wezwanie skierowane do Boga, aby pobłogosławił lub uświęcił rzecz stworzoną (por. 1 Tm 4, 1–5). W anaforze, czyli kanonie mszalnym, epikleza jest modlitwą z prośbą, żeby Duch Święty albo Logos zstąpił na dary ofiarne i zamienił je w Ciało i Krew Chrystusa dla duchowego pożytku tych, którzy je przyjmują. W Średniowieczu trwał spór o to, czy konsekracja dokonywała się przez słowa ustanowienia, jak to utrzymywali łacinnicy, czy łącznie z następującą epikleza, jak to jest w większości greckich i orientalnych anafor (por. DH 1017, 2718, 3556). Reforma liturgiczna, dokonana po Soborze Watykańskim II, sprawiła, że w nowych modlitwach eucharystycznych umieszczono epiklezę przed konsekracją (prośba, aby dary zostały przemienione) i po konsekracji (proś–ba, aby przystępujący do Komunii św. zostali przemienieni). Wydaje się, że dyskusja, czy modlitwa Uświęċ tę ofiarę (łac. „quam oblationem” = tę ofiarę) przed konsekracją oraz Racz wejrzeċ na nie (łac. Supra quae) i Pokornie Cię błagamy (łac. Supplices te) po konsekracji w starym Kanonie Rzymskim, (pierwsza modlitwa eucharystyczna) są częściami epiklezy, została rozstrzygnięta na korzyśċ opinii, że cała anaforajest epiklezą.

EPIKUREJCZYCY

— „Cóż chce powiedzieċ ten nowinkarz?” – pytali niektórzy mieszkający w Atenach epikurejczycy, mając na myśli Pawła. Zawsze chętnie słuchali nowinek i byli też ciekawi, co ma do powiedzenia ten – jak im się zdawało – osobliwy Żyd. Epikurejczycy byli zwolennikami Epikura, filozofa greckiego, który w 306 r. przed Chr. założył szkołę filozoficzną, i stawiali sobie za cel osiągnięcie szczęśliwości tu, na ziemi, dzięki pokojowi ducha, nie wierzyli bowiem w życie pozagrobowe (Dz 17,18).

Episkopat

— (gr. „episkopos = nadzorca, biskup”). Rządy Kościołem przez biskupów, którzy wspólnie jako następcy kolegium apostolskiego, w oparciu o Nowy Testament, tworzą obecne kolegium biskupów odpowiedzialne za sprawowanie tych rządów.

Epistemologia

— (gr. „nauka o wiedzy”). Gałąźfilozofii zajmująca się ludzką wiedzą, jej naturą, źródłami, kryteriami, możliwościami i ograniczeniami.

Epistoła

— (gr. „list”). Wyraz, którego tradycyjnie używało się na oznaczenie każdego z 21 listów Nowego Testamentu, a także drugiego z niedzielnych czytań mszalnych poprzedzających Ewangelię.

 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź