Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

DRUZYLLA

— żona rzymskiego prokuratora Feliksa w Judei, który sądził Pawła. Była Żydówką i, jak niesie legenda, dokładała więcej starań niż jej mąż, aby uwolniċ Apostoła, i często prowadziła z nim rozmowy w więzieniu (Dz 24,24–26).

DRZEWO FIGOWE

— W krajach biblijnych drzewo to było bardzo cenione, ponieważ dawało cień i rodziło smaczne owoce. Jezus przebywając przed Świętem Paschy w Betanii, zobaczył drzewo figowe okryte bogatą zielenią. Podszedł do niego, spodziewając się, że wśród liści znajdzie i soczyste owoce. Wprawdzie nie była to właściwa pora zbioru fig, wczesne bowiem figi zbiera się dopiero w czerwcu, a późne – od sierpnia do grudnia, ale i przed Paschą można znaleźċ pojedyncze owoce, które pozostawione na drzewie przez zimę dojrzewają na wiosnę. Jezus doznał jednak rozczarowania, gdyż na drzewie, mimo całego przepychu zieleni, nie było ani jednego owocu. Podobnego zawodu doznawał Jezus ze strony tych, którzy uważali siebie za pobożnych, ale nie przynosili oczekiwanego owocu (Mt 21,18–22; Mk 11,12–14.20–26).

DRZEWO MORWOWE

— Ewangelia Łukasza wspomina o drzewie morwowym (morwie), zwracając uwagę na jej korzenie głęboko sięgające w ziemię. Apostołowie proszą Jezusa, by przymnożył im wiary. Jezus nie odpowiada wprost na ich prośbę. Wskazuje natomiast na moc wiary, choċby była ona maleńka jak ziarnko gorczycy: „Gdybyście mieli wiarę jak ziarnko gorczycy, powiedzielibyście tej morwie: »Wyrwij się z korzeniem i przesadźw morze!«, a byłaby wam posłuszna”. Prawdopodobnie jednak nie chodziło w tym przypadku o dobrze nam znane drzewo morwowe, ale raczej o sykomorę, która była tak pospolitym drzewem na wybrzeżu palestyńskim i w dolinie Jordanu, że stała się przysłowiowa (l Krl 10,27; 2 Krn 1,15; Ps 78,47; Łk 17,6).

DRZEWO OLIWNE

— najbardziej rozpowszechnione drzewo w Palestynie. Osiąga wysokośċ sześciu metrów, jego pień jest sękaty i popękany; liczne gałęzie i szarozielone liście dają cień, tak pożądany w upalne, słoneczne dni. Wczesną jesienią dojrzewają jego owoce, oliwki, które zbierano potrząsając gałęziami albo strącając kijami. Z miąższu oliwek pozyskiwano w specjalnych prasach oliwę, którą przechowywano w dzbanach. Oliwki też kiszono i spożywano z chlebem. Drewno z drzew oliwnych wykorzystywali w różnych celach rzemieślnicy i służyło jako opał. Nic więc dziwnego, że Biblia w wielu miejscach mówi o licznych pożytkach, jakie drzewo to przynosi ludziom, a Paweł na jego przykładzie wyjaśnia stosunek chrześcijan do nowej wspólnoty ustanowionej przez Chrystusa (Sdz 9,8–9; 1 Krl 6,23; Rz 11, 17–24).

Dualizm

— (z łac. „duo = dwa”). Próba interpretacji rzeczywistości, która wyjaśnia wszystko przez przyjęcie istnienia dwóch niezależnych od siebie pierwotnych zasad. Przykładem dualizmu filozoficznego jest system kartezjański (Renę Descartes: 1596–1650); filozof ten wyjaśniał wszechświat istnieniem dwóch nie dających się zredukowaċ zasad: umysłu i materii, mimo to utrzymywał, że ostatecznie Bóg stworzył obydwa te pierwiastki. Radykalny dualizm teologiczny zazwyczaj głosi istnienie dwóch walczących ze sobą bóstw – dobrego i złego; tak wierzyli manichejczycy i niektórzy gnostycy we wczesnym Kościele, a w Średniowieczu albigensi i katarzy na Zachodzie, a bogumiłowcy na Wschodzie. Chrześcijaństwo przyjmuje istnienie dualizmu warunkowego – między duszą a ciałem, a przede wszystkim między Bogiem a wszechświatem stworzonym – głosi jednak, że w Chrystusie następuje pojednanie wszystkiego z Bogiem (2 Kor 5, 18–20).

Duch Święty

— Trzecia Osoba Trójcy Przenajświętszej, którą się adoruje i której się cześċ oddaje razem z Ojcem i Synem jako jednemu w naturze i równemu w osobowej godności z Ojcem i Synem. Sobór w miejscowości Braga (675) dodał do Nicejsko–konstantynopolitańskiego wyznania wiary wyrażenie, że Duch Święty pochodzi od Ojca „i Syna” (czyli Filioque). We wcześniejszych wschodnich sformułowaniach przyjmowano, że Duch Święty nie został zrodzony jak Syn Boży, ale że pochodzi od Ojca „przez Syna” (per Filium). Wspólne wszystkim trzem Osobom Trójcy Przenajświętszej dzieło uświęcenia przypisujemy Duchowi Świętemu, pociąga ono bowiem ze sobą fakt, że Duch Święty daruje nam wtedy siebie (J 20, 22; Rz 5, 5). Św. Atanazy z Aleksandrii (ok. 296–373) i św. Cyryl z Aleksandrii (zm. 444) walczyli o uznanie bóstwa Ducha Świętego właśnie dlatego, że czyni On nas podobnymi Bogu przez przebóstwienie i uświęcenie. Bóstwo Ducha Świętego dogmatycznie zostało ogłoszone na Soborze Konstantynopolitańskim i w roku 381.

Duchoburcy

— Sekta powstała pod koniec IV stulecia, która odmawiała Duchowi Świętemu pełni bóstwa. Jej zwolenników zwano także niewłaściwie macedonianami gdyż po śmierci biskupa Macedoniusza z Konstantynopola (zm. ok. 362) dołączyli do niej jego sprzymierzeńcy. Sekta ta została potępiona na Soborze Konstantynopolitańskim I (381), który, używając określeń biblijnych, dogmatycznie ogłosił bóstwo Ducha Świętego, nie mówiąc jednak o Jego współistotności z Ojcem i Synem (zob. DH 150–151; ND 12–13).

Dusza

— Duchowy pierwiastek istot ludzkich, który żyje także po ich śmierci. Zgodnie ze Starym Testamentem nefesz (hebr. „tchnienie życia”) pochodzi od Boga i zanika po śmierci człowieka. Wyrażenie „moje nefesz” może oznaczaċ tyle, co Ja sam” lub „moja dusza” (Ps 3, 2–3; zob. Mk 8, 34–36). Nowy Testament – podobnie jak Septuaginta – często używa wyrazu psyche (gr. „dusza”) na oznaczenie pierwiastka życia (Rz 16, 4; Flp 2, 30). Pod koniec Starego Testamentu język grecki i grecka myśl wprowadziły pojęcie duszy ludzkiej jako czegoś odrębnego od ciała i obdarzonego przez Boga nieśmiertelnością (Mdr 3, 1–9; 9, 15;16, 13). Toteż Nowy Testament wykazuje tu i ówdzie pewien dualizm między ciałem i duszą (Mt 10,28); Łk 16, 22; 23,43; 2 Kor 5, 6–10; Flp 1, 23; 1 P 1, 9), podstawowa jednak jest myśl o istotach ludzkich jako o ciałach ożywionych i przeznaczonych do ostatecznego zmartwychwstania. Wy–daje się, że Tertulian (ok. 160 – ok. 220) pod wpływem stoików był przekonany o cielesności duszy, pod–czas gdy Orygenes (ok. 185 – ok. 254) stanął na drugim krańcu tego układu i twierdził, że nasze dusze nie tylko są duchowe, ale nawet istniały uprzednio. Św. Tomasz z Akwinu (ok. 1225–1274) duszę rozumiał jako formę ciała. Ten pogląd stał się oficjalną nauką na Soborze w Vienne w roku 1312 (DH 902; ND 405). Przeciw głoszonemu przez Piotra Pompanazziego (1464–1525) neoarystotelizmowi Ojcowie Soboru Laterańskiego V (1513) uczyli, że dusza ludzka jest indywidualna i nieśmiertelna (DH 1440; ND 410).

Dyoteletyzm

— (gr. „dwie wole”). Nauka Kościoła, że w Chrystusie są dwie wole, odpowiednie do Jego dwóch natur. Chociaż są odrębne, Jego wola boska i ludzka współpracują ze sobą w doskonałej moralnej jedności (zob. DH 556–558, 2531; ND 635–637).

Dyptychy

— (gr. „podwójny, dwoisty, podwójna tabliczka do pisania”). Imiona osób żywych lub zmarłych, które miały byċ odczytywane podczas sprawowania Eucharystii, pierwotnie wypisywane na dwóch tabliczkach połączonych klamrami. Wypisanie imion wybitnych osobistości na takich tabliczkach oznaczało łącznośċ z nimi, a skreślenie ich imion z listy oznaczało wyłączenie ich ze wspólnoty, czyli ekskomunikowanie. Liturgia bizantyńska przy bardziej uroczystych okazjach do dzisiaj stosuje wypisywanie na tabliczkach imion osób żyjących.

 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź