Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

Dogmat

— (gr. „opinia, dekret”). Prawda przez Boga objawiona, jako taka podana do wierzenia przez nie–omylny Urząd Nauczycielski Kościoła i z tego powodu wiążąca raz na zawsze dla wszystkich wierzących (DH 3011, 3073–3075; ND 121, 839–840; LG 25). Mimo swojej powagi dogmaty nie są ostateczną nor–mą. Ostateczna reguła wiary przekazywana jest raczej przez „Pismo Święte wzięte razem ze świętą Tradycją” (DV 21), oraz przez kult w Kościele. W Kościele wschodnim wyrazu „dogmat” używa się na oznaczenia nauczania soborów (szczególnie pierwszych siedmiu soborów powszechnych), przyjętego przez wszystkie lokalne Kościoły we wzajemnej łączności i będącego pokarmem wiernych podczas sprawowania liturgii i w życiu codziennym. Zob. depozyt wiary, hierarchia prawd, objawienie, siedem soborów powszechnych, sobór powszechny, urząd nauczycielski kościoła.

Doketyzm

— (gr. „mniemanie, przypuszczenie, pozór”). Wczesnochrześcijańska herezja, według której Syn Boży był tylko pozornie człowiekiem. Ciało Jego uważano za rzeczywistośċ niebieską albo za ciało podobne tylko do tego, które mają ludzie; uważano nawet, że to Szymon Cyrenejczyk cierpiał zamiast Syna Bożego. Przeciwstawiając się poglądom doketów, które już Nowy Testament odrzucał (1 J 4, 1–3; 2 J 7), Kościół nauczał, że Chrystus wziął z Maryi dokładnie takie ciało, jakie my mamy, i że rzeczywiście cier–piał na sposób ludzki (DH 76, 292, 1338, 1340–1341).

Doksologia

— (gr. „wysławianie”) Oddawanie chwały Bogu. Psalmy często wysławiają Boga (Ps 8, 66,150), podobnie dzieje się w Nowym Testamencie (Rz 16, 27; 1 Tm 6, 16; 1 P 4, 11; Ap 4, 11; 5,12). Wczesny Kościół rozwinął formułę, którą nazwano „doksologią subordynacjonistyczną”: „Chwała niech będzie Ojcu przez Syna w Duchu Świętym”. Kiedy arianie zaczęli tej formuły nadużywaċ i dowodziċ na jej podstawie, że Syn jest niższy od Ojca, a Duch Święty niższy od Syna, św. Bazyli Wielki (ok. 330–379) przyczynił się do wprowadzenia doksologii równorzędnej: „Chwała Ojcu i Synowi, i Duchowi Świętemu”. Ta późniejsza doksologia powszechnie się przyjęła i jest znana jako „doksologia krótka”, podczas gdy „doksologia długą” zaczęto nazywaċ „Chwała na wysokości Bogu” z rzymskiej liturgii mszalnej (por. Łk 2,14). Doksologiczny styl teologii, oparty na oddawaniu czci i na zasadzie modlitwy, na Zachodzie rozwinął G. Wainwright (ur. 1939) i inni.

Doktor kościoła

— (łac. „uczony”). Tytuł nadawany niektórym świętym za znakomite i prawomyślne nauczanie. Od wieku VIII na Zachodzie uznano czterech takich doktorów: papieża św. Grzegorza Wielkie–go (ok. 540–604), św. Ambrożego z Mediolanu (ok. 330–395), św. Augustyna z Hippony (354–430) i św. Hieronima (ok. 342–420). W następnym stuleciu na Wschodzie św. Bazyli Wielki (ok. 330–379), św. Grzegorz z Nazjanzu (329–389) i św. Jan Chryzostom (347–407) zaczęli uchodziċ za „trzech hierarchów i nauczycieli Kościoła powszechnego”. Następnie dodano św. Atanazego z Aleksandrii (ok. 296–373), żeby było czterech doktorów wschodnich odpowiadających czterem zachodnim. Papież Benedykt XIV (1675–1758) opracował zasady, na podstawie których uznaje się świętego za doktora Kościoła; należą do nich przede wszystkim wybitnośċ nauki i świętośċ życia. Ostatnim świętym wschodnim, który został doktorem Kościoła był św. Efrem Syryjczyk (ok. 307–373), ogłoszony doktorem w 1920 roku przez Benedykta XV (papież w latach 1914–1921).W 1970 roku papież Paweł VI dołączył dwie święte kobiety do grona doktorów Kościoła: św. Katarzynę ze Sieny (ok. 1347–1380) i św. Teresę z Avila (1515–1582). W 1997 roku papież Jan Paweł II do tego grona dołączył św. Teresę z Lisieux (1873–1897), tym samym liczba doktorów Kościoła wynosi obecnie trzydziestu trzech.

Doktryna

— (łac. „nauka”). Nauczanie Kościoła w wielu jego formach zmierzające nie tylko do przekazania autentycznych prawd wiary, ale także do dostarczenia pokarmu chrześcijańskiemu życiu i ożywieniu kultu. Zob. ortodoksja, urząd nauczycielski Kościoła.

DOLINA HINNOM albo Synów Hinnoma

— W tej kamienistej i pozbawionej wody dolinie, położonej na południowy wschód od Jerozolimy, składano w czasach królewskich bożkowi Molochowi ofiary z ludzi. Później grzebano w niej przestępców i zakopywano zwierzęta, które padły, oraz spalano śmiecie. Dolina Hinnom (zwana też Gehenną) budziła smutne i ponure myśli, tak że często mówiło się o niej jako o „paszczy piekła” (Joz 15,8; 2 Krl 23,10; Jr 7,31–32.35).

DOLINA TEREBINTU

— rozciągająca się 30 km na południe od Jerozolimy. Doliną tą często kroczyły wojska filistyńskie przeciw Izraelitom. W niej też Dawid pokonał olbrzyma Goliata (1 Sm 17,2).

DOLINA

— Żyzną nizinę, która rozciąga się między Samarią a Galileą i przez którą płynie potok Kiszon, nazywano po prostu doliną albo doliną (równiną, niziną) Jizreel, albo równiną Meggido. Przez nią biegł ważny trakt łączący Jordan z Morzem Śródziemnym; w niej stoczono też wiele bitew (Sdz 4,7; 6,33; 1 Sm 29; 1 Krl 20,26; 2 Krn 35,22).

Donatyzm

— Schizma, która powstała ok. roku 311 z powodu konsekracji biskupiej Cecy liana z Kartaginy dokonanej przez biskupa Feliksa z Aptung, którego oskarżono o zdradę podczas prześladowania szalejącego za panowania cesarza Dioklecjana. Biskupi, którzy się z tą konsekracją nie zgadzali, wybrali na biskupa Majoryna, którego następnie zastąpił Donat – stąd nazwa schizmy. Wydaje się, że donatyści nie uznawali ważności sakramentów sprawowanych przez niegodnych szafarzy i domagali się ponownego chrztu od chrześcijan, którzy na nowo popadli w grzechy (zob. DH 123, 705 i 913). Św. Augustyn z Hippony (354–430) bardzo mocno przeciwstawił się donatystom. Konferencja zwołana w roku 411 w Kartaginie bardzo ich osłabiła, a ostatecznie zanikli, kiedy Arabowie zniszczyli Kościół w Północnej Afryce.

DOTAN

— (zob. też Elizeusz). W czasie wojny między Izraelem i Aramem Izraelici mieli przewagę, bowiem prorok Elizeusz służył im radą i tajemnymi informacjami. Elizeusz mieszkał w mieście Dotan, położonym na żyznej równinie między górzystymi okolicami Samarii a górami Karmelu. Król Aramu postanowił więc uwięziċ Elizeusza i wysłał silny oddział wojska, który miał otoczyċ miasto i złapaċ proroka. Gdy wczesnym rankiem sługa Elizeusza wyszedł i zobaczył miasto otoczone nieprzyjacielskim wojskiem, przerażony zawołał: „Ach, panie! Jakże postąpimy?” Elizeusz zaś zaczął się modliċ i gdy po chwili sługa znów spojrzał, zobaczył górę pełną ognistych rumaków i wozów bojowych, otaczających Elizeusza. Prorok pomodlił się jeszcze raz i wojowników aramejskich dotknęła ślepota, a Elizeusz powiódł ich do króla izraelskiego. Gdy odzyskali znów wzrok, zobaczyli, że stoją przed królem Izraela, a Elizeusz kazał daċ im jeśċ i piċ oraz odprawiċ nietkniętych do króla Aramu. Od tego czasu oddziały aramejskie nie napadały już na kraj Izraela (2 Krl 6,11–23).

 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź