Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

Diakon

— (gr. „sługa”). Idąc częściowo za przykładem siedmiu mężów wybranych po to, by się troszczyli o materialne potrzeby gminy jerozolimskiej (Dz 6, 1–6), diakonów ustanawiano powszechnie w pierwszych stuleciach Kościoła. Później ich znaczenie zmalało na Zachodzie i diakonat stał się po prostu przejściowym stanem przed prezbiterem. Sobór Watykański II opowiedział się za odnowieniem stałego diakonatu dla mężczyzn starszych, żonatych (LG 29), a decyzję tę wprowadzono w życie w roku 1967. Na Zachodzie stali diakoni pełnią powierzone im funkcje administracyjne i duszpasterskie, a ponadto – jeżeli są do tego uprawnieni – mogą jako szafarze zwyczajni udzielaċ chrztu (CIC 861 § 1), głosiċ uroczyście Słowo Boże, udzielaċ Komunii św., asystowaċ przy zawieraniu małżeństw (CIC 1108 § 1) i prowadziċ pogrzeby. We wschodnich kościołach katolickich diakon może udzielaċ chrztu tylko w nagłych przypadkach (CCEO 667§ 2); błogosławieństwa podczas ślubu może udzieliċ tylko asystujący ksiądz (CCEO 823 § 2).

Diakonisa

— We wczesnym Kościele kobieta pełniąca obowiązki podobne do obowiązków diakona. Diakonisa troszczyła się o chorych i ubogich oraz asystowała kapłanowi udzielającemu chrztu kobietom. Stan diakonisy, głównie ze względu na upowszechnienie się chrztu dzieci, zanikł w średniowieczu, ale odżył w wieku XIX w Kościele anglikańskim i wśród protestantów.

Dialog

— (gr. „rozmowa”). Kulturalna dyskusja między osobami o różnych przekonaniach, prowadzona w celu osiągnięcia porozumienia albo przynajmniej zbliżenia poglądów. Sobór Watykański II (1962–1965) zachęca katolików, by prowadzili dialog z całym światem (GS passim), z wyznawcami religii niechrześcijańskich (AG 16), z różnymi odmianami chrześcijaństwa, i to zarówno z Kościołami wschodnimi (UR 14–18) jak zachodnimi, które się oderwały od Rzymu podczas reformacji (UR 19–23). Dialog z wyznawcami religii niechrześcijańskich nazywamy dialogiem „między religiami” albo „między wiarami”, pod–czas gdy dialog między Rzymem, a innymi Kościołami chrześcijańskimi nazywamy „ekumenicznym” albo „międzywyznaniowym”. Różne urzędy watykańskie wydaj ą wskazówki (dyrektoria), jak należy taki dialog prowadziċ. I tak Sekretariat do Spraw Jedności Chrześcijan, założony w 1960 r. przez Jana XXIII (papież w latach 1958–1963) i przemianowany w 1989 r. przez Jana Pawła II (ur. 1920 r.) na Papieską Radę ds. Popierania Jedności Chrześcijan, wydał Dyrektorium Ekumeniczne częśċ I (1967) i częśċ II (1970), następnie uzupełnienia do niego, a w końcu Dyrektorium w sprawie realizacji zasad i norm dotyczących ekumenizmu (1993), wydanie przejrzane oryginalnego dyrektorium z 1967 i 1970 roku (ND 932a–g). Jeżeli idzie o Kościoły wschodnie, to odróżniamy: dialog oparty na miłości, a polegający na okazywaniu sobie tych znaków i gestów, które wyrażają zarówno wspólną wiarę wyznawaną przez wszystkich uczestników dialogu, jak pragnienie usunięcia przeszkód uniemożliwiających osiągnięcie pełnej wspólnoty; oficjalny dialog teologiczny, zwany czasem „dialogiem prawdy”, podczas którego w dyskusji między przedstawicielami różnych Kościołów dąży się do osiągnięcia pełnej łączności w wierze i życiu sakramentalnym.

Diaspora

— (gr. „rozproszenie”). Początkowo wyraz ten stosowano do Żydów deportowanych podczas podboju asyryjskiego (722 przed Chr.) i babilońskiego (597 przed Chr.), w końcu jednak zaczął on oznaczaċ wszystkich Żydów żyjących poza granicami Palestyny (J 7, 25), których w czasach Jezusa w samej Aleksandrii mogło byċ kilkaset tysięcy. Niektórym Żydom posługującym się językiem greckim, a żyją–cym w Aleksandrii, Kościół zawdzięcza grecki przekład Starego Testamentu, tzw. Septuagintę. Przepowiadanie chrześcijańskie poza Ziemią Świętą odbywało się najpierw w żydowskich synagogach (Dz 9, 19–20; 11, 19; 13, 5,14–44; 17, 12 itd.). Po zburzeniu świątyni i dalszym rozwoju chrześcijaństwa diaspora Żydów coraz bardziej się odcinała od innych, a ich religia zaczęła się rozwijaċ w kierunku judaizmu talmudyczne–go, powszechnego w Średniowieczu i w czasach nam współczesnych. Nowy Testament wy–razem „diaspora” posługuje się na oznaczenie chrześcijan rozproszonych na całym świecie i żyjących w otoczeniu obcym, a często nawet wrogim (Jk 1, 1; 1 P 1, 1). Współczesne prześladowania i ruchy migracyjne spowodowały na szeroką skalę wzrost diaspory chrześcijan wschodnich. W Niemczech wyraz „diaspora” odnosi się do mniejszości wyznaniowych, zarówno katolickich jak protestanckich.

Didache

— (gr. „nauka, nauczanie”). Utwór pochodzący mniej więcej z końca I wieku, kompilacja wielu źródeł dokonana przez wywodzącego się z kręgów żydowskich autora chrześcijańskiego osiadłego w zachodniej Syrii lub we wschodniej Azji Mniejszej. Ukazuje ona drogi prowadzące do życia lub do śmierci, a także zawiera teksty dotyczące chrztu, postu, modlitwy, proroków i Eucharystii. Po pismach Nowego Testamentu Didache i Pierwszy List św. Klemensa to najstarsze dokumenty Kościoła.

Diecezja

— (gr. „gospodarowanie, zarząd, administracja”). Administracyjny podział cesarstwa rzymskiego powstały w wyniku reorganizacji państwa rozpoczętej przez cesarza Dioklecjana (ok. 245–316; w latach 284–305 cesarz rzymski). Z początkiem V stulecia takich diecezji było w cesarstwie rzymskim piętnaście, podzielonych na wschodnie i zachodnie. Kiedy wyraz ten przeszedł do słownictwa kościelnego, j ego znaczenie ulegało poważnym przemianom – od tego, co teraz nazywamy parafią aż po egzarchię lub okręg kościelny obejmujący kilka prowincji. Obecnie wyrazy „diecezja” i „archidiecezja” oznaczają terytorium będące pod bezpośrednią jurysdykcją biskupa lub arcybiskupa. który rządzi w swoim własnym imieniu, a niejako wikariusz kogo innego. Stąd nazywa się on „biskupem diecezjalnym” albo „ordynariuszem”. Diecezja od–powiada eparchii w Kościołach wschodnich. Kodeks Prawa Kanonicznego określa diecezję jako częśċ Ludu Bożego, kierowaną przez jej własnego biskupa jako pasterza, który razem z własnymi kapłanami gromadzi wiernych w Duchu Świętym w celu słuchania słowa Bożego i sprawowania Eucharystii (CIC 369; zob. CCEO 177).

DINA

— Gdy Jakub rozbił namioty koło Sychem, jego córka poszła popatrzeċ na kobiety tego miasta. Tam spotkała młodego księcia Sychem, który się w niej zakochał. Tak bardzo pragnął ją poślubiċ, iż był gotów przestrzegaċ wszystkich zwyczajów, których zachowania domagali się od niego Jakub i jego rodzina. Jednakże bracia Diny nie mogli przebaczyċ młodemu księciu, że zanim poprosił o jej rękę, obszedł się z nią niegodziwie. Zabili więc księcia i jego ojca, Chamora (Rdz 34).

DIONIZY

— „Mężowie ateńscy, widzę, że jesteście pod każdym względem bardzo religijni” – tak Apostoł Paweł rozpoczął swą mowę do członków Areopagu, najwyższego trybunału w Atenach. Wszyscy oni byli bardzo zainteresowani sprawami religijnymi, gdyż musieli się liczyċ z tradycyjnymi przekonaniami religijnymi swych obywateli. Członek trybunału ateńskiego, Dionizy, uważnie przysłuchiwał się słowom Pawła i uwierzył w to, co mówił; oprócz niego uwierzyła także pewna kobieta imieniem Damaris i wielu innych. Wielu jednak wyśmiewało się z dziwacznej, jak im się zdawało, nauki Pawła albo też mówili: „Posłuchamy cię o tym innym razem”. Dionizy zaś rozmawiał z Pawłem i przyłączył się do niego (Dz 17,22–34).

 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź