Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

Cud

— Wydarzenie spowodowane szczególnym Bożym działaniem, które wykracza poza normalne prawa natury i niesie ze sobą religijne orędzie dla ludu na dzień dzisiejszy i na czasy późniejsze. Cuda są wydarzeniami nie mającymi nic wspólnego ze zdumiewającymi czynami, są one bowiem zbawczymi i objawiającymi znakami pochodzącymi od Boga (J 2, 11, 18, 23; 12, 18, 37). Ewangelie synoptyczne (Mt 4, 23; 8, 5–17; 11, 5, 21; Mk 8, 21 26; Łk 13, 32) i Dzieje Apostolskie (np. Dz 2, 22–23) świadczą o cudach Jezusa, które były związane z Jego pełnym mocy przepowiadaniem ostatecznego Królestwa Bożego. Dzieje Apostolskie opowiadają o różnych cudach zdziałanych przez świętych Piotra i Pawła. Bez wchodzenia w szczegóły, Paweł świadczy, że taki sam dar otrzymał od Boga (Rz 15, 19; 2 Kor 12, 12). Za–zwyczaj wymaga się cudów do beatyfikacji i kanonizacji sług Bożych (zob. CIC 1403).


Cyborium

— (gr. „kielich zrobiony z okrywy nasiennej lilii wodnej albo do niej podobny”). Naczynie większe niż kielich mszalny, w którym się znajdują Hostie, albo do konsekracji i do udzielania Komunii św., albo do przechowywania w tabernakulum. Cyborium nazywa się także baldachim nad ołtarzem, w takich starych świątyniach np. jak kościół św. Klemensa w Rzymie.


Czystośċ

— Cnota, która umożliwia ludziom scalenie życia seksualnego z całą swoją osobowością odpowiednio do własnego powołania: dla żyjących w celibacie przez całkowitą wstrzemięźliwośċ, dla małżonków przez wiernośċ, a dla ludzi samotnych przez panowanie nad sobą.


Czysty poniedziałek

— Poniedziałek, który Grecy nazywają Kathara Deutera, a Rosjanie Czystij Poniedielnik; otwiera on przedwielkanocny, czterdziestodniowy okres postu, zwany „Wielkim” (nazywany tak, ponieważ prawosławni mają również inne okresy postu). Czysty poniedziałek jest dniem świętowania. Grecy zazwyczaj spędzają dzień na wsi, a dzieci puszczają latawce.


Czyściec

— Stan tych ludzi, którzy umarli w przyjaźni z Bogiem, muszą jeszcze jednak odpokutowaċ swoje osobiste grzechy (odpuszczone dzięki zasługom Chrystusa) i rozwinąċ się duchowo, zanim się uradują wizją uszczęśliwiającą. Przytaczane zazwyczaj wypowiedzi Pisma Świętego (2 Mch 12, 38–46; Mt 5, 25–26; 12, 31–32; 1 Kor 3, 11–15) same z siebie nie dowodzą istnienia czyśċca, można je jednak uzasadniċ w świetle Bożej sprawiedliwości oraz tym, że chrześcijanie się modlą za swoich zmarłych (na co mamy świadectwa przynajmniej od drugiego stulecia, czego przykładem jest napis nagrobny Abercjusza, biskupa Hierapolis we Frygii (obecnie Turcja), który zmarł ok. 200 r.) i odprawiają za nich Msze święte (na to mamy świadectwa przynajmniej od trzeciego stulecia). W związku z tą praktyką tacy pisarze greccy, jak np. Klemens Aleksandryjski (ok. 150 – ok. 215), Orygenes (ok. 185 – ok. 254) i św. Jan Chryzostom (ok. 347–407), a z pisarzy łacińskich tacy, jak np. Tertulian (ok. 160 – ok. 225), św. Cyprian (zm. 258) i św. Augustyn z Hippony (354–430) pisali na różne sposoby o oczyszczeniu po śmierci i o naszej łączności modlitewnej z naszymi drogimi zmarłymi. Modlitwa za zmarłych stała się typowym rysem liturgii wschodniej i zachodniej. Sobór Lyoński II (1274) i Sobór Florencki (1238–1245) głosiły naukę o oczyszczającym cierpieniu po śmierci (poddani są mu ci, którzy jeszcze nie są godni widzenia uszczęśliwiające–go), a także o wartości modlitw i dobrych uczynków ofiarowanych na korzyśċ zmarłych (DH 856–857, 859, 1304–1305; ND 26–27, 2308–2309); sobory te jednak unikały wypowiadania się o „ogniu”, czemu się sprzeciwiali prawosławni. Marcin Luter (1483–1546) najpierw odrzucił wartośċ odpustów ofiarowanych za zmarłych, a potem samo istnienie czyśċca. Sobór Trydencki (1545–1563) podtrzymał naukę o czyśċcu, niczego jednak nie powiedział o jego naturze i trwaniu i ponownie podkreślił wartośċ modlitw i Mszy św. ofiarowanych za dusze w czyśċcu cierpiące (DH 1580,1820; ND 1980, 2310). Sobór Watykański II krótko przywołał naszą więźz tymi, którzy po śmierci poddani zostają oczyszczeniu, i przyjął naukę Soboru Florenckiego oraz Soboru Trydenckiego (LG 49, 51). Stan dusz czyśċcowych można rozumieċ jako końcowy proces dojrzewania w miłości, ale i w cierpieniu zanim zobaczymy Boga twarzą w twarz. Czyściec się skończy z chwilą Sądu Ostatecznego (DH 1067).



 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź