Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

Cechy Kościoła

— Istotne właściwości Kościoła Chrystusowego: jednośċ, świętośċ, katolickośċ i apostolskośċ (Nicejsko–konstantynopolitańskie wyznanie wiary). Kiedy Jan Wiklif (ok. 1330–1384) i Jan Hus (ok. 1372–1415) położyli nacisk na „duchową” stronę Kościoła, w roku 1431 dominikanin, kardynał Jan de Torquemada (wuj późniejszego wielkiego inkwizytora) napisał traktat o Kościele oparty na jego czterech widzialnych cechach. W okresie reformacji tacy katoliccy apologeci, jak kardynał Stanisław Hozjusz (1504–1579) i św. Robert Bellarmin (1542–1621) podkreślali z naciskiem te cechy, żeby odpowiedzieċ takim autorom, jak Marcin Luter (1483–1546), który utrzymywał, że charakterystyczną cechą prawdziwego Jezusowego Kościoła jest nauczanie nieskażonej Ewangelii. W ostatnich latach profetyczne ujawnianie niesprawiedliwości i działalnośċ skierowana przeciw niej zaczęła odgrywaċ większą rolę jako widzialny znak świętości Kościoła w świecie.


CEDRON

— Od strony północnej Jerozolima graniczyła z głęboką doliną, zwaną doliną Cedronu, przez którą w porze deszczowej płynął potok również zwany Cedronem. Jezus przechodził przez tę dolinę, ilekroċ udawał się z Jerozolimy do ulubionego przez siebie ogrodu Getsemani. Dawid, uciekając przed swym zbuntowanym synem Absalomem, opuścił Jerozolimę drogą wiodącą przez dolinę Cedronu (2 Sm 15,23; J 18,1).


Celebrans

— Biskup, kapłan lub diakon, który prowadzi sprawowaną liturgię. Większe uwrażliwienie na czynne uczestnictwo w liturgii wszystkich wiernych oznacza, że obecnie mówimy o „przewodniczącym” zgromadzeniu, zwłaszcza jeśli Eucharystia jest koncelebrowana przez dwóch, lub więcej księży. Na Zachodzie koncelebrę Eucharystii popierał Sobór Watykański II (l962–1965). Chrześcijanie wschodni, którzy podkreślają wspólnotowy charakter wszelkiej liturgii, pielęgnują koncelebrę. Nawet sakrament euchalaion (gr. „święty olej”), czyli namaszczenie chorych, najchętniej jest sprawowany przez siedmiu, lub przynajmniej kilku kapłanów. Zob. biskup, diakon, kapłani, koncelebra, namaszczenie chorych, Sobór Watykański II.


Celibat

— (łac. „bezżennośċ”). Rezygnacja z małżeństwa ze względów religijnych. Mnisi, mniszki oraz inni mężczyźni i kobiety prowadzący życie zakonne wyrażają to zobowiązanie ślubem. W Kościele rzymskim celibatu wymaga się od kandydatów do kapłaństwa; stałym diakonom nie wolno zawieraċ małżeństwa po przyjęciu święceń (CIC 247, 1037). Wśród katolików obrządku wschodniego istnieje również duchowieństwo żonate (CCEO 373–376). Kapłani i diakoni prawosławni są zazwyczaj żonaci, nie mogą jednak zawieraċ małżeństwa – nawet jeżeli owdowieją – po otrzymaniu święceń. Biskupi wschodni muszą byċ bezżenni. Kanon trzeci Soboru Nicejskiego I (325) zabraniał duchownym mieszkania z kobietami, za wyjątkiem matki, siostry, ciotki, lub kogoś poza wszelkim podejrzeniem. Synod Quinisextum (691–692) powtórzył ten zakaz w swym kanonie piątym, jak również w kanonie trzynastym zezwolił duchownym na Wschodzie żeniċ się przed diakonatem, ale nie po. Przyjmuje się, że na Zachodzie celibat duchownych wprowadzono na Synodzie w Elwirze (Granada), który odbył się około 306 roku, jednakże odnośny kanon (trzydziesty piąty) jest dodatkiem późniejszym. Papież św. Grzegorz VII (Hildebrand) (papież w latach 1073–1085) podtrzymał wymóg celibatu dla duchowieństwa na synodach w 1074, 1075 i 1078 roku.


Cenobici

— (gr. „prowadzący życie we wspólnocie”). Na Wschodzie zakonnicy po ślubach, którzy żyją we wspólnocie i zachowują te same dla wszystkich wskazania co do życia wewnętrznego, czyli reguły. Zob. góra Athos, życie monastyczne, życie zakonne.


Ceremonia

— Jakakolwiek czynnośċ religijna sprawowana w kościele, którą, jeżeli jest to nabożeństwo liturgiczne, zwykle prowadzi wyświęcony duchowny, a jeżeli jest to czynnośċ paraliturgiczna, jak odmawianie różańca, często osoba świecka. Grecy mówią o akoluthia („nabożeństwo kościelne”), które to określenie oznacza obrzędy i gesty stosowane przy danej okazji.


CEZAREA FILIPOWA

— miasto na południowych zboczach Hermonu, w pobliżu źródeł Jordanu. Jezus przebywając w tych okolicach, zapytał swych uczniów: „Za kogo ludzie uważają Syna Człowieczego?” Uczniowie odpowiedzieli: „Jedni za Jana Chrzciciela, inni za Eliasza, jeszcze inni za Jeremiasza albo za jednego z proroków”. Wówczas Jezus zwrócił się do uczniów: „A wy za kogo Mnie uważacie?” Wtedy Piotr wyznał: „Ty jesteś Mesjasz, Syn Boga żywego!” (Mt 16,13–20).


CEZAREA PALESTYŃSKA

— ważne miasto portowe, położone na brzegu Morza Śródziemnego w odległości około 95 km od Jerozolimy. Cezarea była siedzibą prokuratorów rzymskich, sprawujących rządy nad Judea. W Cezarei mieszkał diakon Filip i setnik Korneliusz, tu też był więziony Paweł (Dz 8; 40; 10,1; 23,23–33).


Cezaropapizm

— Stosowana przez państwo praktyka wkraczania w sprawy kościelne pod pozorem strzeżenia interesów ludzi wierzących. W państwowej religii pogańskiej cesarze rzymscy byli odpowiedzialnymi za kult najwyższymi pontifikami. Po przejściu na chrześcijaństwo wykazywali oni często brak poszanowania dla niezależności porządku kościelnego. Kiedy cesarstwo przetrwało głównie na Wschodzie, władcy bizantyńscy zaczęli panowaċ nad patriarchami, zwłaszcza przed kryzysem między Wschodem, a Zachodem w roku 1054. Wielu bizantynologów odrzuca mówienie o „cezaropapizmie” jako mylące, gdyż Kościół i państwo zarówno, w przeszłości, jak i teraz powinny ze sobą współpracowaċ.



 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź