Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

Bierzmowanie

— Na Zachodzie nazwa jednego z siedmiu sakramentów, drugiego spośród sakramentów chrześcijańskiego wtajemniczenia. Szafarz kładzie rękę na kandydata, namaszcza jego czoło krzyżmem i mówi: „Przyjmij znamię daru Ducha Świętego”. W Kościele wschodnim bierzmowania – zwanego tam „namaszczeniem krzyżmem” – udziela kapłan dziecku bezpośrednio po chrzcie. W Kościele zachodnim bierzmowania udziela biskup, i to później – z racji duszpasterskich (po dojściu do używania rozumu, a nawet dopiero w wieku młodzieńczym). Dorośli konwertyci jednak bywają bierzmowani bezpośrednio po chrzcie i przed przyjęciem pierwszej Komunii św. Zdaniem Kościoła wschodniego obecnośċ biskupa podczas udzielania sakramentu bierzmowania w tym się przejawia, że to on poświęcał oleje święte. Na Zachodzie zwyczajny kapłan może byċ nadzwyczajnym szafarzem sakramentu bierzmowania (CIC 879–896; CCEO 692, 695–696). Zob. charakter, charyzmaty, chrzest, Duch Święty, krzyżmo, obrzędy chrześcijańskiego wtajemniczenia dorosłych, sakrament, inicjacja.


Binitarianizm

— (łac. neologizm: „podwójny” w znaczeniu technicznym jako „dwuosobowy”). Nowoczesny wyraz na oznaczenie zawartych w Nowym Testamencie krótkich wyznań wiary (np. 1 Tm 2, 5–6; Rz 4, 24; 2 Kor 4, 14), w których jest wymienione tylko imię Ojca i Syna. Wyrażenia te występują w Nowym Testamencie obok formuł trynitarnych (np. Mt 28, 19; 2 Kor 13, 13). Binitarianizm może także oznaczaċ heretyckie odmawianie bóstwa Duchowi Świętemu i przekonanie, że w Bogu istnieją tylko dwie Osoby.


Biskup

— (gr. „nadzorca”). Człowiek obdarzony podczas święceń pełnią kapłaństwa i mający prawo do prowadzenia Kościoła partykularnego lub diecezji przez własne nauczanie, troskę duszpasterską i przewodniczenie podczas sprawowania liturgii. Jako następca apostołów, w łączności z biskupem Rzymu, ma z całym kolegium biskupów udział w odpowiedzialności za cały Kościół (por. LG 22–23). Udziela święceń kapłańskich, a na Zachodzie jest zwyczajnym szafarzem sakramentu bierzmowania; jemu także jest zastrzeżone prawo święcenia olejów świętych (por. CIC 375–430; CCEO 42, 45§2, 46§1, 693, 744, 871 §2). Zob. diecezja, ingres, jurysdykcja, katedra, kolegialnośċ, Konferencja Episkopatu, ordynariusz, sakrament, Sukcesja Apostolska.


Błogosławieństwa.

— Osiem (albo dziewięċ) błogosławieństw Chrystusa z Kazania na Górze (Mt 5,3–11), które mają swoje częściowe odpowiedniki w Starym Testamencie (np. Ps 1, 1; Tb 13, 15–16; Syr 14, 20–27; 25, 7–10) i streszczają doskonałośċ chrześcijańską. W paralelnym Kazaniu „na równinie” (Łk 6,20–26) cztery błogosławieństwa, powiązane w pary z czterema „biada”, są bardziej wyraziste w wymaganiach. Błogosławieństwa, które ukazują Królestwo Boże z głównymi zadaniami i obietnicami, stały się także natchnieniem dla wielu niechrześcijan.


Błogosławieństwo eucharystyczne.

— Nabożeństwo eucharystyczne, które się upowszechniło na Zachodzie od XVI wieku. Hostię konsekrowaną umieszcza się w monstrancji na ołtarzu i wystawia do adoracji. Po odśpiewaniu hymnów i modlitw oraz po okadzeniu Najświętszego Sakramentu celebrans błogosławi zebranych, czyniąc monstrancją znak krzyża.


BOANERGES

— Gdy Jezus wybrał pierwszych uczniów, nadał im nowe imiona. Szymon otrzymał przydomek Piotr. Dwóch innych, Jakuba i Jana, nazwał Boanerges, czyli Synami Gromu. Nie wiadomo dokładnie, dlaczego dał im taki właśnie przydomek, ale można przypuszczaċ, że Jezus dobrze znał ich gwałtowny i porywczy charakter. O nadaniu tego przydomka Jakubowi i Janowi wspomina tylko Marek (Mk 3,17).


Bogumiłowcy

— (SCS „umiłowani przez Boga”). Dualistyczna i doketyczna sekta średniowieczna, która przez jakiś czas cieszyła się poparciem Bizancjum. Za jej założycieli uważano kapłana Jeremiasza (połowa X wieku; w Bułgarii) oraz jakiegoś Teofila (Bogumił to słowiański przekład greckiego imienia Teofil), działającego w latach 927–950. Pogarda dla jakiejkolwiek materii doprowadziła bogumiłowców do odrzucenia Starego Testamentu (oprócz fragmentów prorockich kładących nacisk na postaċ Chrystusa i Psalmów), różnych praktyk „materialnych”, takich jak: kult obrazów (łącznie z Krzyżem), chrzest wodą, jakikolwiek chrzest dzieci, wreszcie małżeństwo. Z modlitw dozwolona była tylko Modlitwa Pańska. Sekta się szybko rozprzestrzeniła na Bałkanach (szczególnie w Bułgarii), ale po inwazji tureckiej wielu jej zwolenników przyjęło islam. Bogumiłowcy mieli pewien wpływ na powstanie sekty albigensów.


BOOZ

— Przez cały dzień pracowali żeńcy na polu Booza, bardzo zamożnego człowieka z Betlejem. Zgodnie ze zwyczajem izraelskim Booz pozwolił dziewczynom, pochodzącym z ubogich rodzin, iśċ za żeńcami i zbieraċ pozostawione przez nich kłosy. Na pole przyszła zbieraċ kłosy również Rut, która niedawno przybyła z Moabu do Betlejem. Booz polecił, żeby wszyscy byli uprzejmi wobec Rut, cudzoziemki. Gdy Booz wymłócił zebrany jęczmień, bo były to żniwa jęczmienia, dał w podarunku Rut jeszcze około dwóch cetnarów ziarna. W końcu Booz poślubił Rut. Całe Betlejem dziwiło się, że taką życzliwośċ okazywał cudzoziemce. Booz i Rut byli rodzicami Obeda, dziadka króla Dawida (Rt).


Brewiarz

— (łac. „krótki spis, wyciąg”). W Kościele zachodnim książka lub książki, którymi się podczas codziennych modlitw posługują kapłani, a także inni wierni. Zawieraj ą one wszystkie psalmy, różne pieśni, czytania z Pisma Świętego, modlitwy, czytania z Ojców Kościoła lub innych pisarzy ascetycznych, dostosowane do świąt i okresów liturgicznych (por. SC 83–101, PO 5, 13). Zob. kalendarz liturgiczny, liturgia godzin.


Buddyzm

— (sanskryt: „oświecony”). Jedna z religii świata założona w Indiach przez Siddharthę Gautamę Buddę (ok. 563 – ok. 483 przed Chr.). Istnieje w dwóch odmianach: buddyzm hinayana (sanskryt: „mały wóz”) albo buddyzm theravada (j. palijski: „stara nauka”) istniejący w Birmie, Sri Lance, Tajlandii i w innych krajach; druga odmiana to buddyzm mahayana (sanskryt: „wielki wóz”) istniejący w Chinach, Japonii, Korei, Mongolii, Tybecie i w różnych innych miejscach. Pod drzewem Bodhi („drzewo oświecenia”) książę Gautamana poznał wskutek oświecenia cztery podstawowe prawdy: życie ludzkie jest cierpieniem, przyczyną cierpienia jest pożądanie, cierpienie ustaje po wyzwoleniu się z wszystkich postaci pożądania, ustanie cierpienia można osiągnąċ przez ośmiokrotny sposób wyzwolenia. Ten sposób zawiera w sobie prawidłową znajomośċ tych czterech prawd, prawidłową intencję, prawidłowy sposób mówienia, prawidłowy sposób działania, prawidłowe zajęcia, prawidłowy wysiłek, prawidłową kontrolę odczuċ i pojęċ, wreszcie prawidłowe skupienie. Jest to sposób, który obiecuje skończenie z cierpieniem (opierającym się na pożądliwości) i prowadzi do nirvany (sanskryt: „byċ unicestwionym”) albo do stanu pełnego spokoju (por. NA 2). Pisma buddyjskie zachowały się w języku palijskim (Sri Lanka) oraz w sanskrycie (Indie). Buddyzm głosił dwie zasady podstawowe: zasadę zwaną Karwia (sanskryt: „działanie, wiara”), czyli przekonanie, że dawne uczynki muszą byċ wynagrodzone albo ukarane w tym życiu albo w przyszłych jego formach, zasadę odrodzenia, czyli wędrówki dusz. Odmiana buddyzmu zwana mahayama, która się rozwinęła mniej więcej w czasach Chrystusa, uczy, że jednostki nie tylko mogą dojśċ do nirvany, ale także same mogą się staċ buddami i w ten sposób zbawiaċ innych. Ta odmiana buddyzmu uznaje oddawanie czci bogom; jest w niej wiele cech synkretystycznych.



 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź