Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

Apofatyczna teologiczna

— Zob. teologia apofatyczna.


Apokatastaza

— (gr. „przywrócenie do stanu pierwotnego, powszechna naprawa”). Teoria przypisywana, wydaje się niesłusznie, Orygenesowi (ok. 185 – ok. 254), a później potępiona jako heretycka, według której aniołowie i ludzie – nawet demony i potępieńcy – zostaną ostatecznie zbawieni (por. DH 409,411). Apokatastazę w podobnej postaci głosili niektórzy pisarze wczesnochrześcijańscy, jak św. Grzegorz z Nysy (ok. 330 – ok. 395) i św. Izaak z Niniwy (VII w.).


Apokryficzne Ewangelie.

— Zob. Ewangelie apokryficzne.


Apokryfy

— (gr. „ukryty, niezrozumiały, tajemniczy” stąd: „nieautentyczny”). Dzieła napisane w tych sa–mych gatunkach literackich, co Księgi biblijne, ale nie przyjęte przez Kościół do kanonu Pisma Świętego, W terminologii protestanckiej określa się tak Pisma Starego Testamentu pisane w języku greckim, lub na język grecki tłumaczone (przeważnie między rokiem 200 przed Chr. a prawdopodobnie aż 40 po Chr.), drukowane w katolickich wydaniach Pisma Świętego, ale często opuszczane przez Biblie protestanckie. Niektóre z tych pism (np. Księga Judyty, Mądrości oraz Druga Księga Machabejska) napisano w języku hebrajskim, lecz zachowało się tylko tłumaczenie greckie. Księga Tobiasza została pierwotnie napisana po hebrajsku lub aramejsku, jednakże oprócz kilku fragmentów w tych językach istnieje tylko wersja grecka. Mądrośċ Syracha, napisaną po hebrajsku przed rokiem 180 przed Chr., przetłumaczono na język grecki pięċdziesiąt lat później; od 1900 r. odzyskano dwie trzecie oryginalnego tekstu hebrajskiego (zob. DH 213, 354; ND 202–203).


Apolinaryści

— Herezja chrystologiczna, mająca nazwę od imienia biskupa Laodycei, Apolinarego (ok. 310 – ok. 390). Nastawiony na obronę pełnego bóstwa Chrystusa przeciw arianom, podważył on Jego pełne człowieczeństwo, twierdząc, że Chrystus nie miał ani ducha, ani rozumnej duszy i że oba te czynniki zastępował Boski Logos (por. DH 146, 149, 151; ND 13). Jego usilną troską było ustalenie w ten sposób ścisłej jedności w Chrystusie, jak na to wskazuje jego wypowiedź: „Jedna natura wcielonego słowa”.


APOLLOS

— „Do kogóż więc należycie?” – pytał Paweł chrześcijan w Koryncie. Jedni bowiem mówili, że są uczniami Pawła, inni – że Apollosa, chociaż obydwaj byli przecież tylko sługami Chrystusa i obydwaj pracowali dla Niego. Apollos był, tak jak Paweł, Żydem i wielkim kaznodzieją głoszącym Chrystusa. Niektórzy bibliści twierdzą, że Apollos zebrał i spisał myśli Pawłowe w Liście do Hebrajczyków (l Kor 3,4–11).


Apologeci

— (gr. „obrońca”). Nazwa nadawana św. Justynowi męczennikowi (ok. 100–165), św. Teofilowi Antiocheńskiemu (koniec II wieku), Atenagorasowi (który swoją Apologię skierował ok. roku 177 do cesarza Marka Aureliusza), Tacjanowi (zm. ok. 160) i innym pisarzom chrześcijańskim, którzy bronili własnej wiary przed zarzutami wysuwanymi przez Żydów i pogan. Podczas gdy jedni z nich, np. Justyn, stali się pierwszymi chrześcijańskimi autorami posługującymi się poważnie filozofią, inni – np. Tacjan – byli do greckiej filozofii nastawieni wrogo. Apologeci dostarczali wykształconym ludziom z obcych środowisk argumentów na korzyśċ religii chrześcijańskiej. W Kościele łacińskim apologeci zaczęli działaċ nieco później; pierwszymi z nich byli Minuciusz Feliks (autor Octaviusa z II–go lub III–go wieku) oraz Tertulian (ok. 160 – ok. 220).


Apologetyka

— Rozumowa obrona wierzeń chrześcijańskich odnoszących się do Boga, Chrystusa, Kościoła i naszego wspólnego ludzkiego losu. Argumenty mogą byċ skierowane do zwolenników innych religii, do członków chrześcijańskich wspólnot odłączonych, do niezdecydowanych członków swojej własnej wspólnoty lub po prostu do wierzących, którzy chcą wiedzieċ, w jakim stopniu ich wiara jest odpowiedzialna (por. 1 P 3, 15).


Apophthegmata patrum

— (gr. i łac. „powiedzenia, wypowiedzi Ojców”). Zob. sentencje ojców.


Apostazja

— (gr. „odstępstwo, odpadnięcie”). Wyraz używany w greckim Starym Testamencie (Jr 2, 19) i w (Dz 21,21) na oznaczenie odpadnięcia od wiary i odejścia ze wspólnoty wiernych. Powszechnie oznacza dobrowolne i całkowite porzucenie wiary przez ochrzczonego chrześcijanina – i tym właśnie się różni od czystej herezji i schizmy. Znana jest postaċ Juliana Apostaty (cesarz rzymski w latach 361–363), który cofnął cesarskie poparcie dla chrześcijaństwa i próbował przywróciċ kult bóstw pogańskich.


Apostolskie Wyznanie Wiary

— Jest to forma wyznania wiary upowszechniona dzięki poparciu Karola Wielkiego (ok. 742–814); posługuje się nią Kościół zachodni podczas udzielania sakramentu chrztu. Jest to prosty, potrójny schemat zbudowany wokół Boga Ojca, Syna Bożego i Ducha Świętego (zob. dh 16; nd 4). Rufin (ok. 345–410) opowiada legendę, że dwunastu apostołów ułożyło to wyznanie wiary w ten sposób, że każdy z nich wypowiedział jedno jego zdanie. Ułożyli w ten sposób „symbol” (gr. „coś zebranego razem”) wspólnej wiary.


Apostolskośċ

— Tożsamośċ wiary chrześcijańskiej i praktyk obecnego Kościoła z Kościołem Apostołów. Nicejsko–konstantynopolitańskie wyznanie wiary uważa apostolskośċ „razem z jednością, świętością i powszechnością” za jedną z czterech cech Kościoła.


Apostoł

— (gr. „wysłaniec, legat”). W węższym znaczeniu oznacza jednego z dwunastu uczniów wybranych przez Chrystusa (Mt 10, 2; Lk 6, 13–16), których zadaniem było dawanie świadectwa o Jego posługiwaniu, śmierci i zmartwychwstaniu, mocą Ducha Świętego (Dz l, 5, 8). W szerszym znaczeniu apostołami są: Paweł (1 Kor 9, 1; Ga 1, 1, 17), Bamaba (Dz 14,4, 14), Jakub (1 Kor 15, 7) i inni, którzy pełnili funkcje przywódców w głoszeniu pierwotnego orędzia chrześcijańskiego i byli obdarzeni Chrystusowym autorytetem zakładania Kościoła (Ef 2, 20).


APOSTOŁ

— Nowy Testament nazywa apostołem najpierw Jezusa, gdyż posłał Go sam Bóg. Następnie Dwunastu, których Jezus wybrał w sposób szczególny, którym ukazywał się po powstaniu z martwych i których posłał, aby Jego Dobrą Nowinę, Ewangelię, głosili wszystkim ludom ziemi. Wreszcie każdego, kto został posłany, aby głosiċ słowa Jezusa i ich nauczaċ; zwłaszcza zaś Pawła, którego nazywa się Apostołem Narodów (Łk 6,13; l Kor 4,9; Ga 1,1; Hbr 3,1).


Apropriacja

— Przydzielenie działania lub przymiotu Bożego tylko jednej Osobie Trójcy Przenajświętszej, chociaż w rzeczywistości jest on wspólny wszystkim Trzem Osobom. I tak dzieło stworzenia przypisuje się Bogu Ojcu, dzieło odkupienia – Synowi Bożemu, a dzieło uświęcenia – Duchowi Świętemu. W rzeczywistości wszystkie opera ad extra (łac. „dzieła na zewnątrz”) są wspólne Trzem Osobom Boskim (por. DH 545–546, 1330; ND 325).



 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź