Słownik podręczny


 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź 

AMALEKICI

— Gdy Izraelici walczyli na Pustyni Synajskiej z Amalekitami, Mojżesz stał ze wzniesionymi rękami na szczycie góry i modlił się o zwycięstwo swych wojowników. Póki Mojżesz trzymał ręce podniesione, przewagę mieli Izraelici; gdy zaś je opuszczał, przewagę zdobywali Amalekici. Gdy jego ręce zdrętwiały, przyniesiono kamień, na którym mógł usiąśċ, a Aaron i Chur stanęli obok niego i dopóty trzymali w górze jego ramiona, dopóki nie odniesiono zwycięstwa. Mojżesz pełen wdzięczności zbudował na tym miejscu ołtarz. Amalekici byli koczownikami i stale zagrażali południowym granicom Palestyny. Ostatecznie pobił ich dopiero król Dawid (Wj 17,8–16; 2 Sm 8,12).


Ambona

— (gr. „iśċ w górę”). W starożytnych kościołach podwyższony stopień (albo przed ołtarzem, albo na środku kościoła), z którego kantorzy (łac. „śpiewacy”) prowadzili śpiew, lektorzy (łac. „czytający”) czytali teksty z Pisma Świętego, a kaznodzieje wygłaszali kazania. Czasami kościoły miały dwie ambony: odpowiednio po stronie południowej i północnej; z jednej czytano lekcję ze Starego Testamentu i list, z drugiej głoszono Ewangelię. Do najbardziej zdobionych ambon należą ambona wykonana na polecenie Justyniana I (cesarza w latach 517–565) dla kościoła Hagia Sophia w Konstantynopolu (obecnie Istambuł) oraz ambona w Bazylice św. Marka w Wenecji. Ambony były często wypierane przez lektoria (czyli przenośne pulpity do czytania) i podwyższoną kazalnicę (zwykle po północnej stronie kościoła). Obecnie podwyższone kazalnice na zewnątrz świątyni mają często charakter dekoracyjny i używane są tylko przy wyjątkowych okazjach. W greckich kościołach prawosławnych ambona jest zwykle połączona z ikonostasem, lub przynajmniej znajduje się w jego pobliżu.


Amen

— (heb. „wspieraċ, nie ustępowaċ”). Słowo wywodzące się ze żródłosłowu hebrajskiego, które mogło oznaczaċ (dosłownie) kołek wbity w ziemię do napinania namiotu, (metaforycznie) prawdę i wiernośċ oraz (w kontekście religijnym) „zaiste” lub „niech się stanie”. Na końcu doksologii, lub innej modlitwy „amen” wyrażało potwierdzenie, lub akceptację tego, co zostało powiedziane (Ps 41, 13; 1 Kor 14, 16). Zgromadzenia żydowskie słowem „Amen” odpowiadały na nauczanie kapłanów (Pwt 27, 15–26). Według Ewangelii Chrystus często rozpoczynał niektóre uroczyste wypowiedzi jednym „amen” (np. Mt 6, 2), lub potrójnym „amen” (np. J 12,24) – zwyczaj ten uderzająco różnił się od normalnego użycia słowa „amen”, którym wyrażano aprobatę na zakończenie modlitwy, lub wypowiedzi (zob. również Ap 22, 20). „Amen” występuje, co zrozumiałe, jako tytuł zmartwychwstałego Jezusa, „świadka wiernego i prawdomównego” (Ap 3, 14). Od czasów nowotestamentalnych chrześcijanie wszędzie kończyli modlitwy, hymny i wyznania wiary słowem „amen”, tak jak to obecnie ma miejsce we wszystkich liturgiach chrześcijańskich.


Amerykanizm

— Niewłaściwie zdefiniowany ruch, który powstał pod koniec XIX wieku w Stanach Zjednoczonych wśród katolików, otwartych na to, co było najlepsze w amerykańskim purytanizmie i w Oświeceniu, w rozpoczynającym się ekumenizmie i w ówczesnej kulturze; wielki wpływ wywarł na ten ruch ks. Teodor Izaak Hecker( 1819–1888), założyciel ojców paulinistów. W roku 1899 Leon XIII potępił wypaczoną wersję amerykanizmu (DH 3340–3346; ND 2015–2018). Niektóre myśli przewodnie amerykanizmu, takie jak wolnośċ wyznania, obroniono później podczas Soboru Watykańskiego II (por. DHu 2–8).


AMMONICI

— plemię aramejskie, potomkowie młodszego syna Lota, którzy osiedlili się nad potokiem Jabbok. Biblia uznaje ich za krewnych Izraelitów, chociaż często prowadzili wojny z ludem izraelskim. Gdy w V w. przed Chr. mieszkańcy Jerozolimy przystąpili do odbudowy murów swego miasta, Ammonici szydzili z nich, a zwłaszcza z Nehemiasza, który doglądał wszystkich związanych z tym prac. Drwili: „Gdy szakal wskoczy na twój mur, rozwali go”, wołali: „Nie zdołasz odbudowaċ murów Jerozolimy”. Z pomocą Boga i ku Jego chwale Nehemiasz jednak doprowadził do końca rozpoczęte dzieło (Ne 2–4).


AMOS

— Około 765 r. przed Chr. Bóg powołał na proroka pasterza i hodowcę drzew figowych, Amosa z miasta Tekoa, położonego w Królestwie Południowym, Judzie. Gdy Amos głosił słowo Boże w sanktuarium w Betel, w Królestwie Północnym, został przez tamtejszych kapłanów wypędzony z miasta, a byċ może i z państwa izraelskiego. Nawoływał do życia, które byłoby prawe przed Bogiem, i wzywał do nawrócenia, zanim spadnie na ziemię sąd Boży. Nie wystarczy – mówił – należeċ do ludu Bożego, składaċ ofiary i braċ udział w liturgii. Dla Amosa Bóg był Bogiem świętym i dlatego żądał, by i Jego czciciele byli święci, i to w codziennym życiu. Księga Amosa należy do ksiąg tzw. proroków mniejszych.



 A Ad Ak Am An Ap Ar As   B Be Bi   C Ch Cn Cr Crz Cu 
 D De Di Do Dr Dz   E Eg Ek El Em Ep Er Et Ew Ez    F Fi   G Gi 
 H He Hi   I Is   J Je Jo    K Ke Kon Kor Kr   L Li   Ł 
 M Me Mi Mo   N Ne Ni   O Og Om Os   P Pas Pe Pi Pr P Prot   Q 
 R Ri   S Sch Sf So Soc S S    Ś   T Te Teologia Ter To Trz   U 
 V   W Wie Wo Wu   Z   Ż–Ź