Audiencja generalna, 11 czerwca 2008 roku.


Św. Kolumban Młodszy


Drodzy Bracia i Siostry!

Dziś chciałbym mówiċ o świętym opacie Kolumbanie, najbardziej znanym Irlandczyku wczesnego średniowiecza, który z pewnością może byċ nazwany świętym „europejskim”, albowiem jako mnich, misjonarz i pisarz pracował w różnych krajach Europy Zachodniej. Wraz z Irlandczykami swoich czasów miał on świadomośċ kulturowej jedności Europy. W jednym z listów, napisanym około 600 r., a skierowanym do papieża Grzegorza Wielkiego, znajduje się po raz pierwszy wyrażenie „totius Europae — całej Europy”, w odniesieniu do obecności Kościoła na kontynencie (por. „List” I, 1).

Kolumban urodził się około 543 r. w prowincji Leinster, na południowym wschodzie Irlandii. Wychowany w swym domu przez znakomitych nauczycieli, którzy przygotowali go do nauki sztuk wyzwolonych, później — pod kierunkiem opata Sinella — we wspólnocie Cluain–Inis w północnej Irlandii pogłębił studium Pisma Świętego. W wieku ok. 20 lat wstąpił do klasztoru w Bangorze na północnym wschodzie wyspy, którego opatem był Komgall, mnich powszechnie znany ze względu na swe cnoty i ascetyczną dyscyplinę. W pełnej zgodzie z opatem, Kolumban gorliwie wypełniał surową dyscyplinę klasztoru, wiodąc życie przepełnione modlitwą, ascezą i studium. Tam też został wyświęcony na kapłana. Życie w Bangorze i przykład opata wpłynęły na pojęcie monastycyzmu, które w Kolumbanie dojrzewało z czasem i które szerzył następnie przez całe swoje życie.

Mając ok. 50 lat i kierując się typowo irlandzkim ideałem ascetycznym, zwanym „peregrinatio pro Christo”, tzn. pielgrzymowanie dla Chrystusa, Kolumban opuścił wyspę, by wraz z 12 towarzyszami podjąċ dzieło misyjne na kontynencie europejskim. Musimy bowiem pamiętaċ, że migracje ludów z północy i ze wschodu spowodowały popadniecie w pogaństwo całych wcześniej schrystianizowanych regionów. Ok. 590 r. ta mała grupka misjonarzy wysiadła na wybrzeżu Bretanii. Życzliwie przyjęci przez króla Franków z Austrazji (dzisiejsza Francja), poprosili o mały skrawek nieuprawianej ziemi. Otrzymali dawną rzymską twierdzę w Annegray, całkowicie zrujnowaną i opuszczoną, porośniętą już lasem. Mnisi, przyzwyczajeni do skrajnych wyrzeczeń, zdołali w ciągu kilku miesięcy wznieśċ na gruzach swój pierwszy erem. I tak swoją ewangelizację zaczęli prowadziċ przede wszystkim przez świadectwo życia. Wraz z nowym uprawianiem ziemi rozpoczęli również nowe uprawianie dusz. Sława owych zagranicznych zakonników, którzy żyjąc modlitwą i w wielkiej skromności budowali domy i uprawiali ziemię, rozeszła się szybko, przyciągając pielgrzymów i penitentów. Przede wszystkim liczni młodzieńcy prosili o przyjęcie do wspólnoty monastycznej, by żyċ tak jak mnisi, przykładnym życiem, które odnawiało uprawę ziemi i dusz. Bardzo szybko pojawiła się potrzeba założenia drugiego klasztoru. Wzniesiono go kilka kilometrów dalej, na gruzach starożytnego miasta termalnego Luxeuil. Klasztor miał staċ się ośrodkiem monastycznego i misyjnego promieniowania tradycji irlandzkiej na kontynencie europejskim. Trzeci klasztor wzniesiono w Fontaine, o godzinę drogi na północ.

W Luxeuil Kolumban spędził prawie 20 lat. Napisał tutaj dla swych uczniów „Reguła monachorum” — przez jakiś czas bardziej rozpowszechnioną w Europie od reguły Benedykta — kreśląc wizerunek idealnego mnicha. To jedyna prastara irlandzka reguła monastyczna, jaką dziś posiadamy. Niejako w uzupełnieniu zredagował „Reguła coenobialis” — swoisty kodeks karny za występki mnichów, zawierający kary dośċ zaskakujące jak na dzisiejszą wrażliwośċ, które tłumaczy jedynie mentalnośċ tamtych czasów i środowiska. Przez inne sławne dzieło, zatytułowane „De poenitentiarum misura taxanda”, także napisane w Luxeuil, Kolumban wprowadził na kontynencie prywatną i wielokrotną spowiedźoraz pokutę; była to tzw. pokuta „według taryfy”, ustalanej proporcjonalnie do wagi grzechu i typu pokuty, wyznaczonej przez spowiednika. Nowości te wzbudziły podejrzenie biskupów regionu, które przekształciło się we wrogośċ, kiedy Kolumban ośmielił się publicznie zganiċ ich za obyczaje niektórych z nich. Okazją do ujawnienia się sporu była dyskusja wokół daty Wielkanocy: Irlandia bowiem trzymała się wschodniej tradycji, niezgodnej z rzymską. W 603 r. mnich irlandzki wezwany został do Chalon–sur–Saón, by przed synodem wytłumaczyċ się ze swoich zwyczajów związanych z pokutą i Wielkanocą. Zamiast jednak stawiċ się przed synodem, wysłał on list, w którym zminimalizował całą sprawę, zachęcając ojców synodu do przedyskutowania nie tylko problemu daty Wielkanocy, według niego niewielkiego, „ale także wszystkich niezbędnych norm kanonicznych, które przez wielu — co jeszcze poważniejsze — nie są przestrzegane” (por. „List” II, 1). Jednocześnie napisał do papieża Bonifacego IV — podobnie jak kilka lat wcześniej zwrócił się już do Grzegorza Wielkiego (por. „List” I) — w obronie tradycji irlandzkiej (por. "„List” III).

Kolumban nieustępliwy w każdej kwestii moralnej, wszedł później w konflikt także z domem królewskim, ponieważ ostro zganił króla Teodoryka za jego stosunki pozamałżeńskie. Wywołało to sieċ intryg i działań na szczeblu osobistym, religijnym i politycznym, które w 610 r. doprowadziły do wydania dekretu o wydaleniu z Luxeuil Kolumbana i wszystkich mnichów pochodzenia irlandzkiego, skazanych na ostateczną banicję. Odstawiono ich pod strażą na brzeg morza i wsadzono na statek, który na koszt dworu miał zawieźċ ich do Irlandii. Statek osiadł jednak na mieliźnie blisko plaży, a kapitan, widząc w tym znak nieba, zrezygnował z żeglugi i ze strachu, że przeklęty zostanie przez Boga, wysadził mnichów na ląd. Oni jednak, zamiast powróciċ do Luxeuil, postanowili rozpocząċ nowe dzieło ewangelizacji. Popłynęli Renem w górę rzeki. Po pierwszym etapie w Tuggen koło jeziora Zurich, udali się do Bregencji nad Jeziorem Bodeńskim, by ewangelizowaċ Alemanów.

Wkrótce potem Kolumban, z powodu niezbyt sprzyjających jego dziełu wydarzeń politycznych, zdecydował się przebyċ Alpy z większością swoich uczniów. Pozostawił tylko jednego mnicha imieniem Gallus; z jego pustelni miało powstaċ w przyszłości słynne opactwo Sankt Gallen w Szwajcarii. Po przybyciu do Italii Kolumban znalazł życzliwą gościnę na dworze królewskim Longobardów, musiał jednak od razu zmierzyċ się zeznacznymi trudnościami: życie Kościoła zranione było herezją ariańską, dominującą jeszcze wśród Longobardów, oraz schizmą, która przyczyniła się do zerwania przez większą częśċ Kościołów północnej Italii jedności z Biskupem Rzymu. Kolumban z całym swoim autorytetem włączył się w ten kontekst, pisząc księgę przeciw arianizmowi i list do Bonifacego IV by przekonaċ go do podjęcia zdecydowanych kroków w celu przywrócenia jedności (por. „List” V). Kiedy król Longobardów, w 612 bądź613 r., przyznał mu ziemię w Bobbio w dolinie Trebbii, Kolumban założył nowy klasztor, który miał się staċ centrum kultury, porównywalnym później ze słynnym Monte Cassino. Tu zastał go kres jego dni: zmarł 23 listopada 615 r. i pod tą datą wspominany jest w obrządku rzymskim do dzisiaj.

Orędzie św. Kolumbana sprowadza się do zdecydowanego nawoływania do nawrócenia i odcięcia się od dóbr ziemskich w perspektywie wiecznego dziedzictwa. Swoim ascetycznym życiem i bezkompromisową postawą wobec zepsucia możnych przypomina on surową postaċ św. Jana Chrzciciela. Jego surowośċ nie jest jednak nigdy celem samym w sobie, lecz jedynie środkiem do dobrowolnego otwarcia się na miłośċ Boga i na odpowiedźcałym jestestwem na otrzymane od Niego dary, przez odbudowywanie w sobie obrazu Boga, a jednocześnie szykowanie ziemi pod uprawę i odnawianie ludzkiej społeczności. Cytuję za jego „Instructiones”: „Jeżeli człowiek w sposób prawy używaċ będzie tych zdolności, które Bóg przyznał jego duszy, podobny będzie Bogu. Pamiętajmy, że musimy oddaċ Mu wszystkie te dary, które złożył w nas, gdy byliśmy w pierwotnym stanie. Nauczył nas tego swymi przykazaniami. Pierwsze z nich jest nakazem miłowania Pana z całego serca, albowiem On pierwszy nas umiłował, od samego początku czasów, zanim jeszcze przyszliśmy na ten świat” (por. „Instructiones” XI).

Święty irlandzki był rzeczywiście wcieleniem tych słów w swoim życiu. Mąż wielkiej kultury — pisał także poezje po łacinie i podręcznik gramatyki — okazał się bogaty w dary łaski. Był niestrudzonym budowniczym klasztorów, jak też nieustępliwym kaznodzieją pokutnym, wszystkie swe siły oddając na podsycanie chrześcijańskich korzeni rodzącej się Europy. Dzięki swej energii duchowe;, swej wierze, swej miłości do Boga i do bliźniego stał się rzeczywiście jednym z Ojców Europy: również dziś pokazuje nam, gdzie znajdują się korzenie, na których może odrodziċ się ta nasza Europa.


Benedykt XVI – papież


Z oryginału włoskiego tłumaczył o. Jan Pach OSPPE


Powrót do wykazu audiencji generalnych    Za Tygodnikiem Katolickim „Niedziela”