Audiencja generalna, 27 grudnia 2006


Dlaczego Bóg stał się człowiekiem?


Drodzy Bracia i Siostry!

Dzisiejsze spotkanie odbywa się w bożonarodzeniowym klimacie głębokiej radości z narodzin Zbawiciela. Zaledwie przedwczoraj wspominaliśmy tę tajemnicę, której echo rozbrzmiewa w liturgii tych wszystkich dni. Jest to tajemnica światła, którą ludzie w każdej epoce mogą na nowo przeżywaċ w wierze. W naszym sercu rozbrzmiewają słowa ewangelisty Jana, którego święto właśnie dziś obchodzimy: „Et Verbum caro factum est – A Słowo stało się ciałem i zamieszkało między nami” (J 1, 14). A zatem w Boże Narodzenie Bóg przyszedł, by zamieszkaċ wśród nas; przyszedł dla nas, aby z nami pozostaċ. Od dwóch tysięcy lat w dziejach chrześcijaństwa powraca pytanie: „Ale dlaczego to uczynił, dlaczego Bóg stał się człowiekiem?”

Pomaga nam na nie odpowiedzieċ pieśń, którą aniołowie zaintonowali nad betlejemską grotą: „Chwała Bogu na wysokościach, a na ziemi pokój ludziom, których sobie upodobał” (Łk 2, 14). Słowa pieśni z nocy Bożego Narodzenia, które weszły w skład Gloria, należą obecnie do liturgii, podobnie jak trzy inne pieśni z Nowego Testamentu, związane z narodzinami i dzieciństwem Jezusa: Benedictus, Magnificat i Nunc dimittis. Podczas gdy te ostatnie zostały włączone odpowiednio do Jutrzni, do wieczornej modlitwy Nieszporów oraz nocnej Komplety, Gloria znalazło się właśnie w Mszy św. Do słów aniołów, począwszy od II stulecia, zostały dodane aklamacje: „Chwalimy Cię, błogosławimy Cię, wielbimy Cię, wysławiamy Cię, dzięki Ci składamy za Twą wielką chwałę”, a później inwokacje: „Panie Boże, Baranku Boży, Synu Ojca, który gładzisz grzechy świata...”, aż powstał uroczysty hymn chwały, odśpiewany po raz pierwszy w czasie Mszy św. na Boże Narodzenie, a potem śpiewany we wszystkie dni świąteczne. Hymn Gloria, na początku Mszy św., uwydatnia ciągłośċ między narodzinami i śmiercią Chrystusa, między Bożym Narodzeniem a Paschą, które są nierozłącznymi aspektami jedynej i tej samej tajemnicy zbawienia.

Ewangelia opowiada, że zastępy aniołów śpiewały: „Chwała Bogu na wysokościach, a na ziemi pokój ludziom, których sobie upodobał”. Aniołowie ogłosili pasterzom, że narodziny Jezusa „są” chwałą dla Boga na wysokościach i „są” pokojem na ziemi dla ludzi, których On miłuje. Słusznie zatem tradycyjnie umieszcza się nad grotą te słowa anielskie dla wyjaśnienia tajemnicy Bożego Narodzenia, która dokonała się w szopce. Słowo gloria (doxa) – „chwała” – odnosi się do wspaniałości Boga, która budzi w stworzeniach wdzięcznośċ i uwielbienie. Św. Paweł napisze: to „poznanie chwały Bożej jaśnieje na obliczu Chrystusa” (por. 2 Kor 4, 6). „Pokój” (eirene) jest syntezą pełni darów mesjańskich, a zatem zbawienia, które – jak pisze dalej Apostoł – jest utożsamiane z samym Chrystusem: „On bowiem jest naszym pokojem” (Ef 2, 14). Jest wreszcie odniesienie do ludzi „dobrej woli”. „Dobra wola” (eudokia) w powszechnym rozumieniu kojarzy się z „dobrą wolą” ludzi, lecz tutaj wskazuje raczej nie mającą granic „dobrą wolę” Boga w stosunku do ludzi. A zatem takie jest przesłanie Bożego Narodzenia: poprzez narodziny Jezusa Bóg objawił swoją dobrą wolę względem wszystkich.

Powróċmy do pytania: „Dlaczego Bóg stał się człowiekiem?” Św. Ireneusz pisze: „Słowo stało się szafarzem chwały Ojca na pożytek ludzi... Chwałą Boga jest człowiek żyjący – vivens homo – a życiem człowieka jest oglądanie Boga” (Adv. Haer. IV, 20, 5. 7). Chwała Boża objawia się zatem w zbawieniu człowieka, którego Bóg tak bardzo ukochał, „że Syna swego Jednorodzonego dał – jak pisze ewangelista Jan – aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne” (3, 16). A zatem to miłośċ jest ostatecznym powodem wcielenia Chrystusa. Wymowna jest w związku z tym refleksja teologa H. U. von Balthasara, który napisał, że Bóg „nie jest przede wszystkim potęgą absolutną, ale absolutną miłością, której władza nie przejawia się w zachowaniu dla siebie tego, co do Niego należy, lecz w jego porzuceniu” (Mysterium paschale I, 4). Bóg, którego kontemplujemy w szopce, jest Bogiem–Miłością.

Zwiastowanie aniołów brzmi dla nas zatem również jako wezwanie: chwała „niech będzie” Bogu na wysokościach, „niech będzie” pokój na ziemi ludziom, których sobie upodobał. Jedyny sposób wielbienia Boga i budowania pokoju na świecie polega na pokornym i ufnym przyjęciu daru Bożego Narodzenia – miłości. Śpiew aniołów może wówczas staċ się modlitwą, którą należy powtarzaċ często, nie tylko w tym okresie bożonarodzeniowym, jako hymn uwielbienia Boga na wysokościach i żarliwą prośbę o pokój na ziemi, która winna staċ się konkretnym zaangażowaniem w jego budowanie naszym życiem. Oto zadanie, które zostało nam powierzone w Boże Narodzenie.


Benedykt XVI – papież


Z oryginału włoskiego tłumaczył o. Jan Pach OSPPE


Powrót do wykazu audiencji generalnych    Za Tygodnikiem Katolickim „Niedziela”